صفحهای تازه حاوی «جایگزین=چاووشیخوانی-چاووش|بندانگشتی|300x300پیکسل|یک چاووش درحال چاووشیخوانی{{درشت|'''چاووش (چاوش)'''}}؛ پیشاهنگ کاروان زائران{{سخ}}چاووش، بهمعنای پیشرو کاروان و جارچی است و نقش او در مسیرهای زیارتی و مراسم مذهبی، هدایت و اطل...» ایجاد کرد |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ویرایش جزئی |
||
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:چاووش (2).jpg|جایگزین=چاووشیخوانی-چاووش|بندانگشتی|300x300پیکسل|یک چاووش درحال چاووشیخوانی]] | [[پرونده:چاووش (2).jpg|جایگزین=چاووشیخوانی-چاووش|بندانگشتی|300x300پیکسل|یک چاووش درحال چاووشیخوانی]] | ||
'''<big>چاووش</big>'''؛ پیشاهنگ کاروان زائران. | |||
چاووش، بهمعنای پیشرو کاروان و جارچی است و نقش او در مسیرهای زیارتی و مراسم مذهبی، هدایت و اطلاعرسانی به مردم با خواندن اشعار مذهبی بوده است. این سنت، با سابقه تاریخی کهن، در ایران به ویژه در [[خراسان]]، بوشهر و سایر مناطق، همچنان پابرجا است و شامل راهنمایی زائران، خواندن مرثیه، مداحی و شرکت در تعزیهها میشود. ویژگیهای چاووش شامل صدای گرم و قوی، حافظهٔ قوی و تقوا است و آنان با [[علم (نشان)|عَلَم]] و شالهای رنگی نشانهگذاری میشدند. | |||
چاووشی، مجموعه اشعار مرتبط با [[حضرت محمد|پیامبر]] و پیشوایان [[شیعه]] است که بهصورت تکخوانی یا همراهی مردم اجرا میشود و با [[موسیقی سنتی ایران]]، بهویژه در چهارگاهی و مایه نیشابورک همراه بوده است. این آیین در ادبیات، مثلها و ابیات عامه نیز نفوذ داشته و چاووشنامهها، اشعار کوتاه و عامیانه این سنت را گردآوری کردهاند. | چاووشی، مجموعه اشعار مرتبط با [[حضرت محمد|پیامبر]] و پیشوایان [[شیعه]] است که بهصورت تکخوانی یا همراهی مردم اجرا میشود و با [[موسیقی سنتی ایران]]، بهویژه در چهارگاهی و مایه نیشابورک همراه بوده است. این آیین در ادبیات، مثلها و ابیات عامه نیز نفوذ داشته و چاووشنامهها، اشعار کوتاه و عامیانه این سنت را گردآوری کردهاند. | ||
== مفهومشناسی چاووش == | == مفهومشناسی چاووش == | ||
چاووش بهمعنای پیشرو کاروان، نقیب لشکر و جارچی است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/چاووش دهخدا، لغتنامه دهخدا، ذیل واژه چاووش.]</ref> به کسی که پیشاپیش قافله زائران حرکت میکرد و اشعار مذهبی میخواند، چاووش میگفتند.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/چاووش عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه چاووش.]</ref> همچنین کسی که در [[جنگ]]، فرمان حمله میداد و سپاهیان را تشجیع میکرد، چاوش نامیده میشد. به فردی که در پیشگاه پادشاه یا بزرگان حکومت، وظیفه تشریفات و معرفی افراد را بهعهده داشت نیز چاوش گفته میشد.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/چاوش دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه چاوش.]</ref> | چاووش بهمعنای پیشرو کاروان، نقیب لشکر و جارچی است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/چاووش دهخدا، لغتنامه دهخدا، ذیل واژه چاووش.]</ref> به کسی که پیشاپیش قافله زائران حرکت میکرد و اشعار مذهبی میخواند، چاووش میگفتند.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/چاووش عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه چاووش.]</ref> همچنین کسی که در [[جنگ]]، فرمان حمله میداد و سپاهیان را تشجیع میکرد، چاوش نامیده میشد. به فردی که در پیشگاه پادشاه یا بزرگان حکومت، وظیفه تشریفات و معرفی افراد را بهعهده داشت نیز چاوش گفته میشد.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/چاوش دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه چاوش.]</ref> | ||
چاووش در اصل، واژهای ترکی است<ref>کاشغری، دیوان لغات الترک، ج1، ۱۳۳۳ق، ص307.</ref> و از ریشهٔ «چاو» بهمعنی اعلان و خطاب گرفته شده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/چاوش معین، فرهنگ فارسی معین، ذیل واژه چاوش.]</ref> چاووش در نقاط مختلف [[ایران]] بهصورتهای مختلفی ادا میشود. برای مثال، مردم ورزقان (آذربایجان شرقی) به آن «چوووش»،<ref>انجوی شیرازی، جشنها و آداب و معتقدات زمستان، ج2، ۱۳۷۹ش، ص100.</ref> مردم بوشهر آن را «چوشی» و سروستانیها آن را «چوشخونی» گویند.<ref>شریفیان، «بیتخوانی در بوشهر»، ۱۳۸۱ش، ص63؛{{سخ}} | |||
همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص413.</ref> | همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص413.</ref> | ||
| خط ۴۸: | خط ۵۳: | ||
در برخی از نقاط ایران، مانند [[خراسان]]، سمنان و بیرجند، رسم علمبندان پیش از شروع سوگواریهای محرم وجود دارد که وظیفهٔ اطلاعرسانی آن با چاووش است. وی، چند روز قبل از ایام [[ماه محرم|محرم]] با خواندن اشعار چاووشی به شروع حرکت کاروان امام حسین بهسمت کربلا اشاره میکند.<ref>برآبادی، مردمنگاری مراسم عزاداری ماه محرم در شهرستان بیرجند، ۱۳۸۰ش، ص38-39.</ref> | در برخی از نقاط ایران، مانند [[خراسان]]، سمنان و بیرجند، رسم علمبندان پیش از شروع سوگواریهای محرم وجود دارد که وظیفهٔ اطلاعرسانی آن با چاووش است. وی، چند روز قبل از ایام [[ماه محرم|محرم]] با خواندن اشعار چاووشی به شروع حرکت کاروان امام حسین بهسمت کربلا اشاره میکند.<ref>برآبادی، مردمنگاری مراسم عزاداری ماه محرم در شهرستان بیرجند، ۱۳۸۰ش، ص38-39.</ref> | ||
در میبد (فیروزآباد) نیز، مردم همزمان با ایام [[عاشورا]]، [[ | در میبد (فیروزآباد) نیز، مردم همزمان با ایام [[عاشورا]]، مراسم [[نخلگردانی]] دارند که چاووش در درون نخل، چاووشیخوانی میکند.<ref>بلوکباشی، نخلگردانی، ۱۳۸۰ش، ص70-72.</ref> | ||
در [[گیلان]]، مراسم چاووشیخوانی همراه با [[کرنانوازی]] جریان دارد.<ref>نصری اشرفی، «خدمت متقابل تعزیه و هنر بومی مازندران»، ج3، ۱۳۷۴ش، ص109.</ref> | در [[گیلان]]، مراسم چاووشیخوانی همراه با [[کرنانوازی]] جریان دارد.<ref>نصری اشرفی، «خدمت متقابل تعزیه و هنر بومی مازندران»، ج3، ۱۳۷۴ش، ص109.</ref> | ||
| خط ۷۷: | خط ۸۲: | ||
== چاووشنامه == | == چاووشنامه == | ||
برخی از اشعار چاووشی را در مجموعههایی با عنوان | برخی از اشعار چاووشی را در مجموعههایی با عنوان چاووشینامه یا چاووشنامه گردآوردی و تنظیم کردهاند. این مجموعهها از شاعران گمنام است و معمولاً بهنام گردآورنده آنها چاپ شده است.<ref>عناصری، درآمدی بر نمایش و نیایش در ایران، ۱۳۶۶ش، ص145.</ref> اشعار چاووشی عموماً کوتاه و به زبان عامیانه سروده شدهاند. برخی از چاوشیخوانها نیز بنابر قریحهٔ شاعری خود گاهی به این اشعار، ابیاتی اضافه یا از آن کسر میکردند. بههمیندلیل، اشعار چاووشی را نمیتوان به یک سراینده نسبت داد.<ref>عناصری، درآمدی بر نمایش و نیایش در ایران، ۱۳۶۶ش، ص137 و 143-145.</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
