بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲.jpg | |||
| image_alt =لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲.jpg | |||
| فایل پادکست =لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =8/75 | |||
| تاریخ پادکست =11-2-1405 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ | | عنوان اصلی = | ||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲؛'''}} گونهای از جنگندههای چندمنظورهٔ آمریکایی. | |||
لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ (به انگلیسی: Lockheed Martin F-35 Lightning II)، گونهای از جنگندههای چندمنظوره تکنشین و رادارگریز ساخت شرکت لاکهید مارتین در [[ایالات متحده آمریکا|ایالات متحدهٔ آمریکا]] است که برای ماموریتهای برتری هوایی، تهاجمی و شناسایی طراحی شده است. این جنگنده در سه مدل اصلی تولید شده و یکی از پرهزینهترین پروژههای نظامی تاریخ آمریکا محسوب میشود. در جریان [[جنگ رمضان]]، گزارشهایی از هدف قرار گرفتن چند فروند از این جنگندهها توسط سامانههای پدافندی [[ایران]] منتشر شد که به دنبال آن، ارزش سهام شرکت سازنده با کاهش چشمگیری مواجه شد. | |||
== تاریخچه توسعه == | == تاریخچه توسعه == | ||
تاریخچهٔ توسعهٔ اف-۳۵ به سال ۱۹۹۰م بازمیگردد؛ زمانی که ایالات متحده با ایدهٔ ایجاد یا ساخت یک جنگندهٔ چندمنظوره و پیشرفته به تولید این جنگنده رسید. به گزارش منابع مختلف، اف-۳۵ نتیجهٔ توسعهیافته هواپیمای آزمایشی ایکس-۳۵ است که توسط شرکت لاکهید مارتین برای رقابت در پروژه «جنگنده تهاجمی مشترک» (JSF) ساخته شد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1009121/همه-چیز-درباره-f-35-عکس «همه چیز درباره F - 35 (+عکس)»، وبسایت عصر ایران.]</ref> در این رقابت، ایکس-۳۵ توانست بر رقیب خود، هواپیمای ایکس-۳۲ شرکت بوئینگ، پیروز شود.<ref>[https://www.google.com/search?q=ف-۳۵+نوع+توسعهیافته+هواپیمای+ایکس-۳۵+است.+ایکس-۳۵+هواپیمایی+بود+که+توسط+لاکهید+مارتین+برای+رقابت+در+پروژه+%C2«Ø¬ÙÚ¯ÙدÙ+تÙاجÙ
Û+Ù
شترک%C2»+(JSF)+ساختÙ+شد+Ù+تÙاÙست+بر+رÙÛب+Ø®Ùد+در+اÛÙ+پرÙÚÙ+ÙÙاپÛÙ
اÛ+اÛکس-Û³Û²+شرکت+بÙئÛÙÚ¯+Ù¾ÛرÙز+Ø´Ùد&sca_esv=8de6bca2391c3c3e&biw=1600&bih=773&sxsrf=ANbL-n6GFxHUcbyTRyf7hzk0I9heXrMQEQ:1777224887894&ei=t0zuad-ZNtyH9u8Pxcy64Qs&ved=0ahUKEwif0YPRhoyUAxXcg_0HHUWmLrwQ4dUDCBE&uact=5&oq=Ù-Û³Ûµ+ÙÙع+تÙسعÙâÛاÙتÙ+ÙÙاپÛÙ
اÛ+اÛکس-Û³Ûµ+است.+اÛکس-Û³Ûµ+ÙÙاپÛÙ
اÛÛ+بÙد+Ú©Ù+تÙسط+ÙاکÙÛد+Ù
ارتÛÙ+براÛ+رÙابت+در+پرÙÚÙ+%C2«Ø¬ÙÚ¯ÙدÙ+تÙاجÙ
Û+Ù
شترک%C2»+(JSF)+ساختÙ+شد+Ù+تÙاÙست+بر+رÙÛب+Ø®Ùد+در+اÛÙ+پرÙÚÙ+ÙÙاپÛÙ
اÛ+اÛکس-Û³Û²+شرکت+بÙئÛÙÚ¯+Ù¾ÛرÙز+Ø´Ùد&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAigwPZgS3bs9u1INmG2YjYuSDYqtmI2LPYudmH4oCM24zYp9mB2KrZhyDZh9mI2KfZvtuM2YXYp9uMINin24zaqdizLduz27Ug2KfYs9iqLiDYp9uM2qnYsy3bs9u1INmH2YjYp9m-24zZhdin24zbjCDYqNmI2K8g2qnZhyDYqtmI2LPYtyDZhNin2qnZh9uM2K8g2YXYp9ix2KrbjNmGINio2LHYp9uMINix2YLYp9io2Kog2K_YsSDZvtix2YjamNmHIMKr2KzZhtqv2YbYr9mHINiq2YfYp9is2YXbjCDZhdi02KrYsdqpwrsgKEpTRikg2LPYp9iu2KrZhyDYtNivINmIINiq2YjYp9mG2LPYqiDYqNixINix2YLbjNioINiu2YjYryDYr9ixINin24zZhiDZvtix2YjamNmHINmH2YjYp9m-24zZhdin24wg2KfbjNqp2LMt27PbsiDYtNix2qnYqiDYqNmI2KbbjNmG2q8g2b7bjNix2YjYsiDYtNmI2K8yBxAjGCcY6gIyBxAjGCcY6gIyBxAjGCcY6gIyBxAjGCcY6gIyBxAjGCcY6gIyBxAjGCcY6gIyBxAjGCcY6gIyBxAjGCcY6gIyBxAjGCcY6gIyBxAjGCcY6gIyFxAAGIAEGJECGLQCGOcGGIoFGOoC2AEBMhcQABiABBiRAhi0AhjnBhiKBRjqAtgBATIXEAAYgAQYkQIYtAIY5wYYigUY6gLYAQEyFxAAGIAEGJECGLQCGOcGGIoFGOoC2AEBMiAQLhiABBiRAhjRAxi0AhjnBhjHARjIAxiKBRjqAtgBATIgEC4YgAQYkQIY0QMYtAIY5wYYxwEYyAMYigUY6gLYAQFIpBBQwQtYwQtwAXgBkAEAmAEAoAEAqgEAuAEDyAEA-AEB-AECmAIBoAIhqAIQmAMh8QXZPhon_QyX7LoGBggBEAEYAZIHATGgBwCyBwC4BwDCBwM0LTHIBxSACAE&sclient=gws-wiz-serp «گرانقیمتترین جنگنده آمریکا در خلیج فارس!+عکس»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> در ۲۰۰۱م شرکت لاکهید مارتین، از شرکتهای بزرگ هوافضا و صنایع دفاعی آمریکا، موفق شد قرارداد تولید جنگندهٔ مدرن خود را به ثبت برساند. از آن زمان، اف-۳۵ بهعنوان یکی از مدرنترین جنگندههای حال حاضر جهان شناخته میشود.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-سایر-رسانه-ها-10/1520706-رقیب-اصلی-اف-با-قیافه-ای-عجیب «رقیب اصلی اف ۳۵ با قیافهای عجیب»، خبرگزاری ایلنا؛][https://fararu.com/fa/news/791945/اف-یا-رادارگریز-قهار-هرچه-لازم-است-در-مورد-یک-جنگنده-مدرن-بدانید «اف ۳۵ یا رادارگریز قهار؛ هرچه لازم است در مورد یک جنگنده مدرن بدانید»، خبرگزاری فرارو.]</ref> پیشبینی میشود این جنگنده تا ۲۰۷۰م در خدمت باشد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/146123/1/جنگنده-اف-35 «در مورد جنگنده اف 35 در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> | |||
== اهمیت نظامی == | |||
به نظر تحلیلگران لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲، فراتر از یک جنگنده، بهعنوان یک سلاح ژئوپلیتیک شناخته میشود که نهتنها بر معادلات نظامی، بلکه بر آرایش قدرت، موازنهٔ قوا، اتحادهای منطقهای و رفتار سیاسی دولتها اثر میگذارد. این جنگنده ابزاری برای ورود کشور خریدار به معماری امنیتی آمریکا محسوب میشود و بهدلیل وابستگی فنی و نرمافزاری به ایالات متحده، نوعی گره امنیتی و سیاسی میان دو کشور ایجاد میکند. بهباور تحلیلگران درخواست یا دریافت اف-۳۵ خود یک بیانیهٔ سیاسی روشن تلقی میشود که نشاندهندهٔ جهتگیری استراتژیک کشور متقاضی به سمت بلوک غرب و فاصلهگرفتن از رقبایی مانند [[چین]] و [[روسیه]] است. کارشناسان معتقدند که این جنگنده توانایی بازطراحی نظم امنیتی منطقه، افزایش اعتمادبهنفس بینالمللی کشور دارنده و محدودکردن فضای مانور رقبای منطقهای را دارد. ازاینرو، اف-۳۵ پلتفرمی برای تغییر نقشهای سیاسی کشورها و اعمال نفوذ بیشتر آمریکا در مناطق راهبردی جهان محسوب میشود.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1120016/چرا-همه-درباره-f-35-حرف-میزنند-از-پرواز-در-آسمان-تا-تغییر-سیاست-روی-زمین «چرا همه درباره F-35 حرف میزنند؟/ از پرواز در آسمان تا تغییر سیاست روی زمین»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | |||
== فناوری و قابلیتهای جنگی == | |||
* '''پنهانکاری و ساختار:''' طراحی نسل پنجم با بدنه یکپارچه، مواد جاذب [[رادار]] و ۴۲ درصد مواد مرکب. | |||
* '''حسگرها و اشراف محیطی:''' پوشش ۳۶۰ درجه، ۱۰ آنتن [[جنگ الکترونیک]] و ۶ حسگر الکترواپتیکی. | |||
* '''تجهیزات پیشرفته:''' کلاه هوشمند خلبان، نمایشگر یکپارچه لمسی، سامانه فرامین صوتی، فیبر نوری و محرکهای الکتروهیدرواستاتیک. | |||
* '''عملکرد پروازی:''' مانورپذیری بالا با توانایی پرواز در سرعت ۱٫۶ ماخ و زاویه حمله ۵۰ درجه. | |||
* '''تسلیحات:''' استفاده از محفظههای داخلی و خارجی برای حمل انواع موشکها (هوابههوا، کروز، ضدزره، ضدکشتی) و بمبهای هدایتشونده و هستهای.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/640405/آشنایی-با-جنگنده-لاکهید-مارتین-اف-۳۵-لایتنینگ-۲ «آشنایی با جنگنده لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲»، همشهری آنلاین.]</ref> | |||
* '''نقش خلبان:''' با وجود پیشرفت سیستمهای خودکار، هدایت این جنگنده همچنان به انسان وابسته است؛ اما تمرکز خلبان از انجام مانورهای فیزیکی درگیری، بیشتر به تصمیمگیریهای دقیق تاکتیکی، پردازش اطلاعات و مدیریت میدان نبرد تغییر یافته است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/791945/اف-یا-رادارگریز-قهار-هرچه-لازم-است-در-مورد-یک-جنگنده-مدرن-بدانید «اف ۳۵ یا رادارگریز قهار؛ هرچه لازم است در مورد یک جنگنده مدرن بدانید»، خبرگزاری فرارو.]</ref> | |||
== مدلها و | == مدلها و قیمت == | ||
اف-۳۵ در سه مدل اصلی تولید | جنگنده اف-۳۵ در سه مدل اصلی تولید میشود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/146123/1/جنگنده-اف-35 «در مورد جنگنده اف 35 در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> بر اساس گزارش دیفنسنیوز در اواسط سال ۲۰۲۴م، میانگین قیمت تولیدات جدید این جنگنده به این شرح است: | ||
* اف-۳۵ اِی (F-35A) با قابلیت نشست و برخاست متعارف: ۸۲٫۵ میلیون دلار. | |||
* اف-۳۵ بی (F-35B) با قابلیت نشست و برخاست عمودی و کوتاه: ۱۰۹ میلیون دلار. | |||
* اف-۳۵ سی (F-35C) با قابلیت ناونشینی: ۱۰۲٫۱ میلیون دلار.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1018142/مقایسه-قیمت-جنگنده-f-35-lightning-ii-با-دیگر-جت-های-جنگی «مقایسه قیمت جنگنده F-35 Lightning II با دیگر جتهای جنگی»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | |||
هر سه نسخه جنگنده اف-۳۵ با هدف جایگزینی ناوگان قدیمی نیروی هوایی، نیروی دریایی و تفنگداران دریایی ایالات متحده طراحی شدهاند. با وجود دستاوردهای پیشرفته، توسعه این جنگنده همواره با چالشهای فنی و مالی متعددی همراه بوده است. بر اساس برآوردهای دیوان محاسبات آمریکا (GAO)، هزینه کل چرخه عمر این پروژه بیش از ۲ تریلیون دلار تخمین زده میشود که آن را به یکی از گرانترین برنامههای دفاعی تاریخ تبدیل کرده است. این هزینهها شامل دو بخش اصلی است: | |||
* هزینههای پایدار (عملیات و نگهداری) | |||
* هزینههای توسعه و خرید<ref>[https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2000688/گرانترین-جنگنده-تاریخ-آمریکا-۲برابر-سفر-به-ماه-بودجه-دریافت-کرد-عکس «گرانترین جنگنده تاریخ آمریکا ۲برابر سفر به ماه بودجه دریافت کرد! + عکس»، وبسایت اقتصاد آنلاین.]</ref> | |||
== | == دارندگان و شرایط اف-۳۵ == | ||
نخستین اسکادران از جنگندههای اف-۳۵ در تاریخ [[۳۱ ژوئیه]] ۲۰۱۵م در اختیار تفنگداران دریایی ایالات متحده قرار گرفت. در [[۲ اوت]] ۲۰۱۶م نیز اولین اسکادران اف-۳۵ اِی به نیروی هوایی آمریکا تحویل داده شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/146123/1/جنگنده-اف-35 «در مورد جنگنده اف 35 در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.]</ref> ایالات متحده تا سال ۲۰۴۴م قصد دارد ۲۴۵۶ فروند از این جنگنده را از شرکت سازنده خریداری کند. علاوهبر آمریکا، [[رژیم صهیونیستی]]، [[انگلستان]]، [[ژاپن]]، [[کره جنوبی]]، [[ترکیه]] و [[ایتالیا]] نیز اف-۳۵ خریداری کردهاند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/640405/آشنایی-با-جنگنده-لاکهید-مارتین-اف-۳۵-لایتنینگ-۲ «آشنایی با جنگنده لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲»، همشهری آنلاین.]</ref> | |||
[[ایالات متحده آمریکا|ایالات متحده]] برای خرید جنگنده اف-۳۵، شرایط مشخصی را تعیین کرده است. کشور خواهان باید از روابط راهبردی و نزدیک با آمریکا برخوردار بوده و بهعنوان متحدی قابل اعتماد شناخته شود. همچنین داشتن عضویت در ناتو یا جایگاه متحد اصلی خارج از ناتو یک امتیاز کلیدی محسوب میشود. از دیگر الزامات، در اختیارداشتن جتهای جنگندهٔ چندمنظوره نسل قدیم و پرهیز از استفاده از تجهیزات نظامی یا مخابراتی چینی و روسی است که به نظر آمریکا میتواند امنیت این جنگنده را به خطر بیندازد.<ref>[https://faradeed.ir/بخش-علم-تکنولوژی-84/216134-چه-کشورهایی-جنگنده-اف-را-خریداری-کرده-یا-می-توانند-بخرند «چه کشورهایی جنگنده اف-۳۵ را خریداری کرده یا میتوانند بخرند؟»، وبسایت فرادید.]</ref> | |||
{| class="wikitable" | |||
|'''دارندگان بزرگترین ناوگانهای F-35''' | |||
|'''تعداد''' | |||
|- | |||
|نیروی هوایی ایالات متحده | |||
|۱٬۷۶۳ فروند | |||
|- | |||
|تفنگداران دریایی ایالات متحده | |||
|۴۲۰ فروند | |||
|- | |||
|نیروی دریایی ایالات متحده | |||
|۲۶۰ فروند | |||
|- | |||
|نیروی هوایی/دریایی سلطنتی بریتانیا | |||
|۷۴–۱۳۸ فروند | |||
|- | |||
|نیروی هوایی/دریایی ژاپن | |||
|۱۲۷–۱۴۷ فروند | |||
|- | |||
|نیروی هوایی استرالیا | |||
|۱۰۰ فروند<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1018142/مقایسه-قیمت-جنگنده-f-35-lightning-ii-با-دیگر-جت-های-جنگی «مقایسه قیمت جنگنده F-35 Lightning II با دیگر جتهای جنگی»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | |||
|} | |||
== | == مقابله کشورهای رقیب == | ||
کشورهای رقیب آمریکا بهطور عمده بر توسعهٔ رادارهای باند بلند تمرکز کردهاند که طول موج بلندتر آنها قادر به تشخیص لایهٔ پنهانکاری اف-۳۵ است. رادار استراتژیک و سهبعدی YLC-8B ساخت [[چین]] به قاتل رادارگریزها شهرت دارد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1141434/شکارچی-چینی-رادارگریزها-از-اف-35-تا-بی-2-با-رادار-ylc-8b-آشنا-شوید-سامانه-ای-با-قابلیت-مهم-شلیک-و-فرار-عکس «شکارچی چینی رادارگریزها؛ از اف-35 تا بی-2 / با رادار YLC-8B آشنا شوید/ سامانه ای با قابلیت مهم «شلیک و فرار» (+عکس)»، وبسایت عصر ایران.]</ref> کشور [[روسیه]] نیز سامانههای پدافندی اس-۵۰۰ را قادر به رهگیری اف-۳۵ معرفی کرده است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1125787/سامانه-اس-۵۰۰-روسیه-تنها-سلاح-جهان-که-برای-شکار-جنگنده-اف-۲۲-و-اف-۳۵-طراحی-شده-است «سامانه اس ۵۰۰ روسیه؛ تنها سلاح جهان که برای شکار جنگنده اف ۲۲ و اف ۳۵ طراحی شده است!»، وبسایت عصر ایران.]</ref> روش بهکار گرفتهشده توسط [[ایران]] در [[جنگ رمضان]] نیز نشاندهندهٔ کارآمدی حسگرهای غیرفعال فروسرخ در کنار رادارهای باند بلند برای مقابله با این جنگنده است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1151072/ایران-چطور-اف-35-آمریکا-را-شکار-کرد «ایران چطور اف-35 آمریکا را شکار کرد؟»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | |||
== | == هدفگیری جنگنده اف-۳۵ توسط ایران == | ||
[[پرونده:سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط ایران.jpg|جایگزین=بازتاب خبر سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط ایران در شبکه سیانان|بندانگشتی|بازتاب خبر سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط ایران در شبکه سیانان]] | |||
در جریان جنگ رمضان، گزارشهایی از [[سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط ایران]] با سامانههای پدافندی [[نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران]] منتشر شد. این گزارشها بازتاب گستردهای در رسانههای مالی و نظامی جهان داشت. به دنبال انتشار این اخبار، ارزش سهام شرکت لاکهید مارتین با کاهش قابل توجهی مواجه شد. پیش از این، تصور میشد این جنگندهها بهدلیل فناوری رادارگریزی قابل ردیابی نیست و تاکنون هیچ قدرتی موفق به هدف قراردادن آنها نشده بود.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/228834/سهام-شرکت-سازنده-F-35-را-پدافند-ایران-به-زمین-نشاند][https://farsnews.ir/Emoazeni/1773938045290339920/کاهش-سهام-سازنده-F35-بعد-از-ضربه-ایران «کاهش سهام سازنده F35 بعد از ضربه ایران»، خبرگزاری فارس؛][https://www.irna.ir/news/86106288/واکنش-رسانه-های-جهانی-به-رهگیری-جنگنده-رادارگریز-اف-۳۵-آمریکا «واکنش رسانههای جهانی به رهگیری جنگنده رادارگریز اف-۳۵ آمریکا توسط ایران»، خبرگزاری ایرنا]</ref> | |||
== پانویس == | |||
==پانویس== | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | |||
* «آشنایی با جنگنده لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۴۰۰ش. | |||
* «افسر شکارچی اف۳۵: افسانه رادارگریزی لاکهید مارتین به پایان رسید»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش. | |||
* «اف ۳۵ یا رادارگریز قهار؛ هرچه لازم است در مورد یک جنگنده مدرن بدانید»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۴۰۳ش. | |||
* «ایران چطور اف-۳۵ آمریکا را شکار کرد؟»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۴۰۵ش. | |||
* «چرا همه دربارهٔ F-35 حرف میزنند؟ / از پرواز در آسمان تا تغییر سیاست روی زمین»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان ۱۴۰۴ش. | |||
* «چه کشورهایی جنگنده اف-۳۵ را خریداری کرده یا میتوانند بخرند؟»، وبسایت فرادید، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۳ش. | |||
* «در مورد جنگنده اف ۳۵ در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک، تاریخ بازدید: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | |||
* «رقیب اصلی اف ۳۵ با قیافهای عجیب»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۳۱ مرداد ۱۴۰۳ش. | |||
* «سامانه اس ۵۰۰ روسیه؛ تنها سلاح جهان که برای شکار جنگنده اف ۲۲ و اف ۳۵ طراحی شده است!»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱ دی ۱۴۰۴ش. | |||
* «شکارچی چینی رادارگریزها؛ از اف-۳۵ تا بی-۲ / با رادار YLC-8B آشنا شوید/ سامانه ای با قابلیت مهم «شلیک و فرار» (+عکس)»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش. | |||
* «کاهش سهام سازنده F35 بعد از ضربه ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسنفد ۱۴۰۴ش. | |||
* «گرانقیمتترین جنگنده آمریکا در خلیج فارس!+عکس»، وبسایت روزنامهٔ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۷ مرداد ۱۴۰۲ش. | |||
«گرانترین جنگنده تاریخ آمریکا ۲برابر سفر به ماه بودجه دریافت کرد! + عکس»، وبسایت اقتصاد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مرداد ۱۴۰۳ش. | |||
* «مقایسه قیمت جنگنده F-35 Lightning II با دیگر جتهای جنگی»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۴۰۳ش. | |||
* «واکنش رسانههای جهانی به رهگیری جنگنده رادارگریز اف-۳۵ آمریکا توسط ایران»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش. | |||
* «همه چیز دربارهٔ F - 35 (+عکس)»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۴۰۳ش. | |||
{{پایان منابع}} | |||
