صفحهای تازه حاوی «جایگزین=تیر و کمان|بندانگشتی|تیر و کمان {{درشت|'''تیر و کمان'''}}؛ ابزاری بهشکل چوب خمیده و دارای زِه برای پرتاب تیر.{{سخ}}تیر و کمان، ابزاری جنگی و برای شکار در ایران باستان بوده که با مهارت و دقت ساخته میشد. انواع مختلف ک...» ایجاد کرد |
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''کمان'''}}؛ ابزاری بهشکل چوب خمیده و دارای زِه برای پرتاب تیر. | |||
{{درشت|''' | |||
کمان، ابزاری جنگی و برای شکار در ایران باستان بوده که با مهارت و دقت ساخته میشد. انواع مختلف کمانها، از جمله کمان چهارخم و کمان گروهه، با شاخ حیوانات و چوب گز طراحی میشدند و زه آنها از ریسمان یا رگ حیوانات بافته میشد تا تیرها با قدرت و دقت بیشتری پرتاب شوند. تیر و کمان نه تنها در نبرد و شکار، بلکه در اساطیر و ادبیات فارسی جایگاهی ویژه دارد؛ داستان [[آرش کمانگیر]]، رستم و کمانش، و اشعار [[فردوسی]] و [[حافظ]] نمونههایی از اهمیت آن هستند. در باورهای مردمی، تیر و کمان نماد مهارت، عشق و دلباختگی نیز محسوب میشد و در برخی رسوم سنتی، حتی با پیشگویی جنسیت نوزاد مرتبط بوده است. امروزه تیر و کمان به [[ورزش]] تبدیل شده و در رشتههای ریکرو، سنتی و کامپوند تمرین و مسابقه داده میشود، همچنان بازتابدهنده هنر، خلاقیت و هویت ایرانی است. | |||
== واژهشناسی == | == واژهشناسی == | ||
واژه تیر برگرفته از واژه «تیگره» در فارسی باستان است.<ref>پورداود، «زینابزار، کمان و تیر»، ۱۳۴۶ش، ص۳۲.</ref> از جمله نامهای دیگر تیر میتوان به «تخش»، «گرزین» و «ناوک» اشاره کرد.<ref>حسندوست، فرهنگ تطبیقی ـ موضوعی زبانها و گویشهای ایرانی نو، ۱۳۸۹ش، ج2، ص655 | واژه کمان، ریشه در زبان اوستایی داشته و از واژههای «کنوان» یا «کنوار» گرفته شده است. آنندراج نیز واژه کمان را برگرفته از واژه «خمان» دانسته که ترکیبی از «خم» و «ان» بوده و بهمعنای کشیده و خمیده است.<ref>آنندراج، محمدپادشاه، ۱۳۶۳ش، ذیل واژه خمان.</ref> در فرهنگ ایرانی و ادبیات فارسی واژه کمان معمولاً همراه با واژه «تیر» و بهصورت «تیر و کمان» به کار میرود. واژه تیر برگرفته از واژه «تیگره» در فارسی باستان است.<ref>پورداود، «زینابزار، کمان و تیر»، ۱۳۴۶ش، ص۳۲.</ref> از جمله نامهای دیگر تیر میتوان به «تخش»، «گرزین» و «ناوک» اشاره کرد.<ref>حسندوست، فرهنگ تطبیقی ـ موضوعی زبانها و گویشهای ایرانی نو، ۱۳۸۹ش، ج2، ص655.</ref> | ||
== پیشینه == | == پیشینه == | ||
در کاوشهای صورتگرفته در منطقه لرستان، نقش کمان بر روی یکی از کمربندهای کشف شده از دوره [[اشکانیان]]، دیده میشود. در ایران باستان، انواع متفاوتی از کمانها مانند کمان چهارخم، کمانهای مستقیم و کمان گروهه وجود داشته<ref>خوشپسند، فرهنگ جنگافزار در شاهنامهٔ فردوسی، ۱۳۸۹ش، ص۲۳۵.</ref> و هنر تیراندازی با کمان در دوره مادها و پارسها، در ایران، به کمال رسیده است.<ref>گیرشمن، هنر ایران (در دوران ماد و هخامنشی)، ۱۳۴۶ش، ص۳۱۸.</ref> کمانداران ایرانی در آن دوران، کمانی را طراحی کرده بودند که برای کشیدن زه آن، از حلقه مخصوصی استفاده میشد. کشیدن این زه، به مهارت و نیرویی خاص نیاز داشت که قدرت بسیار بیشتری را به تیر میبخشید.<ref>گیرشمن، هنر ایران (در دوران ماد و هخامنشی)، ۱۳۴۶ش، ص۳۱9.</ref> تیرکمانی دیگر نیز به «تیر تخش» معروف بود که امکان پرتاب چند تیر بهصورت پیاپی را داشت.<ref>نیرنوری، سهم ارزشمند ایران در فرهنگ جهان، ۱۳۷۵ش، ج1، ص762.</ref> | در کاوشهای صورتگرفته در منطقه لرستان، نقش کمان بر روی یکی از کمربندهای کشف شده از دوره [[اشکانیان]]، دیده میشود. در ایران باستان، انواع متفاوتی از کمانها مانند کمان چهارخم، کمانهای مستقیم و کمان گروهه وجود داشته<ref>خوشپسند، فرهنگ جنگافزار در شاهنامهٔ فردوسی، ۱۳۸۹ش، ص۲۳۵.</ref> و هنر تیراندازی با کمان در دوره [[مادها]] و پارسها، در ایران، به کمال رسیده است.<ref>گیرشمن، هنر ایران (در دوران ماد و هخامنشی)، ۱۳۴۶ش، ص۳۱۸.</ref> کمانداران ایرانی در آن دوران، کمانی را طراحی کرده بودند که برای کشیدن زه آن، از حلقه مخصوصی استفاده میشد. کشیدن این زه، به مهارت و نیرویی خاص نیاز داشت که قدرت بسیار بیشتری را به تیر میبخشید.<ref>گیرشمن، هنر ایران (در دوران ماد و هخامنشی)، ۱۳۴۶ش، ص۳۱9.</ref> تیرکمانی دیگر نیز به «تیر تخش» معروف بود که امکان پرتاب چند تیر بهصورت پیاپی را داشت.<ref>نیرنوری، سهم ارزشمند ایران در فرهنگ جهان، ۱۳۷۵ش، ج1، ص762.</ref> | ||
از تیر و کمان، در منابع کهن مانند وندیداد و داستان «خسرو و ریدک» یاد شده است.<ref>وندیداد، ۱۳۸۵ش، ص792؛ «خسرو قبادان و ریدکی»، متون پهلوی، ۱۳۷۱ش، ص72.</ref> مُهر برجای مانده از دوران هخامنشیان نیز حاوی تصویری از [[داریوش]] با کمان و دو تیر در چشمان شیری ایستاده در روبهروی پادشاه است.<ref>خسروی، «شکار در شعر پارسی» پژوهشهای ایرانشناسی، ۱۳۸۱ش، ص۲۱۹.</ref> دیوارنگارههای دوره [[ساسانیان]] نیز حاکی از رواج کمان در آن دوران است.<ref>فقیری، گوشههایی از فرهنگ مردم فارس، ۱۳۵۷ش، ص۱۳۳.</ref> | از تیر و کمان، در منابع کهن مانند وندیداد و داستان «خسرو و ریدک» یاد شده است.<ref>وندیداد، ۱۳۸۵ش، ص792؛ «خسرو قبادان و ریدکی»، متون پهلوی، ۱۳۷۱ش، ص72.</ref> مُهر برجای مانده از دوران هخامنشیان نیز حاوی تصویری از [[داریوش]] با کمان و دو تیر در چشمان شیری ایستاده در روبهروی پادشاه است.<ref>خسروی، «شکار در شعر پارسی» پژوهشهای ایرانشناسی، ۱۳۸۱ش، ص۲۱۹.</ref> دیوارنگارههای دوره [[ساسانیان]] نیز حاکی از رواج کمان در آن دوران است.<ref>فقیری، گوشههایی از فرهنگ مردم فارس، ۱۳۵۷ش، ص۱۳۳.</ref> | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۴: | ||
== ورزش تیراندازی با کمان == | == ورزش تیراندازی با کمان == | ||
مسابقات ورزشی تیراندازی با کمان یا همان تیر و کمان، امروزه در ۳ رشته برگزار میشود: ۱. کامپوند؛ ۲. ریکرو؛ ۳. سنتی. | مسابقات ورزشی تیراندازی با کمان یا همان تیر و کمان، امروزه در ۳ رشته برگزار میشود: ۱. کامپوند؛ ۲. ریکرو؛ ۳. سنتی. | ||
کمان ریکرو، شامل قبضه، بازو، سایت، پین سایت، استاب لایزر و زه است. این کمان، مشابه کمانهای کهن بوده و تنها در دقت و قدرت آن تغییراتی ایجاد شده است. مسابقات تیراندازی با کمان ریکرو، در مسافتهای ۱۸، ۳۰ و ۷۰ متری (در المپیک)، توسط مردان و زنان، برگزار میشود.{{سخ}} | کمان ریکرو، شامل قبضه، بازو، سایت، پین سایت، استاب لایزر و زه است. این کمان، مشابه کمانهای کهن بوده و تنها در دقت و قدرت آن تغییراتی ایجاد شده است. مسابقات تیراندازی با کمان ریکرو، در مسافتهای ۱۸، ۳۰ و ۷۰ متری (در المپیک)، توسط مردان و زنان، برگزار میشود.{{سخ}} | ||
کمان سنتی، بسیار ساده بوده و مشابه با کمانهای اولیه است. در مسابقات ورزشی تیراندازی با کمان ساده، هر شرکتکننده با لباسهای محلی خود حاضر میشود. | کمان سنتی، بسیار ساده بوده و مشابه با کمانهای اولیه است. در مسابقات ورزشی تیراندازی با کمان ساده، هر شرکتکننده با لباسهای محلی خود حاضر میشود. | ||
| خط ۴۲: | خط ۴۰: | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
حافظ نیز از تیر و کمان در اشعار خود بهره برده است:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh120 حافظ، غزلیات، غزل شماره 120، سایت گنجور.]</ref>{{سخ}} | [[حافظ]] نیز از تیر و کمان در اشعار خود بهره برده است:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh120 حافظ، غزلیات، غزل شماره 120، سایت گنجور.]</ref>{{سخ}} | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
| خط ۸۳: | خط ۸۱: | ||
* Allemagne, H. René. d’, Du Khorassan au pays des Backhtiaris, Paris, 1911 | * Allemagne, H. René. d’, Du Khorassan au pays des Backhtiaris, Paris, 1911 | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
{{جنگافزارها}} | |||
