صفحهای تازه حاوی «<big>'''چشمه'''</big>؛ محل خروج و جاری شدن طبیعی آب از زمین.<br> چشمه، جایی از زمین است که آب از آن میجوشد و بر سطح زمین جریان مییابد.<ref> [https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-3 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه چشمه، سایت واژهیاب.]</ref> چشمهها، گاه در نقطهای از...» ایجاد کرد |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''چشمه'''</big>؛ محل خروج و جاری شدن طبیعی آب از زمین.<br> | <big>'''چشمه'''</big>؛ محل خروج و جاری شدن طبیعی آب از زمین.<br> | ||
چشمه، جایی از زمین است که آب از آن میجوشد و بر سطح زمین جریان مییابد.<ref> [https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-3 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه چشمه، سایت واژهیاب.]</ref> چشمهها، گاه در نقطهای از زمین پست و گاهی نیز در دل کوهها، میجوشند.<ref>[https://vajehyab.com/moein/%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87 معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه چشمه، سایت واژهیاب.]</ref> چشمه، دارای معانی دیگری همچون سوراخ تنگ،<ref>ملکزاده، فرهنگ زرقان، ۱۳۸۰ش، ص۱۰۷.</ref> برای مدتی بستن و گشودن دوباره چشم،<ref>هدایت، فرهنگ انجمنآرای ناصری، ۱۲۸۸ق، ص۳۱۴.</ref> حلقه، منبع، آب اندک، هر چیز اندکی، دهانۀ جراحت و یکی از انواع نمایشهای روحوضی است.<ref>وازیگاه، ۱۳۹۰ش، ج2، ص1333.</ref> چشمه، در زبان ترکی به «بولاق»،<ref>عارف، کمیجان سرزمین شگفتانگیز تاتها و مادها، ۱۳۹۱ش، ص۱۲۰.</ref> در کردی به «پلور»، در بلوچی به «چَمَّک»، «چشمک» و «زِی»،<ref>آذرلی، فرهنگ واژگان گویشهای ایران، ۱۳۸۷ش، ص۸۷ و ۱۴۲ و ۱۴۹ و ۲۱۲.</ref> در نقاطی دیگر مانند کرمانشاه و بجنورد به «کانی» یا «خانی»، در میان مردم ایلام به «کِیَنی»، در میان مردم قوچان به «گانی»، در نطنز به «چِم»<ref>آذرلی، فرهنگ واژگان گویشهای ایران، ۱۳۸۷ش، ص۱۴۸ و ۱۵۸ و ۲۶۷ و ۳۰۵ و ۳۰۹.</ref> و در سیرجان به «بَنو»<ref>آزادیخواه، «لغات و اصطلاحات سیرجان در زمینۀ آب و آبیاری»، ۱۳۷۰ش، ص۸۴.</ref> معروف است. | چشمه، جایی از زمین است که [[آب]] از آن میجوشد و بر سطح زمین جریان مییابد.<ref> [https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-3 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه چشمه، سایت واژهیاب.]</ref> چشمهها، گاه در نقطهای از زمین پست و گاهی نیز در دل کوهها، میجوشند.<ref>[https://vajehyab.com/moein/%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87 معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه چشمه، سایت واژهیاب.]</ref> چشمه، دارای معانی دیگری همچون سوراخ تنگ،<ref>ملکزاده، فرهنگ زرقان، ۱۳۸۰ش، ص۱۰۷.</ref> برای مدتی بستن و گشودن دوباره چشم،<ref>هدایت، فرهنگ انجمنآرای ناصری، ۱۲۸۸ق، ص۳۱۴.</ref> حلقه، منبع، آب اندک، هر چیز اندکی، دهانۀ جراحت و یکی از انواع نمایشهای روحوضی است.<ref>وازیگاه، ۱۳۹۰ش، ج2، ص1333.</ref> چشمه، در زبان ترکی به «بولاق»،<ref>عارف، کمیجان سرزمین شگفتانگیز تاتها و مادها، ۱۳۹۱ش، ص۱۲۰.</ref> در کردی به «پلور»، در بلوچی به «چَمَّک»، «چشمک» و «زِی»،<ref>آذرلی، فرهنگ واژگان گویشهای ایران، ۱۳۸۷ش، ص۸۷ و ۱۴۲ و ۱۴۹ و ۲۱۲.</ref> در نقاطی دیگر مانند [[کرمانشاه]] و بجنورد به «کانی» یا «خانی»، در میان مردم ایلام به «کِیَنی»، در میان مردم [[قوچان]] به «گانی»، در [[نطنز]] به «چِم»<ref>آذرلی، فرهنگ واژگان گویشهای ایران، ۱۳۸۷ش، ص۱۴۸ و ۱۵۸ و ۲۶۷ و ۳۰۵ و ۳۰۹.</ref> و در [[سیرجان]] به «بَنو»<ref>آزادیخواه، «لغات و اصطلاحات سیرجان در زمینۀ آب و آبیاری»، ۱۳۷۰ش، ص۸۴.</ref> معروف است. | ||
==کارکرد== | ==کارکرد== | ||
# '''منبع آب؛''' چشمهها از مهمترین منابع طبیعی تأمین آب برای مصارف گوناگون جانداران بودهاند.<ref>دیگار، فنون کوچنشینان بختیاری، ۱۳۶۶ش، ص۱۳۸؛ آلاحمد، اورازان، ۱۳۳۳ش، ص۹-۲۲.</ref> | # '''منبع آب؛''' چشمهها از مهمترین منابع طبیعی تأمین آب برای مصارف گوناگون جانداران بودهاند.<ref>دیگار، فنون کوچنشینان بختیاری، ۱۳۶۶ش، ص۱۳۸؛ آلاحمد، اورازان، ۱۳۳۳ش، ص۹-۲۲.</ref> | ||
| خط ۹: | خط ۱۰: | ||
در نقاط مختلفی از ایران، چشمههای آبگرم جریان دارند. املاح معدنی این چشمهها، برای درمان بیماریهای عضلانی، پوستی، استخوانی، و تنشهای عصبی، مفید دانسته میشود. چشمههای آبگرم، برای استحمامِ انسانها نیز مورد استفاده بودهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240535/%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87 آنیزاده، «چشمه»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> <br> | در نقاط مختلفی از ایران، چشمههای آبگرم جریان دارند. املاح معدنی این چشمهها، برای درمان بیماریهای عضلانی، پوستی، استخوانی، و تنشهای عصبی، مفید دانسته میشود. چشمههای آبگرم، برای استحمامِ انسانها نیز مورد استفاده بودهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240535/%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87 آنیزاده، «چشمه»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> <br> | ||
از جمله معروفترین چشمههای آبگرم در ایران میتوان به آبگرم شهر کهنه (در | از جمله معروفترین چشمههای آبگرم در ایران میتوان به آبگرم شهر کهنه (در [[قوچان]])، فلکده (در دل جنگلهای دو هزار در [[تنکابن]])، قلعه کندی (در اردبیل)، کریز (در کوهسرخ شهرستان کاشمر)، [[چالدران]] (در استان آذربایجان غربی)، [[سرعین]] (در اردیبل)، رینه (در استان [[مازندران]])، دهلران (در شهرستان دهلران)، اهرم (در تنگستان)، میراحمد (در تنگستان)، گنو (در بندرعباس)، اعلا دماوند (در [[تهران]])، شاهان گرماب فریمان (در [[خراسان]]) و فردوس (در [[خراسان جنوبی]]) اشاره کرد.<ref>[https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%A8-%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ «آشنایی با بهترین چشمههای آب گرم ایران»، سایت الیگشت.]</ref> | ||
==چشمه در باور ایرانیان== | ==چشمه در باور ایرانیان== | ||
چشمهها در طول تاریخ، نقش مهمی را در زندگی مادی و معنوی ایرانیان ایفا کردهاند.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/240535/%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87 آنیزاده، «چشمه»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در میان مردم ایران، آلوده کردن چشمهها بسیار ناروا دانسته شده و حتی در برخی از مناطق ایران بر این باورند که آلوده کردن آب چشمه، آدمی را به دوزخ میکشاند.<ref>ارداویرافنامۀ منظوم، ۱۳۴۲ش، ص57.</ref> بسیاری از مردم، بهویژه در مناطق کویری، چشمهها را مقدس دانسته و بقعهها، مساجد، زیارتگاهها و تکیههایی را در کنار چشمهها بنا میکردند.<ref>صداقتکیش، آبهای مقدس ایران، ۱۳۷۹ش، ص۹۴-۹۵.</ref> برخی از مردم، از آب این چشمهها وضو گرفته یا با آن غسل میکردند تا حاجتروا شوند.<ref>احمد زرکوب، شیرازنامه، ۱۳۵۰ش، ص۱۴۴.</ref> در ایران باستان، مردم پس از زیارت چشمهها، مقداری از آب آن نوشیده و سکهای در آن میانداختند. این رسم، هنوز در برخی مناطق ایران مانند فین کاشان و حوض ماهی شیراز انجام میشود. این کار، بهعقیدۀ برخی از مردم، موجب برکت مال و افزایش روزی میشود.<ref>حاتمی، باورها و رفتارها، گذشته در کازرون، ۱۳۸۵ش، ص۹۲-۹۳.</ref> | چشمهها در طول تاریخ، نقش مهمی را در زندگی مادی و معنوی ایرانیان ایفا کردهاند.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/240535/%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87 آنیزاده، «چشمه»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در میان مردم ایران، آلوده کردن چشمهها بسیار ناروا دانسته شده و حتی در برخی از مناطق ایران بر این باورند که آلوده کردن آب چشمه، آدمی را به دوزخ میکشاند.<ref>ارداویرافنامۀ منظوم، ۱۳۴۲ش، ص57.</ref> بسیاری از مردم، بهویژه در مناطق کویری، چشمهها را مقدس دانسته و بقعهها، مساجد، زیارتگاهها و تکیههایی را در کنار چشمهها بنا میکردند.<ref>صداقتکیش، آبهای مقدس ایران، ۱۳۷۹ش، ص۹۴-۹۵.</ref> برخی از مردم، از آب این چشمهها وضو گرفته یا با آن غسل میکردند تا حاجتروا شوند.<ref>احمد زرکوب، شیرازنامه، ۱۳۵۰ش، ص۱۴۴.</ref> در ایران باستان، مردم پس از زیارت چشمهها، مقداری از آب آن نوشیده و سکهای در آن میانداختند. این رسم، هنوز در برخی مناطق ایران مانند فین کاشان و حوض ماهی شیراز انجام میشود. این کار، بهعقیدۀ برخی از مردم، موجب برکت مال و افزایش روزی میشود.<ref>حاتمی، باورها و رفتارها، گذشته در کازرون، ۱۳۸۵ش، ص۹۲-۹۳.</ref> | ||