صفحهای تازه حاوی «<big>'''حصیر'''</big>؛ بوریا و زیرانداز بافتهشده از الیاف گیاهی (سلولوزی).<br> حصیر، بوریا یا فرشی بافتهشده از نیهای نازک، برگ درخت خرما و یا برگ گیاهان بلندی است که در حاشیۀ مردابها و رودخانهها میرویند.<ref>[https://vajehyab.com/moein/%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D8%B1 معین...» ایجاد کرد |
ایجاد لینک داخلی |
||
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
اصلیترین مرکز حصیربافی در ایران، منطقۀ زرقان در استان فارس است. برای این منظور، اهالی این منطقه، نیهای اطراف رود پلوار، در زرقان را جمعآوری میکنند. برخی از مردم در [[بروجرد]]، نهاوند و همدان نیز با استفاده از نیهای خیزران، در دشت [[خوزستان]]، حصیر میبافند.<ref>وولـف، صنـایع دستی كهـن ایـران، ۱۳۷۲ش، ص۱۹۸.</ref> [[مازندران|مازندرانیها]]، از گیاهانی همچون «گاله» و «واش» برای این کار استفاده میکنند.<ref>رستمی، «كوببافی در مازندران»، ۱۳۸۱ش، ص29.</ref> مردم، در بندرعباس، از برگ خشکشدۀ درختان خرما که به «پیش» معروف هستند و نیز از برگ نخلهای وحشی به نام «داز» برای بافت حصیر و ظرف خرما استفاده میکنند.<ref>سایبانی، «خرمای فین»، ۱۳۶۲ش، ص872.</ref> [[گیلان|گیلانیها]] برای بافت حصیر، از گیاهانی به نام سوف یا سوب، لی یا لیق، کُلِر و کولوش بهره میگیرند.<ref>تهیدست، صنایع دستی گیلان، ۱۳۸۷ش، ص۱۴-۱۶؛ <br> | اصلیترین مرکز حصیربافی در ایران، منطقۀ زرقان در استان فارس است. برای این منظور، اهالی این منطقه، نیهای اطراف رود پلوار، در زرقان را جمعآوری میکنند. برخی از مردم در [[بروجرد]]، نهاوند و همدان نیز با استفاده از نیهای خیزران، در دشت [[خوزستان]]، حصیر میبافند.<ref>وولـف، صنـایع دستی كهـن ایـران، ۱۳۷۲ش، ص۱۹۸.</ref> [[مازندران|مازندرانیها]]، از گیاهانی همچون «گاله» و «واش» برای این کار استفاده میکنند.<ref>رستمی، «كوببافی در مازندران»، ۱۳۸۱ش، ص29.</ref> مردم، در بندرعباس، از برگ خشکشدۀ درختان خرما که به «پیش» معروف هستند و نیز از برگ نخلهای وحشی به نام «داز» برای بافت حصیر و ظرف خرما استفاده میکنند.<ref>سایبانی، «خرمای فین»، ۱۳۶۲ش، ص872.</ref> [[گیلان|گیلانیها]] برای بافت حصیر، از گیاهانی به نام سوف یا سوب، لی یا لیق، کُلِر و کولوش بهره میگیرند.<ref>تهیدست، صنایع دستی گیلان، ۱۳۸۷ش، ص۱۴-۱۶؛ <br> | ||
مشایخی، نگاهی همهسویه به تنكابن، ۱۳۸۰ش، ص۴۵۹-۴۶۱.</ref> نی، ساقۀ گندم، جو و برنج نیز در سایر نقاط ایران استفاده میشوند.<ref>سیدصدر، دایرةالمعارف هنرهای صنایع دستی، ۱۳۸۶ش، ص۱۳۲.</ref> | مشایخی، نگاهی همهسویه به تنكابن، ۱۳۸۰ش، ص۴۵۹-۴۶۱.</ref> نی، ساقۀ گندم، جو و برنج نیز در سایر نقاط ایران استفاده میشوند.<ref>سیدصدر، دایرةالمعارف هنرهای صنایع دستی، ۱۳۸۶ش، ص۱۳۲.</ref> | ||
کفپوشهای حصیری در نقاط مختلفی از ایران کاربرد دارد. برای مثال، در [[مازندران]] به آن «کوب»،<ref>رستمی، «كوببافی در مازندران»، ۱۳۸۱ش، ص27-35.</ref> در میان بلوچها به «تَگَرد»،<ref>بیهقی، «هنرهای دستی و نگارهای عامیانۀ بلوچ»، ج3، ۱۳۵۸ش، ص۹۸۲، <br> | کفپوشهای حصیری در نقاط مختلفی از ایران کاربرد دارد. برای مثال، در [[مازندران]] به آن «کوب»،<ref>رستمی، «كوببافی در مازندران»، ۱۳۸۱ش، ص27-35.</ref> در میان بلوچها به «تَگَرد»،<ref>بیهقی، «هنرهای دستی و نگارهای عامیانۀ بلوچ»، ج3، ۱۳۵۸ش، ص۹۸۲، <br /> | ||
بیهقی، «هنر و فرهنگ بلوچ»، ۱۳۶۴ش، ص۴۵۸؛ <br> | بیهقی، «هنر و فرهنگ بلوچ»، ۱۳۶۴ش، ص۴۵۸؛ <br /> | ||
مهربان، صنایع دستی گیاهی [[سیستان و بلوچستان]]، ۱۳۸۶ش، ص۳۱.</ref> در بندرعباس به «تَک» و «شَلوت» معروف هستند.<ref>سایبانی، «صنایع دستی از درخت خرما»، ۱۳۶۳ش، ص۱۵۱ و ۱۵۳.</ref> | مهربان، صنایع دستی گیاهی [[سیستان و بلوچستان]]، ۱۳۸۶ش، ص۳۱.</ref> در بندرعباس به «تَک» و «شَلوت» معروف هستند.<ref>سایبانی، «صنایع دستی از درخت خرما»، ۱۳۶۳ش، ص۱۵۱ و ۱۵۳.</ref> | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
</ref> در استان مازندران، از گیاه واش بهعنوان چله و از گیاه گاله نیز بهعنوان پود استفاده میکنند.<ref>رستمی، «كوببافی در مازندران»، ۱۳۸۱ش، ص29-32.</ref> | </ref> در استان مازندران، از گیاه واش بهعنوان چله و از گیاه گاله نیز بهعنوان پود استفاده میکنند.<ref>رستمی، «كوببافی در مازندران»، ۱۳۸۱ش، ص29-32.</ref> | ||
==کاربرد== | ==کاربرد== | ||
حصیر، بیشتر بهعنوان کفپوش در اماکن مختلف استفاده میشود.<ref>رستمی، «كوببافی در مازندران»، ۱۳۸۱ش، ص27-35.</ref> علاوه بر آن، حصیر، کاربردهایی همچون سجاده و جانماز<ref>ناصرخسرو، سفرنامه، ۱۳۵۴ش، ص۲۱ و ۴۴ و ۹۱.</ref> و نیز بهعنوان مصالح ساختمانی (پوشش سقف)<ref>دیولافوا، سفرنامه، ۱۳۳۲ش، ص۱۰۶؛ <br> | حصیر، بیشتر بهعنوان کفپوش در اماکن مختلف استفاده میشود.<ref>رستمی، «كوببافی در مازندران»، ۱۳۸۱ش، ص27-35.</ref> علاوه بر آن، حصیر، کاربردهایی همچون سجاده و جانماز<ref>ناصرخسرو، سفرنامه، ۱۳۵۴ش، ص۲۱ و ۴۴ و ۹۱.</ref> و نیز بهعنوان مصالح ساختمانی (پوشش سقف)<ref>دیولافوا، سفرنامه، ۱۳۳۲ش، ص۱۰۶؛ <br /> | ||
شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج2، ص439؛ <br> | شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج2، ص439؛ <br /> | ||
طاهری، جغرافیای تاریخی [[گیلان]]، [[مازندران]]، [[آذربایجان]] (از نظر جهانگردان)، ۱۳۴۷ش، ص52؛ <br> | طاهری، جغرافیای تاریخی [[گیلان]]، [[مازندران]]، [[آذربایجان]] (از نظر جهانگردان)، ۱۳۴۷ش، ص52؛ <br /> | ||
پورکریم، فشندک، ۱۳۴۱ش، ص35.</ref> در اقامتگاههای موقتی (سرپناههایی مانند کپر یا لوگ در استان هرمزگان و سیستان)،<ref>کاظمیه، جای پای اسکندر، ۱۳۵۷ش، ص۸۳-۸۵؛ <br> | پورکریم، فشندک، ۱۳۴۱ش، ص35.</ref> در اقامتگاههای موقتی (سرپناههایی مانند [[کپر]] یا لوگ در استان هرمزگان و سیستان)،<ref>کاظمیه، جای پای اسکندر، ۱۳۵۷ش، ص۸۳-۸۵؛ <br /> | ||
نیکبختی، آهنگ بلوچستان، سفرنامه، ۱۳۷۴ش، ص۱۷۸ و ۱۹۳؛ <br> | نیکبختی، آهنگ بلوچستان، سفرنامه، ۱۳۷۴ش، ص۱۷۸ و ۱۹۳؛ <br /> | ||
مهربان، صنایع دستی گیاهی [[سیستان و بلوچستان]]، ۱۳۸۶ش، ص۳۴؛ <br> | مهربان، صنایع دستی گیاهی [[سیستان و بلوچستان]]، ۱۳۸۶ش، ص۳۴؛ <br /> | ||
برقعی، نظری به بلوچستان، ۱۳۵۶ش، ص۱۰۶، حاشیۀ ۱.</ref> مضیف یا دارالضیافه (در خوزستان)،<ref>پورکاظم، جامعهشناسی قبایل عرب خوزستان، ۱۳۷۵ش، ص۱۲۰ و ۱۴۹.</ref> پوشش جلوی ایوانها و پنجرهها در تابستان<ref>نیازمند، «حرفهها و پیشهها»، ج2، ۱۳۴۳ش، ص۱۸۱۴- ۱۸۱۵.</ref> استفاده میشود. ظروف حصیری مانند سبد،<ref>مهربان، صنایع دستی گیاهی سیستان و بلوچستان، ۱۳۸۶ش، ص۳2-35.</ref> تولید بادبرن، کلاه، جارو و طناب از دیگر کاربردهای حصیر در ایران هستند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240654/%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D8%B1 محمدتبار، «حصیر»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | برقعی، نظری به بلوچستان، ۱۳۵۶ش، ص۱۰۶، حاشیۀ ۱.</ref> مضیف یا دارالضیافه (در خوزستان)،<ref>پورکاظم، جامعهشناسی قبایل عرب خوزستان، ۱۳۷۵ش، ص۱۲۰ و ۱۴۹.</ref> پوشش جلوی ایوانها و پنجرهها در تابستان<ref>نیازمند، «حرفهها و پیشهها»، ج2، ۱۳۴۳ش، ص۱۸۱۴- ۱۸۱۵.</ref> استفاده میشود. ظروف حصیری مانند سبد،<ref>مهربان، صنایع دستی گیاهی سیستان و بلوچستان، ۱۳۸۶ش، ص۳2-35.</ref> تولید بادبرن، کلاه، جارو و طناب از دیگر کاربردهای حصیر در ایران هستند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240654/%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D8%B1 محمدتبار، «حصیر»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
| خط ۴۷: | خط ۴۷: | ||
==حصیر در فرهنگ ایرانیان== | ==حصیر در فرهنگ ایرانیان== | ||
شستن حصیرها، پیش از شروع نوروز، از جمله آیینهای نوروزی مردم، در برخی نقاط ایران مانند [[گیلان]] بهشمار میرود. در این مراسم که با نام «حصیرشوری» شهرت دارد، زنان، حصیرهای کوچک و بزرگ را بر سر گذاشته و بهصورت دستهجمعی، به سمت رودخانه رفته و حصیرها را در آب روان میشویند.<ref>عناصری، تجلی دوازده ماه در آیینۀ اساطیر و فرهنگ عامۀ ایران، ۱۳۷۴ش، ص۱۸۷-۱۸۸؛ <br> | شستن حصیرها، پیش از شروع نوروز، از جمله آیینهای نوروزی مردم، در برخی نقاط ایران مانند [[گیلان]] بهشمار میرود. در این مراسم که با نام «حصیرشوری» شهرت دارد، زنان، حصیرهای کوچک و بزرگ را بر سر گذاشته و بهصورت دستهجمعی، به سمت رودخانه رفته و حصیرها را در آب روان میشویند.<ref>عناصری، تجلی دوازده ماه در آیینۀ اساطیر و فرهنگ عامۀ ایران، ۱۳۷۴ش، ص۱۸۷-۱۸۸؛ <br /> | ||
شعبانی، آداب و رسوم نوروز، ۱۳۷۹ش، ص۲۱۲؛ <br> | شعبانی، آداب و رسوم نوروز، ۱۳۷۹ش، ص۲۱۲؛ <br /> | ||
شهاب کوملهای، فرهنگ عامۀ [[کومله]]، ۱۳۸۶ش، ص22-23.</ref> در برخی از مناطق ایران، کفپوش حصیری، بهعنوان یکی از هدایای اصلی خانواده داماد به خانواده عروس، پیش از مراسم عروسی است. زمانی که اقوام داماد برای بردن عروس، در خانه پدر عروس حاضر میشوند، روی همان حصیر مینشینند.<ref>سعیدی، فرهنگ مردم میناب، ۱۳۸۶ش، ص۲۳۲ و ۲۴۰.</ref> در مراسم «سهروزان» که در نقاطی مانند بیجار مرسوم بوده و پس از شام غریبان امام حسین برگزار میشود، عدهای، به نشانۀ عزا، عبای مشکی بر تن کرده، پارچهای بر سر بسته و یک بیل به نشانۀ دفن جنازههای کربلا در دست میگیرند. آنها، همچنین، از قطعهای حصیر برای زیرانداز استفاده میکنند.<ref>هاشمنیا، فرهنگ مردم گروس (بیجار و حومه)، ۱۳۸۰ش، ص۱۴۷-۱۴۸.</ref><br> | شهاب کوملهای، فرهنگ عامۀ [[کومله]]، ۱۳۸۶ش، ص22-23.</ref> در برخی از مناطق ایران، کفپوش حصیری، بهعنوان یکی از هدایای اصلی خانواده داماد به خانواده عروس، پیش از مراسم عروسی است. زمانی که اقوام داماد برای بردن عروس، در خانه پدر عروس حاضر میشوند، روی همان حصیر مینشینند.<ref>سعیدی، فرهنگ مردم میناب، ۱۳۸۶ش، ص۲۳۲ و ۲۴۰.</ref> در مراسم «سهروزان» که در نقاطی مانند بیجار مرسوم بوده و پس از شام غریبان امام حسین برگزار میشود، عدهای، به نشانۀ عزا، عبای مشکی بر تن کرده، پارچهای بر سر بسته و یک بیل به نشانۀ دفن جنازههای کربلا در دست میگیرند. آنها، همچنین، از قطعهای حصیر برای زیرانداز استفاده میکنند.<ref>هاشمنیا، فرهنگ مردم گروس (بیجار و حومه)، ۱۳۸۰ش، ص۱۴۷-۱۴۸.</ref><br> | ||
