صفحهای تازه حاوی «300px|thumb|left|سیبزمینی {{درشت|'''سیب زمینی'''}}؛ گیاهی با ارزش غذایی بالا و مصارف خوراکی و درمانی. سیب زمینی، گیاهی علفی با نام علمی «سولانو تیوبروزوم»<ref>Solanum tuberosum</ref> است که ریشهای خوراکی داشته و از خانوادهٔ بادنجانیان بهشم...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:سیب-زمینی.jpg|300px|thumb|left|سیبزمینی]] | [[پرونده:سیب-زمینی.jpg|300px|thumb|left|سیبزمینی]] | ||
{{درشت|''' | {{درشت|'''سیبزمینی'''}}؛ گیاهی با ارزش غذایی بالا و مصارف خوراکی و درمانی. | ||
سیبزمینی، گیاهی علفی با نام علمی «سولانو تیوبروزوم»<ref>Solanum tuberosum</ref> است که ریشهای خوراکی داشته و از خانوادهٔ بادنجانیان بهشمار میرود.<ref>Mozaffarian, A Dictionary of Iranian Plant Names, 2007, P515.</ref> این گیاه بوتهمانند دارای برگهای بریده و ساقههای زیرزمینی خوراکی است. این مادهٔ غذایی از ارزش غذایی بالا و نشاستهٔ فراوانی برخوردار است.<ref>[https://vajehyab.com/moein/سیب+زمینی معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژۀ سیب زمینی، وبسایت واژهیاب.]</ref> سیبزمینی، از مواد غذایی پرمصرف<ref>خوشبین، سهراب، گیاهان معجزهگر، تهران، ثالث، ۱۳۸۸ش، ج2، ص226-227.</ref> و چهارمین مادهٔ غذایی اصلی در جهان محسوب میشود.<ref>«اهمیت پیاز و سیبزمینی در الگوی مصرف»، ۱۳۶۶ش، ص3-4.</ref> | |||
== نامگذاری == | == نامگذاری == | ||
نخستینبار، سیبزمینی، در زمان فتحعلی شاه و توسط سفیر کمپانی هند شرقی انگلستان در تهران (سرجان ملکُم)، به ایران آورده شد. کِشت این گیاه، در دورهٔ پادشاهی محمدشاه قاجار توسعه یافت. این گیاه، بهواسطهٔ آورندهٔ آن به ایران، تا مدتها بهنام «آلوی ملکُم» معروف بود.<ref>اعتمادالسلطنه، المآثر و الآثار، ۱۳۶۳ش، ج1، ص153؛{{سخ}} | نخستینبار، سیبزمینی، در زمان فتحعلی شاه و توسط سفیر [[کمپانی هند شرقی]] انگلستان در [[تهران]] (سرجان ملکُم)، به ایران آورده شد. کِشت این گیاه، در دورهٔ پادشاهی محمدشاه قاجار توسعه یافت. این گیاه، بهواسطهٔ آورندهٔ آن به ایران، تا مدتها بهنام «آلوی ملکُم» معروف بود.<ref>اعتمادالسلطنه، المآثر و الآثار، ۱۳۶۳ش، ج1، ص153؛{{سخ}} | ||
پورداود، هرمزدنامه، ۱۳۳۱ش، ص۱۷۳–۱۷۶.</ref> سیبزمینی، هنوز هم در بسیاری از نقاط ایران مانند شیراز،<ref>خدیش، فرهنگ مردم شیراز، ۱۳۷۹ش، ص۲۷۹.</ref> سروستان<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۷۱ش، ص۱۵۵.</ref> و آبادان<ref>آذرلی، فرهنگ واژگان گویشهای ایران، ۱۳۸۷ش، ص۸.</ref> با نام «آلو» شناخته میشود. همچنین، این گیاه، در زبان کردی به «پاکهپاکه»، در محلات «ماخولی» و در ایلام «هَپَل» خوانده میشود.<ref>آذرلی، فرهنگ واژگان گویشهای ایران، ۱۳۸۷ش، ص70 و 352 و 405.</ref> واژهٔ سیبزمینی، ترجمهٔ فرانسوی آن است که در طول یک سدهٔ اخیر در ایران پذیرفته شده است.<ref>پورداود، هرمزدنامه، ۱۳۳۱ش، ص۱۷6-177.</ref> این گیاه در افغانستان به «کَچالو» معروف است. | پورداود، هرمزدنامه، ۱۳۳۱ش، ص۱۷۳–۱۷۶.</ref> سیبزمینی، هنوز هم در بسیاری از نقاط ایران مانند شیراز،<ref>خدیش، فرهنگ مردم شیراز، ۱۳۷۹ش، ص۲۷۹.</ref> سروستان<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۷۱ش، ص۱۵۵.</ref> و آبادان<ref>آذرلی، فرهنگ واژگان گویشهای ایران، ۱۳۸۷ش، ص۸.</ref> با نام «آلو» شناخته میشود. همچنین، این گیاه، در زبان کردی به «پاکهپاکه»، در محلات «ماخولی» و در ایلام «هَپَل» خوانده میشود.<ref>آذرلی، فرهنگ واژگان گویشهای ایران، ۱۳۸۷ش، ص70 و 352 و 405.</ref> واژهٔ سیبزمینی، ترجمهٔ فرانسوی آن است که در طول یک سدهٔ اخیر در ایران پذیرفته شده است.<ref>پورداود، هرمزدنامه، ۱۳۳۱ش، ص۱۷6-177.</ref> این گیاه در افغانستان به «کَچالو» معروف است. | ||
| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
[[پرونده:سیب-زمینی-۱.jpg|300px|thumb|left|سیب زمینی سرخ شده]] | [[پرونده:سیب-زمینی-۱.jpg|300px|thumb|left|سیب زمینی سرخ شده]] | ||
[[پرونده:قیمه.jpg|300px|thumb|left|استفاده از سیب زمینی در خورشت قیمه]] | [[پرونده:قیمه.jpg|300px|thumb|left|استفاده از سیب زمینی در خورشت قیمه]] | ||
سیبزمینی، از آغاز ورود به ایران، در سفرهٔ همگان (اغنیا و فقرا) حضور یافت. بهترین نوع سیبزمینی در ایران، سیبزمینی پشندی اشتهارد است که ظاهری گرد و متوسط داشته و پوستی خاکیرنگ و گوشتی زردرنگ دارد. این مادهٔ غذایی، بهصورتهای مختلفی در ایران پخته میشود؛ مانند کبابی، تنوری، سرخشده، آبپز، بخارپز و نمکپز. امروزه، سیبزمینی را بهصورتهای چیپسی و پوره نیز تهیه میکنند. شکل چیپسی سیبزمینی در گروه تنقلات و شکل پورهای آن در کنار غذاهای گوشتی مورد استفاده است.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۷۸ش، ج2، ص1367-1368 و 1371.</ref> همچنین، سیبزمینی گاهی بهعنوان یک خوراک مجزا طبخ شده و گاهی نیز آن را در کنار سایر خوراکها آماده میکنند. از جمله خوراکهای ایرانی که در آنها از سیبزمینی استفاده میشود، میتوان به قیمه، انواع | سیبزمینی، از آغاز ورود به ایران، در سفرهٔ همگان (اغنیا و فقرا) حضور یافت. بهترین نوع سیبزمینی در ایران، سیبزمینی پشندی اشتهارد است که ظاهری گرد و متوسط داشته و پوستی خاکیرنگ و گوشتی زردرنگ دارد. این مادهٔ غذایی، بهصورتهای مختلفی در ایران پخته میشود؛ مانند کبابی، تنوری، سرخشده، آبپز، بخارپز و نمکپز. امروزه، سیبزمینی را بهصورتهای چیپسی و پوره نیز تهیه میکنند. شکل چیپسی سیبزمینی در گروه تنقلات و شکل پورهای آن در کنار غذاهای گوشتی مورد استفاده است.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۷۸ش، ج2، ص1367-1368 و 1371.</ref> همچنین، سیبزمینی گاهی بهعنوان یک خوراک مجزا طبخ شده و گاهی نیز آن را در کنار سایر خوراکها آماده میکنند. از جمله خوراکهای ایرانی که در آنها از سیبزمینی استفاده میشود، میتوان به قیمه، انواع [[آبگوشت]]، کوکو،<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۷۸ش، ج1، ص331.</ref> انواع آش (مانند «آش شیر»، «آش برنج» و «آش سورت یارما») و استامبولی پلو،<ref>حجازی، غذاهای محلی و سنتی استان مرکزی، ۱۳۸۳ش، ص۳۵ و ۵۱ و ۵۶ و ۷۳.</ref> اشاره کرد. تهدیگ سیبزمینی نیز در میان ایرانیان بسیار طرفدار دارد.<ref>مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۴۱۰.</ref> آشپزان ایرانی بر این باورند که شوری غذا، با چند تکه سیبزمینی در آن برطرف میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/257791/سیبزمینی برجی، «سیبزمینی»، مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> سیبزمینی همچنین، در گذشته، از جمله گیاهانی بوده که برای مصارف زمستانی در انبار نگهداری میشد.<ref>رسولی، پژوهشی در فرهنگ مردم پیرسواران، ۱۳۷۸ش، ص۳۵۱؛{{سخ}} | ||
شهری، طهران قدیم، ۱۳۸۳ش، ج2، ص339.</ref> | شهری، طهران قدیم، ۱۳۸۳ش، ج2، ص339.</ref> | ||
| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
=== آیینی === | === آیینی === | ||
سیبزمینی، در برخی از آیینها و مراسمهای ایرانیان نیز حضور داشته است؛ برای مثال، در بروجرد، سیبزمینی را بهعنوان یک خوراک مقوی در سحری ماه رمضان میخورند.<ref>کرزبر یاراحمدی، فرهنگ مردم بروجرد، ۱۳۸۸ش، ص۲۹۰.</ref> این گیاه، در مراسم تیرماه سیزده در | سیبزمینی، در برخی از آیینها و مراسمهای ایرانیان نیز حضور داشته است؛ برای مثال، در بروجرد، سیبزمینی را بهعنوان یک خوراک مقوی در سحری ماه رمضان میخورند.<ref>کرزبر یاراحمدی، فرهنگ مردم بروجرد، ۱۳۸۸ش، ص۲۹۰.</ref> این گیاه، در مراسم تیرماه سیزده در [[گیلان]]، بهعنوان یکی از خوراکهای اصلی شناخته شده است.<ref>بشرا، جشنها و آیینهای مردم گیلان، ۱۳۸۷ش، ص35-37.</ref> خوردن سیبزمینی پخته شده در زیر آتش، پیش از تاریک شدن هوا، در روستاهای چهارمحال و بختیاری رایج است.<ref>صداقتکیش، جشن یلدا، ۱۳۹۰ش، ص۲۶۱.</ref> | ||
== انواع == | == انواع == | ||
