صفحهای تازه حاوی «بندانگشتی|تصویری از عروسک تاجمیر|جایگزین=عروسک تاجمیر {{درشت|'''عروسک تاجمیر'''}}؛ از عروسکهای بومی و ملی شده در استان خراسان جنوبی. عروسک تاجمیر اثری منحصربهفرد از فرهنگ ایرانی هستند که ریشه در روستای تاجمیر و هنر با...» ایجاد کرد |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[ | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر = | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = عروسک تاجمیر | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = [[صنایع دستی]] و بومی | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = [[اسباببازی]] | |||
| گستره جغرافیایی = [[خراسان جنوبی]] {{سخ}} قزوین {{سخ}} [[جزیره قشم|قشم]] {{سخ}} [[اصفهان]] {{سخ}} [[ورامین]] | |||
| منشأ تاریخی = روستای تاجمیر | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = دوتوک یا دُهتوک | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = گل بیبی | |||
| مروج = زنان روستایی تاجمیر | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''عروسک تاجمیر'''}}؛ از عروسکهای بومی و ملی شده در استان خراسان جنوبی. | {{درشت|'''عروسک تاجمیر'''}}؛ از عروسکهای بومی و ملی شده در استان خراسان جنوبی. | ||
عروسک تاجمیر اثری منحصربهفرد از فرهنگ ایرانی هستند که ریشه در روستای تاجمیر و هنر بانوان آن دارد. هر عروسک، حامل داستانی از زندگی روستایی و عشایری منطقه است که گنجینهای از دانش بومی محسوب میشود. این عروسکها، نه تنها ابزاری برای حفظ و انتقال فرهنگ منطقهای هستند، بلکه با ترویج آنها، بستر روایت و ماندگاری میراث فرهنگی ایران نیز فراهم میآید. عروسکهای تاجمیر، پس از ثبت ملی، در آستانه ثبت جهانی در فهرست یونسکو قرار دارند. | [[عروسک]] تاجمیر اثری منحصربهفرد از [[فرهنگ]] ایرانی هستند که ریشه در روستای تاجمیر و هنر بانوان آن دارد. هر عروسک، حامل داستانی از [[زندگی]] روستایی و عشایری منطقه است که گنجینهای از دانش بومی محسوب میشود. این عروسکها، نه تنها ابزاری برای حفظ و انتقال فرهنگ منطقهای هستند، بلکه با ترویج آنها، بستر روایت و ماندگاری میراث فرهنگی ایران نیز فراهم میآید. عروسکهای تاجمیر، پس از ثبت ملی، در آستانه ثبت جهانی در فهرست [[یونسکو]] قرار دارند. | ||
== پیشینه عروسک تاجمیر == | == پیشینه عروسک تاجمیر == | ||
گلبیبی، ساخت عروسکهای تاجمیر را که از جمله هنرهای دستی و بومی منطقه بوده و از قدمتی بسیار برخودار هستند، در یک دههٔ اخیر آغاز کرده و با احیای این عروسکهای بومی، به ایجاد معیشت مکمل پایدار کمک کرده و کسبوکار روستایی را رونق بخشیده است. تاجمیر، پس از احیای این عروسکهای زیبا و بومی، از روستایی ناشناخته به قطب تولید عروسکهای سنتی تبدیل شده و هرساله، [[گردشگری|گردشگران]] زیادی را برای بازدید به خود جذب میکند. این عروسکها، در منطقهٔ تاجمیر [[خراسان جنوبی]] به «دوتوک» یا «دُهتوک» معروف بوده و با همین نام نیز ثبت ملی شدهاند.<ref>[https://roostatish.ir/product/عروسک-دوتوک-جانبیبی-تاجمیر-18/ «عروسک دوتوک جان بیبی تاجمیر 18»، وبسایت روستاتیش.]</ref> | گلبیبی، ساخت عروسکهای تاجمیر را که از جمله هنرهای دستی و بومی منطقه بوده و از قدمتی بسیار برخودار هستند، در یک دههٔ اخیر آغاز کرده و با احیای این عروسکهای بومی، به ایجاد معیشت مکمل پایدار کمک کرده و کسبوکار روستایی را رونق بخشیده است. تاجمیر، پس از احیای این عروسکهای زیبا و بومی، از روستایی ناشناخته به قطب تولید عروسکهای سنتی تبدیل شده و هرساله، [[گردشگری|گردشگران]] زیادی را برای بازدید به خود جذب میکند. این عروسکها، در منطقهٔ تاجمیر [[خراسان جنوبی]] به «دوتوک» یا «دُهتوک» معروف بوده و با همین نام نیز ثبت ملی شدهاند.<ref>[https://roostatish.ir/product/عروسک-دوتوک-جانبیبی-تاجمیر-18/ «عروسک دوتوک جان بیبی تاجمیر 18»، وبسایت روستاتیش.]</ref> | ||
برخی بر این باورند که «زربخت» پیرزن ۸۰ سالهٔ روستای عشایری تاجمیر که نابینا بوده بر مرحله به مرحلهٔ ساخت عروسکها توسط [[دختر]] خود گلبیبی نظارت داشته و او را راهنمایی میکرده است. امروزه، پروژهٔ ساخت عروسکهای تاجمیر در این روستا توسط زنان روستایی، در سطح ۲۲۵ هزار هکتار و در فاز ۴۰ روستای محروم با قدرت به فعالیت خود ادامه میدهد<ref>[https://honarchi.com/galleries/54 «دوتوک عروسک بومی عشایر تاجمیر»، وبسایت هنرچی.]</ref> و علاوه بر خراسان جنوبی در قزوین، [[جزیره قشم|قشم]]، [[اصفهان]] و [[ورامین]] نیز ساخت این عروسکها جریان دارد.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/121558-local-dolls/ صالحنژاد، «عروسکهای بومی؛ راوی فرهنگ ملی، حامی گردشگری مردمشناسی»، وبسایت کجارو.]</ref> | |||
برخی بر این باورند که «زربخت» پیرزن ۸۰ سالهٔ روستای عشایری تاجمیر که نابینا بوده بر مرحله به مرحلهٔ ساخت عروسکها توسط [[دختر]] خود گلبیبی نظارت داشته و او را راهنمایی میکرده است. امروزه، پروژهٔ ساخت عروسکهای تاجمیر در این روستا توسط زنان روستایی، در سطح ۲۲۵ هزار هکتار و در فاز ۴۰ روستای محروم با قدرت به فعالیت خود ادامه میدهد<ref>[https://honarchi.com/galleries/54 «دوتوک عروسک بومی عشایر تاجمیر»، وبسایت هنرچی.]</ref> و علاوه بر خراسان جنوبی در قزوین، | |||
== نامگذاری عروسک تاجمیر == | == نامگذاری عروسک تاجمیر == | ||
عروسک تاجمیر یا عروسک دستساز بومی دوتوک جانبیبی تاجمیر، از جمله عروسکهای بومی ایرانی است که توسط فردی بهنام «گل بیبی» از زنان توانمند روستای تاجمیر ساخته شد. نام عروسک برگرفته از نام روستای تولید شده در آن یعنی تاجمیر است. این روستا در شهرستان سربیشه از شهرستانهای استان خراسان جنوبی قرار دارد<ref>[https://www.isna.ir/photo/1400022819712/تاجمیر-روستای-عروسک-های-افسانه-ای «تاجمیر؛ روستای عروسکهای افسانهای»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> و در حوالو مرز ماهیرود و در فاصلهٔ حدود ۹۰ کیلومتری از مرز افغانستان واقع شده است.<ref>[https://www.seratnews.com/fa/news/404837/عروسک-های-تاجمیری «عروسکهای تاجمیری»، پایگاه خبری تحلیلی صراط.]</ref> این روستا به روستای عروسکهای افسانهای نیز معروف است.<ref>[https://www.isna.ir/photo/1400022819712/تاجمیر-روستای-عروسک-های-افسانه-ای «تاجمیر؛ روستای عروسکهای افسانهای»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | |||
عروسک تاجمیر یا عروسک دستساز بومی دوتوک جانبیبی تاجمیر، از جمله عروسکهای بومی ایرانی است که توسط فردی بهنام «گل بیبی» از زنان توانمند روستای تاجمیر ساخته شد. نام عروسک برگرفته از نام روستای تولید شده در آن یعنی تاجمیر است. این روستا در شهرستان سربیشه از شهرستانهای استان خراسان جنوبی قرار دارد<ref>[https://www.isna.ir/photo/1400022819712/تاجمیر-روستای-عروسک-های-افسانه-ای «تاجمیر؛ روستای عروسکهای افسانهای»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> و در | |||
== قصه عروسکهای تاجمیر == | == قصه عروسکهای تاجمیر == | ||
| خط ۲۳: | خط ۴۸: | ||
== فواید عروسک تاجمیر == | == فواید عروسک تاجمیر == | ||
از جمله مزایای ساخت این [[عروسک]]ها، علاوه بر افزایش کسبوکار و درآمد، میتوان به تقویت حس [[زندگی]]، تقویت حس خلاقیت، ایجاد همبستگی در میان خانواده و اعضای آن، افزایش [[اعتماد به نفس]] و نیز افزایش [[امید]] به زندگی مردم منطقه اشاره کرد.<ref>[https://www.seratnews.com/fa/news/404837/عروسک-های-تاجمیری «عروسکهای تاجمیری»، پایگاه خبری تحلیلی صراط.]</ref> از دیگر فواید این عروسکها برای مردم روستای تاجمیر، تسویهٔ بدهکاریهای مردم محل به صندوقهای محلی، رونق کشاورزی و ماندگار شدن آنها در روستای تاجمیر است.<ref>[https://honarchi.com/galleries/54 «دوتوک عروسک بومی عشایر تاجمیر»، وبسایت هنرچی.]</ref> | از جمله مزایای ساخت این [[عروسک]]ها، علاوه بر افزایش کسبوکار و درآمد، میتوان به تقویت حس [[زندگی]]، تقویت حس خلاقیت، ایجاد همبستگی در میان خانواده و اعضای آن، افزایش [[اعتماد به نفس]] و نیز افزایش [[امید]] به زندگی مردم منطقه اشاره کرد.<ref>[https://www.seratnews.com/fa/news/404837/عروسک-های-تاجمیری «عروسکهای تاجمیری»، پایگاه خبری تحلیلی صراط.]</ref> از دیگر فواید این عروسکها برای مردم روستای تاجمیر، تسویهٔ بدهکاریهای مردم محل به صندوقهای محلی، رونق کشاورزی و ماندگار شدن آنها در روستای تاجمیر است.<ref>[https://honarchi.com/galleries/54 «دوتوک عروسک بومی عشایر تاجمیر»، وبسایت هنرچی.]</ref> | ||
== رقابت عروسکهای تاجمیر و باربی == | == رقابت عروسکهای تاجمیر و باربی == | ||
امروزه، عروسکهای بسیاری در ویترین فروشگاههای [[اسباببازی]] در سراسر | امروزه، عروسکهای بسیاری در ویترین فروشگاههای [[اسباببازی]] در سراسر ایران به چشم میخورد. عروسک باربی که نمایندهٔ فرهنگ غربی است، جهانی شدن و فروپاشی مرزها را بازنمایی میکند. این عروسک که وطن مشخصی ندارد، از [[هویت ملی]] معینی نیز برخودار نیست.<ref>[https://weblight.ir/عروسک-ایرانی-تاجمیر/ ایلبیگی، «عروسک تاجمیر، رقیب اهلی باربیها»، مجلۀ فرهنگی وبلایت.]</ref> | ||
برخی بر این باورند که این عروسکها، در اصل آمریکایی بوده، اما چرخهٔ تولید آنها که سنی بیش از ۴۰ سال دارند، از عربستان آغاز شده است. این در حالی است که عروسکهای تاجمیر، از جمله عروسکهای باهویت و بومی ایرانی هستند که بر خلاف باربیها، شبیه بههم نبوده و تکنولوژی پیشرفتهای نیز ندارند. این عروسکهای زیبای بومی، از فرهنگ و دیاری مشخص سر برآورده و با محیطزیست سازگاری عمیقی دارند.<ref>[https://weblight.ir/عروسک-ایرانی-تاجمیر/ ایلبیگی، «عروسک تاجمیر، رقیب اهلی باربیها»، مجلۀ فرهنگی وبلایت.]</ref> | برخی بر این باورند که این عروسکها، در اصل آمریکایی بوده، اما چرخهٔ تولید آنها که سنی بیش از ۴۰ سال دارند، از عربستان آغاز شده است. این در حالی است که عروسکهای تاجمیر، از جمله عروسکهای باهویت و بومی ایرانی هستند که بر خلاف باربیها، شبیه بههم نبوده و تکنولوژی پیشرفتهای نیز ندارند. این عروسکهای زیبای بومی، از فرهنگ و دیاری مشخص سر برآورده و با محیطزیست سازگاری عمیقی دارند.<ref>[https://weblight.ir/عروسک-ایرانی-تاجمیر/ ایلبیگی، «عروسک تاجمیر، رقیب اهلی باربیها»، مجلۀ فرهنگی وبلایت.]</ref> | ||
== ثبت عروسک تاجمیر در فهرست آثار ملی == | == ثبت عروسک تاجمیر در فهرست آثار ملی == | ||
عروسکهای بومی-محلی | عروسکهای بومی-محلی در [[خراسان جنوبی]] که پیش از این در فهرست [[آثار ملی ایران]] به ثبت رسیدهاند، اکنون مراحل ثبت جهانی در سازمان [[یونسکو]] را نیز طی میکنند.<ref>[https://www.asrehamoon.ir/news/101552/votfa.z0ww6dviig.html «عروسکهای تاجمیری/ تصاویر»، وبسایت عصر هامون.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۳۹: | خط ۶۲: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* ایلبیگی، سعید، «عروسک تاجمیر، رقیب اهلی باربیها»، مجلهٔ فرهنگی وبلایت، تاریخ بارگذاری: ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۹ش. | * ایلبیگی، سعید، «عروسک تاجمیر، رقیب اهلی باربیها»، مجلهٔ فرهنگی وبلایت، تاریخ بارگذاری: ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۹ش. | ||
* «تاجمیر؛ روستای عروسکهای افسانهای»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: ۲۵ مرداد ۱۴۰۲ش. | * «تاجمیر؛ روستای عروسکهای افسانهای»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: ۲۵ مرداد ۱۴۰۲ش. | ||
* «تاجمیر زادگاه عروسک جهانی دوتوک/ عروسکهای بومی خاوران در چمدان خارجیها + تصاویر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۴۰۲ش. | * «تاجمیر زادگاه عروسک جهانی دوتوک/ عروسکهای بومی خاوران در چمدان خارجیها + تصاویر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۴۰۲ش. | ||
* «دوتوک عروسک بومی عشایر تاجمیر»، وبسایت هنرچی، تاریخ بازدید: ۲۵ مرداد ۱۴۰۲ش. | * «دوتوک عروسک بومی عشایر تاجمیر»، وبسایت هنرچی، تاریخ بازدید: ۲۵ مرداد ۱۴۰۲ش. | ||
* صالحنژاد، زهرا، «عروسکهای بومی؛ راوی فرهنگ ملی، حامی گردشگری مردمشناسی»، وبسایت کجارو، تاریخ درج مطلب: ۱۰ شهریور ۱۳۹۵ش. | * صالحنژاد، زهرا، «عروسکهای بومی؛ راوی فرهنگ ملی، حامی گردشگری مردمشناسی»، وبسایت کجارو، تاریخ درج مطلب: ۱۰ شهریور ۱۳۹۵ش. | ||
* «عروسک دوتوک جان بیبی تاجمیر ۱۸»، وبسایت روستاتیش، تاریخ بازدید: ۲۵ مرداد ۱۴۰۲ش. | * «عروسک دوتوک جان بیبی تاجمیر ۱۸»، وبسایت روستاتیش، تاریخ بازدید: ۲۵ مرداد ۱۴۰۲ش. | ||
* «عروسکهای تاجمیری»، پایگاه خبری تحلیلی صراط، تاریخ بارگذاری: ۸ اسفند ۱۳۹۶ش. | * «عروسکهای تاجمیری»، پایگاه خبری تحلیلی صراط، تاریخ بارگذاری: ۸ اسفند ۱۳۹۶ش. | ||
* «عروسکهای تاجمیری/ تصاویر»، وبسایت عصر هامون، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۳۹۶ش. | * «عروسکهای تاجمیری/ تصاویر»، وبسایت عصر هامون، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۳۹۶ش. | ||
* «فصل کوچ عروسکهای تاجمیر»، وبسایت پیشخوان، تاریخ بازدید: ۲۵ مرداد ۱۴۰۲ش. | * «فصل کوچ عروسکهای تاجمیر»، وبسایت پیشخوان، تاریخ بازدید: ۲۵ مرداد ۱۴۰۲ش. {{پایان منابع}} | ||
{{پایان منابع}} | |||
<!-- | |||
== تغییر مسیرهای پیشنهادی == | |||
عروسک تاجمیر{{سخ}} | |||
عروسک دوتوک تاجمیر{{سخ}} | |||
دوتوک تاجمیر{{سخ}} | |||
دهتوک تاجمیر{{سخ}} | |||
عروسک دهتوک تاجمیر{{سخ}} | |||
دوتوک جان بی بی تاجمیر{{سخ}} | |||
دوتوک جانبیبی تاجمیر{{سخ}} | |||
عروسک دوتوک جان بی بی تاجمیر{{سخ}} | |||
عروسک دوتوک جانبیبی تاجمیر{{سخ}} | |||
عروسکهای تاجمیر{{سخ}} | |||
عروسکهای تاجمیری{{سخ}} | |||
عروسک تاجمیری{{سخ}} | |||
عروسک بومی تاجمیر{{سخ}} | |||
عروسک بومی دوتوک جان بیبی تاجمیر{{سخ}} | |||
--> | |||
[[رده:صنایع دستی استان خراسان جنوبی]] | |||
[[رده:عروسکهای بومی ایران]] | |||
[[رده:فرهنگ در استان خراسان جنوبی]] | |||
[[رده:روستاهای شهرستان سربیشه]] | |||
[[رده:میراث فرهنگی ناملموس ایران]] | |||
[[رده:اصلاح رباتیک]] | |||
{{صنایع دستی}} | |||
