زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) صفحهای تازه حاوی «جایگزین=کتاب امثال و حکم دهخدا تألیف علی اکبر دهخدا|بندانگشتی|کتاب امثال و حکم دهخدا تألیف علی اکبر دهخدا '''{{درشت|ضربالمثل}}'''؛ سخن کوتاه و ساده، اما پرمعنا و مشهور نزد مردم برای اندرز یا بهتر فهماندن منظور. ضربالمثل...» ایجاد کرد |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|ضربالمثل}}'''؛ سخن کوتاه و ساده، اما پرمعنا و مشهور نزد مردم برای اندرز یا بهتر فهماندن منظور. | '''{{درشت|ضربالمثل}}'''؛ سخن کوتاه و ساده، اما پرمعنا و مشهور نزد مردم برای اندرز یا بهتر فهماندن منظور. | ||
| خط ۴۷: | خط ۴۶: | ||
===حکمت نخبگان و بزرگان=== | ===حکمت نخبگان و بزرگان=== | ||
گاهی نکتهسنجی و گزیدهگویی نخبگان اجتماعی، خاستگاه شکلگیری ضربالمثل میشود؛ مانند ضربالمثل «خودم به جا، خرم به جا» که در یک مأخذ به خواجه نصیرالدین طوسی و در جای دیگر به [[سعدی شیرازی]]، منسوب شده است.<ref>[http://pajoohe.ir/امثال-و-حکم__a-35740.aspx سلطانی مقدم، «امثال و حکم»، وبسایت پژوهه.]</ref> | گاهی نکتهسنجی و گزیدهگویی نخبگان اجتماعی، خاستگاه شکلگیری ضربالمثل میشود؛ مانند ضربالمثل «خودم به جا، خرم به جا» که در یک مأخذ به [[خواجه نصیرالدین طوسی]] و در جای دیگر به [[سعدی شیرازی]]، منسوب شده است.<ref>[http://pajoohe.ir/امثال-و-حکم__a-35740.aspx سلطانی مقدم، «امثال و حکم»، وبسایت پژوهه.]</ref> | ||
===رخدادهای تاریخی=== | ===رخدادهای تاریخی=== | ||
| خط ۶۲: | خط ۶۱: | ||
==بهرهگیری از ضربالمثل در فرهنگ ایرانی== | ==بهرهگیری از ضربالمثل در فرهنگ ایرانی== | ||
ایرانیها و فارسیزبانان با تکیه بر تاریخ کهن خویش، گنجینه بزرگی از | ایرانیها و فارسیزبانان با تکیه بر تاریخ کهن خویش، گنجینه بزرگی از ضربالمثل دارند که [[میراث فرهنگی ناملموس ایران|میراث فرهنگی]] آنها بهشمار میآید.<ref>[http://pajoohe.ir/امثال-و-حکم__a-35740.aspx سلطانی مقدم، «امثال و حکم»، وبسایت پژوهه.]</ref> ضربالمثلهای فارسی، مجموعه درهمتنیدهٔ باورها و ارزشهای اجتماعی ایرانیان و روحیات آنها را واگویه میکند. از اینرو در فرهنگ ایرانی، بهکار بردن درست و بهنگام ضربالمثل، کاری هنرمندانه است که اگر بهجا استفاده نشود ممکن است صورت خوشی نداشته باشد. از این منظر، ضربالمثلها اگر در جای خودشان بهکار روند، ارزشمند هستند.<ref>رئیسدانا، گفتآمدهایی در ادبیات، 1386ش، ص87.</ref> | ||
ضربالمثلها بیشتر بهصورت مصرعی از یک شعر بهکار گرفته میشوند، مانند: «رنگ رخساره خبر میدهد از سرّ درون»، «تهی پای رفتن به از کفش تنگ»، «از کوزه همان برون تراود که در اوست»، «آن سبو بشکست و آن پیمانه ریخت» و «حیف از [[طلا]] که خرج مطلّا کند کسی». بسیاری از ضربالمثلها نیز وجود دارند که در مایههای نثر استفاده میشوند، مانند: «تا [[تنور]] گرم است [[نان]] را بچسبان»، «این همه چمچه زدی پس [[حلوا|حلوات]] کو» و «سر را قمی میشکند تاوانش را کاشی میدهد».<ref>دبیرسیاقی، گزیده امثال و حکم دهخدا، 1366ش، ص3-5.</ref> | ضربالمثلها بیشتر بهصورت مصرعی از یک شعر بهکار گرفته میشوند، مانند: «رنگ رخساره خبر میدهد از سرّ درون»، «تهی پای رفتن به از کفش تنگ»، «از کوزه همان برون تراود که در اوست»، «آن سبو بشکست و آن پیمانه ریخت» و «حیف از [[طلا]] که خرج مطلّا کند کسی». بسیاری از ضربالمثلها نیز وجود دارند که در مایههای نثر استفاده میشوند، مانند: «تا [[تنور]] گرم است [[نان]] را بچسبان»، «این همه چمچه زدی پس [[حلوا|حلوات]] کو» و «سر را قمی میشکند تاوانش را کاشی میدهد».<ref>دبیرسیاقی، گزیده امثال و حکم دهخدا، 1366ش، ص3-5.</ref> | ||
| خط ۱۲۲: | خط ۱۲۱: | ||
====«امثال و حکم» اثر علیاکبر دهخدا==== | ====«امثال و حکم» اثر علیاکبر دهخدا==== | ||
کتابی چهار جلدی و شامل نزدیک به ۳۰ هزار مدخل در قالب أمثال، حِکم، زبانزدها، کنایات، اصطلاحات و اشعار | کتابی چهار جلدی و شامل نزدیک به ۳۰ هزار مدخل در قالب أمثال، حِکم، زبانزدها، کنایات، اصطلاحات و اشعار که [[علیاکبر دهخدا]] آن را گردآوری و در سال ۱۳۱۰ش منتشر کرده است. این کتاب نخستین فرهنگ جامع در زمینه اَمثال فارسی بهشمار میرود. دهخدا در این اثر، بیش از هزار عبارت عربی شامل آیات [[قرآن]] و احادیث امامان [[شیعه]] را ذکر کرده است. او همچنین هزاران بیت از شاعران فارسیزبان مانند [[فردوسی]]، [[سعدی]]، [[نظامی گنجوی]]، اسدی طوسی و [[مولانا|مولوی]] را در کتاب خود آورده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/218766/fa#downloadbottom شریعت و غلامی بادی، «جستاری در فرودهای امثال و حکم دهخدا»، 1389ش، ص13-14.]</ref> | ||
====«جامع التمثیل» و «مجمع الامثال» اثر محمدعلی حبلهرودی==== | ====«جامع التمثیل» و «مجمع الامثال» اثر محمدعلی حبلهرودی==== | ||
