حانیه کلهر (بحث | مشارکتها) صفحهای تازه حاوی «<big>'''خرفه'''</big>؛ نوعی گیاه خودرو با مصارف خوراکی و دارویی خرفه گیاهی خودرو و یکساله با برگهای سبز گوشتی، گلهای زرد و تخمهای سیاه است که مصارف خوراکی و درمانی دارد.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=خرفه عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه خرفه]؛ زرگری، گیاهان د...» ایجاد کرد |
جز ویکی سازی |
||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
ابنسینا از خرفه با نام بقلهالحمقا یاد کرده و نوشته است که این گیاه قابض بوده و خاصیت صفرابری دارد. این گیاه برای درد چشم، سردرد، التهاب معده، کبد، استفراغ، خراش روده، درد کلیه، مثانه و بواسیر مفید است. افشرهی آن برای درمان زگیل موثر است. ضماد این گیاه برای ورمهای ناشی از گرمی مفید است. محلول آن باعث از بین رفتن جوشهای سر میشود. اگر این گیاه بریانی شود برای تبهای گرم و اسهال مفید است.<ref>ابنسینا، القانون، ۱۹۹۳م، ج۱، ص۴۳۸-۴۳۹.</ref> | ابنسینا از خرفه با نام بقلهالحمقا یاد کرده و نوشته است که این گیاه قابض بوده و خاصیت صفرابری دارد. این گیاه برای درد چشم، سردرد، التهاب معده، کبد، استفراغ، خراش روده، درد کلیه، مثانه و بواسیر مفید است. افشرهی آن برای درمان زگیل موثر است. ضماد این گیاه برای ورمهای ناشی از گرمی مفید است. محلول آن باعث از بین رفتن جوشهای سر میشود. اگر این گیاه بریانی شود برای تبهای گرم و اسهال مفید است.<ref>ابنسینا، القانون، ۱۹۹۳م، ج۱، ص۴۳۸-۴۳۹.</ref> | ||
==خرفه در خوراک ایرانیان== | ==خرفه در خوراک ایرانیان== | ||
در سدهی ۷ قمری مردم، خرفه را پخته، ریگ و چوبهای آن را جدا کرده و به آن شیر یا سرکه و سیر اضافه میکردند و در معرض فروش قرار میدادند.<ref>ابناخوه، معالم القربة، ۱۹۳۷م، ص۹۶.</ref> | در سدهی ۷ قمری مردم، خرفه را پخته، ریگ و چوبهای آن را جدا کرده و به آن شیر یا [[سرکه]] و [[سیر]] اضافه میکردند و در معرض فروش قرار میدادند.<ref>ابناخوه، معالم القربة، ۱۹۳۷م، ص۹۶.</ref> | ||
در دوران صفویه از خرفه برای تهیه حلوا<ref>عالمآرا شاه طهماسب، ۱۳۷۰ش، ص۲۵۱.</ref> و همچنین بهعنوان چاشنی فالوده استفاده میشد.<ref>واله، سفرنامه، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص۹۷۱.</ref> در دوران | در دوران [[صفویه]] از خرفه برای تهیه [[حلوا]]<ref>عالمآرا شاه طهماسب، ۱۳۷۰ش، ص۲۵۱.</ref> و همچنین بهعنوان چاشنی فالوده استفاده میشد.<ref>واله، سفرنامه، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص۹۷۱.</ref> در دوران [[ایران در دوران قاجاریه|قاجار]]، سبزی خرفه را میکوبیدند تا شیره آن خارج شود؛ سپس به شیره آن، آرد برنج اضافه کرده و با هم میپختند. به این غذا «حریره شیره خرفه» میگفتند.<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۸۲.</ref> در این دوره نیز پخت حلوای خرفه مرسوم بود.<ref>جامع الصنایع، ۱۳۸۹ش، ص۱۸-۱۹.</ref> | ||
در شیراز برای مراسم حمام زائو، خرفه و [[خشخاش]] را با هم بو میدادند؛ سپس به این ترکیب شکر اضافه کرده و از مهمانان پذیرایی میکردند.<ref>خدیش، فرهنگ مردم شیراز، ۱۳۸۵ش، ص۲۹۹.</ref> در سیرجان نوعی غذا با | در [[شیراز]] برای مراسم حمام زائو، خرفه و [[خشخاش]] را با هم بو میدادند؛ سپس به این ترکیب شکر اضافه کرده و از مهمانان پذیرایی میکردند.<ref>خدیش، فرهنگ مردم شیراز، ۱۳۸۵ش، ص۲۹۹.</ref> در سیرجان نوعی غذا با [[قهوه]]، شکر، بذر کتان، تخم کاهو، تخم خرفه، [[پسته]]، [[بادام]] و گردو تهیه میشود که «قووتو» نام دارد.<ref>مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانه سیرجان، ۱۳۸۶ش، ص۱۲۷.</ref> مردم استان مرکزی، در زمستان و عید نوروز با تخم خرفه، گندم برشته، بادام، کنجد، [[ذرت]]، جو، شکر و هل نوعی شیرینی به نام «قائوت» تهیه میکنند.<ref>حجازی، غذاهای محلی و سنتی استان مرکزی، ۱۳۸۳ش، ص۱۰۰.</ref> در [[کرمان]] نوعی قووتو با تخم خرفه، [[سیاهدانه]] و تخم گشنیز تهیه میشود که در ایام [[نوروز]] و مراسم [[زایمان]] مصرف میشود.<ref>گلابزاده، زن کرمانی روشنای زندگی، ۱۳۹۰ش، ص۳۰۰.</ref> زردشتیان ایران، تخم خرفه را روی خمیر نان شیر میپاشند. سپس چلهپیچ (نوعی وردنه) را روی خمیر میکشند تا تخم خرفه جذب خمیر شود. آنگاه خمیر را روی لیپگ (نانبند) قرار داده و داخل تنور میگذارند تا پخته شود.<ref>نیکنام، از نوروز تا نوروز، ۱۳۷۹ش، ص۲۱-۲۲.</ref> آنها از خرفه برای تهیه «شربت خرفه» نیز استفاده میکنند. برای تهیه این شربت، تخم خرفه را در هاون کوبیده و در تنظیف میریزند. سپس با دست، آن را مالش میدهند تا شیره آن خارج شود. این شیره را به شربت قند اضافه کرده و در جشن [[تیرگان]] مینوشند.<ref>سروشیان، «خوراکهای آیینی و سنتی زرتشتیان در ایران»، ۱۳۸۱ش، ص۶۴۴.</ref> زردشتیان برای تزیین فالوده نیز از تخم خرفه استفاده میکنند.<ref>رمضانخوانی، فرهنگ زرتشتیان یزد، ۱۳۸۷ش، ص۲۹۰.</ref> در اراک با تخم خرفه، نخودچی، گندم بوداده، [[پسته]]، فندق، هل و نبات نوعی غذا با نام «کَفلَمه» تهیه میشود.<ref>وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۶ش، ص۱۹۵.</ref> | ||
==خرفه در طب مردمی== | ==خرفه در طب مردمی== | ||
در خراسان زنان پس از آخرین زایمان، در صورتی که تصمیم داشته باشند فرزند بعدی دختر باشد، تخم خرفه را با رنگ ریش مخلوط کرده و زیر شکم میبندند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۴۶ش، ص۱۰۲-۱۰۳.</ref> در شاهرود برای زنی که دارای فرزند نمیشود، گیاهان خرفه، ملکی، ترشو، صبر زرد و سیاه را میکوبند و در پارچهای ریخته و به کمر میبندند.<ref>شریعتزاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ص۲۴۹.</ref> | در خراسان زنان پس از آخرین زایمان، در صورتی که تصمیم داشته باشند فرزند بعدی دختر باشد، تخم خرفه را با رنگ ریش مخلوط کرده و زیر شکم میبندند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۴۶ش، ص۱۰۲-۱۰۳.</ref> در شاهرود برای زنی که دارای فرزند نمیشود، گیاهان خرفه، ملکی، ترشو، صبر زرد و سیاه را میکوبند و در پارچهای ریخته و به کمر میبندند.<ref>شریعتزاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ص۲۴۹.</ref> | ||
