پلاس: تفاوت میان نسخه‌ها

پلاس، چیزی شبیه به کرباس است که از ریسمان درخت سن بافند و در هندی به آن تات گویند.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/پلاس دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه پلاس]؛ رامپوری، غیاث‌اللغات، ذیل واژه پلاس.</ref>  همچنین بافته‌ای زبر و درشت است که از موی بز و شتر تهیه می‌شود.<ref>Huang, Tribes Women of Iran, 2009, P224.</ref>  به پلاس، جُل نیز می‌گویند.<ref>حبیب اصفهانی، فرهنگ پارۀ لغات و تعبیرات دیوان البسه، ۱۳۰۳ق، ص۱۹۸.</ref>  مرغوب‌ترین پلاس‌ها، مربوط به مناطق ترکمن صحرا و کلات نادری خراسان است که بافت و نقش مطلوب‌تری دارند.<ref>یاوری، تجلی نور در هنرهای سنتی ایران، ۱۳۸۴ش، ص۱۳۲؛ جزایری، شناخت گلیم، ۱۳۷۰ش، ص۵۷.</ref>   

این بافته، سابقه‌ای طولانی و چند هزار ساله دارد.<ref> Huang, Tribes Women of Iran, 2009, P224.</ref>  از پلاس به دلیل زبری، خشونت و زمختی در بافت، جهت اقامة عزا استفاده می‌شد.<ref>شمیسا،‌ فرهنگ اشارات ادبیات فارسی، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۲۳۸-۲۳۹.</ref>  یهودیان از آن  به‌عنوان لباس توبه استفاده می‌کردند.<ref>سیار، ترجمه و حاشیه بر کتابهایی از عهد عتیق، ۱۳۸۷ش، ص۱۱۳، حاشیه ۵.</ref>  در برخی منابع کهن، به پوشش پلاس حضرت زکریا اشاره شده است.<ref>نیشابوری، قصص الانبیاء، ۱۳۵۹ش، ص۳۱۸؛ نظام‌الدین شامی، ظفرنامه، ۱۳۶۳ش، ص۷۳.</ref>  پوشیدن این جامة خشن، به‌ويژه نزد عارفان و درویشان، نشانی از بی‌تکلفی، ساده‌زیستی و نفی دنیا و علایق دنیوی بوده است. در کتاب «حدود العالم» (سدة ۴ق) به منطق بافت پلاس اشاره شده است.<ref>حدودالعالم، ۱۳۶۲ش، ص۹۵و۱۰۹و۱۵۹.</ref>   

</ref>  پلاس‌بافی از صنایع دستی منطقة دشت مغان (در استان اردبیل) است.<ref>خاماچی، فرهنگ جغرافیایی آذربایجان شرقی، ۱۳۷۰ش، ص۴۸۱.</ref>  این هنر شباهت بسیاری به گلیم‌بافی دارد. تفاوت آن‌ها در کاربرد مواد اولیه و ساده و بدون نقش بودن پلاس است. در گذشته در بافت پلاس از الیاف طبیعی و رنگ‌نشده استفاده می‌شد که به این دلیل معمولا پلاس‌ها تیره بودند.<ref>جانب‌اللهی، چهل گفتار در مردم‌شناسی میبد (دفتر دوم و سوم)، ۱۳۸۵ش، ص۳۸۶. </ref>  مردم عشایر شاهسون استان آذربایجان، پلاس را نوعی جاجیم می‌دانند.<ref>Bazin, Gilân et Âzarbâyjân oriental cartes et documents ethnographiques, 1982, P72-73؛ عزیزی، بررسی ساختار اقتصادی ـ اجتماعی ایل شاهسون، ۱۳۸۷ش، ص۳۱۹؛ ساعدی، خیاو یا مشکین شهر، ۱۳۵۴ش، ص۱۵۰و۱۵۴.</ref>  در برخی مناطق، پلاس دارای نقوش هندسی است.<ref>بداغی، نیاز جان و فرش ترکمن، ۱۳۷۱ش، ص۱۸و۴۹؛ یاوری، تجلی نور در هنرهای سنتی ایران، ۱۳۸۴ش، ص۱۳۲.</ref>  مردمان ترکمن معمولا روی پلاس نقش «گل‌ آیدی» ۹ پر می‌بافند که بسیار برای آن‌ها قداست دارد. آن‌ها این بافته‌ها را روی تابوت مردگان قرار می‌دهند.<ref>بداغی، نیاز جان و فرش ترکمن، ۱۳۷۱ش، ص۴۲و۴۹.</ref>  مردمان بلوچ، نوعی پلاس می‌بافند که به آن «سکّه» می‌گویند. آن‌ها پلاس را از پشم گوسفند یا موی بز با طول ۵/۱ متر و عرض ۱ متر بافته و روی آن صدف‌کاری و آیینه‌کاری انجام می‌دهند. آن‌ها پلاس‌ها را بر روی رختخواب‌پیچ (پارچه‌ای که رخت‌خواب‌ها داخل آن پیچیده می‌شود.) پهن می‌کنند.<ref>ناصری، فرهنگ مردم بلوچ، ۱۳۵۸ش، ص۱۶۰؛ آذرلی، فرهنگ واژگان گویش‌های ایران، ۱۳۸۷ش، ص۲۲۵.</ref>  عشایر از پلاس برای سقف و دیواره‌های چادر خود استفاده می‌کنند.<ref>لریمر، فرهنگ مردم کرمان، ۱۳۵۳ش، ص۲۱۵.</ref>  برخی سیاه‌چادر را همان پلاس می‌نامند.<ref>میرشکرایی، «بَلْوَرد، پایگاه ایل بچاقچی»، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۱۰۱؛ فرهادی، «تحلیلی مردم‌شناختی از نقش و نگار گلیمینه»، ۱۳۷۷ش، ص۳۷؛ مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۵۵.</ref>  عشایر سیرجان از نوارهای بلند و باریکی با نام «لَتَف» که بافته‌ای مویین از موی بز است، پلاس می‌بافند.<ref>فرهادی، «تحلیلی مردم‌شناختی از نقش و نگار گلیمینه»، ۱۳۷۷ش، ص۳۷.</ref>  عشایر قشقایی، پلاس‌هایی که برای سقف استفاده می‌کنند را فشرده‌تر می‌بافند تا از ورود باران جلوگیری کند. آن‌ها به پلاس‌های دیوارة سیاه‌چادر «یِلَن» می‌گویند. قشقایی‌ها نوعی از پلاس را برای زیرانداز و جلوگیری از نفوذ رطوبت و نوعی از پلاس را برای روی مشک می‌بافند، تا به خنک‌ نگه‌داشتن آب کمک کند. آن‌ها در فصل سرما حیوانات خود را در محفظه‌ای سنگ‌چین قرار داده و با پلاس روی آن‌ها را می‌پوشانند.<ref>درداری، تاریخ اجتماعی و سیاسی ایل بزرگ قشقایی، ۱۳۸۸ش، ص۱۹۲.</ref>