آب: تفاوت میان نسخه‌ها

واژهٔ فارسی آب، مایع شفاف معنا شده که مزه، بو و رنگ ندارد. این واژه در [[اوستا]] به‌شکل آپ، در فارسی باستان آپی و در لهجه‌های امروزی فارسی به‌صورت آف، آو و اَو ثبت شده است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/آب دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ آب.]</ref> آب را در [[زبان عربی|عربی]]، '''ماء''' می‌گویند که در [[قرآن]] و روایات اسلامی زیاد به کار رفته است. آب در ادبیات عرفانی و فلسفی دانشمندان قدیم، یکی از عناصر چهارگانهٔ تشکیل دهندهٔ طبیعت (آب، خاک، باد و آتش) و مبنای تعریف همه پدیده‌های طبیعی بوده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/359948/fa ناظم و دیگران، «عناصر چهارگانه (آب، خاک، هوا و آتش)، الگویی ایرانی برای طراحی پارک شهری»، 1399ش، ص209.]</ref> مفهوم آب در [[سبک زندگی دینی]] ایرانیان، نقشی هویت‌بخش دارد و باورهایی مانند قداست [[آب زمزم]]<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۷ق، ج۹، ص۳۴۹.</ref> و اعمالی مانند [[وضو]]، [[غسل]]، [[پاکیزگی]]، [[غسل میت|شست‌وشوی اموات]]، [[آب‌ریختن پشت‌سر مسافر]]،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/771596/text/مشخصه-های-اب-در-فرهنگ-ایرانی-و-تاثیر-ان-بر-شکل-گیری-فضای-زیست نقی‌زاده، «مشخصه‌های آب در فرهنگ ایرانی و تأثیر آن بر شکل‌گیری فضای زیست»، 1382ش، ص73.]</ref> نخوردن آب در [[رمضان|ماه رمضان]]<ref>یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۵۴۱–۵۴۳.</ref> و ساخت [[سقاخانه|سقاخانه‌ها]]، [[آب‌انبار|آب‌انبارها]] وجلوه‌های هنری و نمادین آن در معماری<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-مناسبت-های-مذهبی-79/219794-معماری-سقاخانه-های-ایران «معماری سقاخانه‌های ایران»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> را شکل می‌دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/771596/text/مشخصه-های-اب-در-فرهنگ-ایرانی-و-تاثیر-ان-بر-شکل-گیری-فضای-زیست نقی‌زاده، «مشخصه‌های آب در فرهنگ ایرانی و تأثیر آن بر شکل‌گیری فضای زیست»، 1382ش، ص73.]</ref>

آب در [[صنایع دستی]] ایرانی ازجمله [[فرش دستباف|فرش دست‌باف]] نیز جلوهٔ نمادین پیدا کرده است. انعکاس آب چشمه‌سارها، حوض‌ها و رودخانه‌ها در [[فرش ایرانی]] بافته می‌شود و شرایط اقلیمی نسبتاً خشک و کم‌آب فلات ایران، فراوانی اساطیر و نمادهای مرتبط با آب، باران و باروری زمین در تمدن و فرهنگ ایرانی را بازنمایی می‌کند.<ref>پرهام، دستبافته‌های عشایری و روستایی فارس، 1364ش، ج1، ص19.</ref>

باور کهن ایرانیان درباره نقش پالایندگی آب، در جلوه‌های مدرن زندگی و از جمله [[سینمای ایران]] نیز بازتاب یافته است. به گفته پژوهشگران، در آثار سینمایی، برای نشان‌دادن دگردیسی روحی و توبۀ شخصیت‌ها، از نماهایی همچون دوش‌گرفتن، راه‌رفتن در زیر [[باران]]، فرو رفتن در آب یا پاشیده‌شدن آب استفاده می‌شود که بیانگر همسویی هنر نو با باورهای دیرینۀ ایرانی است.<ref>[https://www.chtn.ir/news/1404071301316/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «اهمیت آب در فرهنگ مردم ایران»، وب‌سایت هنر آریا.]</ref>  

# امروزه هنگامی که آب بر روی زمین می‌ریزد می‌گویند [[آب روشنایی است]] و آن را به [[فال نیک]] می‌گیرند؛ همچنین آب‌پاشیدن در ورودی خانه در [[نوروز]] و نیز آب‌آوردن از چشمه و رودخانه با کوزهٔ تازه و آب‌ندیده در روز [[چهارشنبه‌سوری]]، [[خوش‌یمن]] دانسته می‌شود.<ref>حسینی جهانگیر و فخری «جایگاه آب در فرهنگ و ادب عامه»، 1398ش، ص95-96.</ref>

# برخی معتقدند که ریختن آب جوش در باغچه هنگام غروب شگون ندارد؛<ref>حسینی جهانگیر و فخری «جایگاه آب در فرهنگ و ادب عامه»، 1398ش، ص95-96.</ref>

بر اساس گزارش‌های رسمی، ایران در زمره مناطقی با بیشترین ریسک در زمینه منابع آبی قرار دارد و بیش از ۷۰درصد از [[منابع آبی تجدیدپذیر]] خود را از دست داده است. به‌گفتۀ پژوهشگران، افزایش دمای زمین، کاهش چشمگیر بارندگی‌ها، خشکسالی‌های مکرر و کاهش منابع زیرزمینی، شرایطی هشداردهندۀ برای آیندۀ کشور ترسیم کرده‌اند. نیمی از شهرهای ایران در شرایط تنش آبی هستند و ذخایر زیرزمینی که روزگاری پشتوانۀ اصلی تأمین آب کشور محسوب می‌شدند، به سرعت رو به کاهش و فرسایش رفته‌اند. از نظر جامعه‌شناسان، راه‌حل این بحران تنها به سدسازی و فناوری‌های نوین محدود نمی‌شود، بلکه دگرگونی باورها و رفتارهای روزمره مردم اهمیت اساسی دارد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/887413/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D9%85 «بحران آب، بحران فرهنگ است؛ آب را زندگی ببینیم»، خبرگزاری فرارو.]</ref>

=== فرهنگ مصرف آب ===

به گفته پژوهشگران، [[بحران آب در ایران]] تنها به تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی محدود نمی‌شود، بلکه ریشه در الگوهای فرهنگی و سبک زندگی نیز دارد. از نظر جامعه‌شناسان، بسیاری از مردم همچنان با ذهنیت وفور و بی‌پایانی منابع آب زندگی می‌کنند و در مواردی، مصرف نمایشی و اسراف‌آمیز آب به‌عنوان نشانه‌ای از پاکیزگی، رفاه یا جایگاه اجتماعی تلقی می‌شود. به اعتقاد آنان، راه‌حل پایدار بحران آب در اصلاح نگرش‌ها و نهادینه‌شدن فرهنگ صرفه‌جویی از طریق آموزش همگانی، نقش رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی است. تجربۀ کشورهایی مانند [[استرالیا]] نشان داده است که تغییر واقعی زمانی رخ می‌دهد که باورها و ارزش‌های فرهنگی دگرگون و صرفه‌جویی به یک [[سبک زندگی]] بدل شود.<ref>[https://fararu.com/fa/news/887413/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D9%85 «بحران آب، بحران فرهنگ است؛ آب را زندگی ببینیم»، خبرگزاری فرارو.]</ref>

 

 

برخی جامعه‌شناسان از جمله کارل آوگوست ویتفوگل، تطورات تمدنی آسیا را بر اساس نقش آب و مدیریت آن تحلیل کرده‌اند. از نظر وی، تمدن‌های بزرگ شرق از جمله چین، هند، بین‌النهرین و مصر در مناطقی شکل گرفتند که کشاورزی نیازمند آبیاری پهن‌دامنه، مهار سیلاب و مدیریت متمرکز منابع آب بوده است. به اعتقاد ویتفوگل، این نیاز به مدیریت دولتی آبیاری، به ایجاد دستگاه دیوانی متمرکز و گسترده انجامید که هستۀ اصلی «جامعه آب‌سالار» را تشکیل می‌دهد. بر اساس این نظریه، در چنین جوامعی، دیوان‌سالاری اداری به طبقه حاکم تبدیل می‌شود و قدرت استبدادی سیاسی با مدیریت ارضی پیوند می‌خورد. پژوهشگران معتقدند این نظریه توضیح می‌دهد که چرا در بسیاری از تمدن‌های آسیایی، برخلاف اروپا، قدرت متمرکز و استبدادی شکل گرفت و مالکیت خصوصی علیرغم وجود، هرگز به نیرویی سیاسی برای تحدید قدرت حاکم تبدیل نشد. البته به گفته منتقدان، این نظریه با انتقادات جدی مواجه شده و همه پژوهشگران آن را نپذیرفته‌اند.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/258973-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1 «جامعه و تمدن آب‌سالار»، وب‌سایت روزنامۀ مشرق.]</ref>