فال: تفاوت میان نسخه‌ها

فال، به هرچیزی گفته می‌شود که با آن، بخت و اقبال را پیش‌بینی یا پیش‌گویی کنند.<ref>[https://vajehyab.com/amid/فال عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه فال.]</ref>  فال واژه‌ای عربی بوده و معادل فارسی آن شُگون است.<ref>محمد پادشاه، آنندراج، ذیل واژه فال؛ رامپوری، غیاث اللغات، ذیل واژه فال‌.</ref>  از واژگان معادل آن می‌توان به اغور (آغر)، آغال، طالع و بخت، اختر، عاقبت‌گویی و غیب‌گویی اشاره کرد.<ref>نفیسی، فرهنگ، ذیل واژه اغور؛ [https://vajehyab.com/dehkhoda/اغور-3 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه اغور.]</ref>  فال‌زدن، فال‌دیدن، فال‌گشودن، فال‌گرفتن، فال‌جستن و فال‌برآوردن از واژگان معادل تفال‌زدن هستند.<ref>رامپوری، غیاث اللغات، ذیل واژه فال‌زدن.</ref>  همچنین واژة مُروا به‌معنی فال نیک و مُرغوا به‌معنی فال بد استفاده می‌شود.<ref>[https://vajehyab.com/moein/مروا معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه مروا]؛ [https://vajehyab.com/moein/مرغوا معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه مرغوا.]</ref>   

به‌طور کلی سه نوع فال وجود دارد. فال طبیعی، نفسی و فلکی. نمونه‌ای از فال طبیعی این‌گونه است که فرد با دیدن خرگوشی در راه، فال نیک یا بد می‌زند. فال نفسانی به این معنی است که فرد، خوابی دیده و آن را به نیکی یا بدی برداشت می‌کند. فال فلکی، به‌معنی برداشت نیک یا بد از حرکات ستارگان است.<ref>ملطیوی، روضة العقول، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۴۹۱.</ref>  برخی معتقدند دو نوع فال وجود دارد. فال بر اساس قوانین مثبت علمی مانند رمل، اسطرلاب و جفر. نوع دیگر آن، فال‌گیری با وسایل مختلف مانند کوزه<ref>نصیب، «جلوه‌های فال‌بینی در فرهنگ مردم»، ۱۳۸۷ش، ص۱۰۰.</ref>  و نخود است.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ۱۳۵۵ش، ج۱، ص۴۴۲.</ref>  رایج‌ترین نوع فال، تفال‌زدن به قرآن است.<ref>مجدی، زینت المجالس، ۱۳۶۲ش، ص۶۹۷.</ref>  «فال طغرا» به این معنی است که فرد قرآن را می‌گشاید؛ اگر ابتدای صفحه بسم‌الله یا اسم الهی باشد فال نیک و اگر نباشد فال بد است.<ref>محمد پادشاه، آنندراج، ذیل واژه طغرا.</ref>  در روایتی آمده است که تفأل به نیکی، موجب رسیدن به آن می‌شود.<ref>[http://lib.eshia.ir/11023/3/2348/تفأل ری شهری، میزان الحکمة، ۱۳۸۴ش، ج۳، ص۲۳۴۸.]</ref>  همچنین در روایات، تفال‌زدن به قرآن نهی شده است.<ref>[http://lib.eshia.ir/11025/6/233/تتفأل حر عاملی، وَسائلِ الشیعَة إلی تَحْصیلِ مَسائلِ الشَّریعَة، ۱۴۱۴ق، ج۶، ص۲۳۳.] </ref>  فال زدن به مثنوی، دیوان حافظ، سعدی و رباعیات ابوسعید ابوالخیر نیز در میان مردم دیده می‌شود.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ۱۳۵۵ش، ج۱، ص۴۴۳.</ref>  نوع دیگر فال، فال گوش است. زنان در قدیم، کلیدی را زیر پا قرار داده و فال‌گوش می‌ایستادند. آن‌ها نخستین حرفی که از رهگذران می‌شنیدند به فال نیک یا بد می‌گرفتند.<ref>ذوالفقاری، باورهای عامیانۀ مردم ایران، ۱۳۹۴ش، ص۸۵۹.</ref>  برخی با سنگ به پرندگان می‌زدند؛ اگر پرنده از سمت راست پرواز می‌کرد فال نیک و اگر از سمت چپ پرواز می‌کرد فال بد بود.<ref>ابن‌خلدون، مقدمه، ۱۳۳۶ش، ج۱، ص۲۱۸، حاشیه ۲.</ref>  در تنکابن، جوانان کفشدوزکی را در دست گرفته و به او می‌گفتند :زن‌بر، برای من زن بگیر. حشره به هرسویی پرواز می‌کرد آن‌ها برای خوستگاری می‌رفتند.<ref>خلعتبری لیماکی، فال و استخاره در فرهنگ عامه، ۱۳۹۰ش، ص۸۲-۸۳.</ref>  برخی از طریق چیدن نخود و جابه‌جا کردن آن فال می‌گرفتند.<ref>ثواقب، دریاچۀ پریشان و فرهنگ منطقۀ فامور، ۱۳۸۶ش، ص۴۴۵.</ref>