زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =مهدی اخوان ثالث.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =مهدی اخوان ثالث | |||
| image_alt =مهدی اخوان ثالث | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''مهدی اخوان ثالث'''}}؛ شاعر، ادیب و موسیقیپژوه ایرانی معاصر. | {{درشت|'''مهدی اخوان ثالث'''}}؛ شاعر، ادیب و موسیقیپژوه ایرانی معاصر. | ||
'''مهدی اخوان ثالث''' (۱۳۰۷–۱۳۶۹ش)، شاعر برجسته معاصر ایرانی که در خانوادهای آهنگر در مشهد به دنیا آمد و پس از مهاجرت به تهران، علاوه بر فعالیتهای ادبی، به تدریس نیز پرداخت. نخستین دفتر شعرش با نام ''ارغنون'' در سال ۱۳۳۱ش، منتشر شد و پس از آشنایی با نیما یوشیج، سبک شعری خود را متحول ساخت. انتشار مجموعه ''زمستان'' در سال ۱۳۳۵ش، نقطه عطفی در شعر او بهشمار میآید. اخوان در آثارش از زبان خراسانی، لحن اجتماعی و حماسی، و نیز نشانههای بومی و ملی بهره گرفت و | '''مهدی اخوان ثالث''' (۱۳۰۷–۱۳۶۹ش)، شاعر برجسته معاصر ایرانی که در خانوادهای آهنگر در مشهد به دنیا آمد و پس از مهاجرت به تهران، علاوه بر فعالیتهای ادبی، به تدریس نیز پرداخت. نخستین دفتر شعرش با نام ''ارغنون'' در سال ۱۳۳۱ش، منتشر شد و پس از آشنایی با نیما یوشیج، سبک شعری خود را متحول ساخت. انتشار مجموعه ''زمستان'' در سال ۱۳۳۵ش، نقطه عطفی در شعر او بهشمار میآید. اخوان در آثارش از زبان خراسانی، لحن اجتماعی و حماسی، و نیز نشانههای بومی و ملی بهره گرفت و بدین وسیله سهمی ماندگار در شعر نو فارسی ایفا کرد. از مهمترین آثار او میتوان به ''زمستان''، ''آخر شاهنامه''، ''از این اوستا'' و ''زندگی میگوید: اما باز باید زیست،'' اشاره کرد. اخوان در سال ۱۳۶۹ش درگذشت و در جوار آرامگاه فردوسی در توس به خاک سپرده شد. | ||
==زندگینامه | == زندگینامه == | ||
[[پرونده:مهدی اخوان ثالث۱.jpg|جایگزین=تصویری از دوره نوجوانی اخوان ثالث|بندانگشتی|تصویری از دوره نوجوانی اخوان ثالث]] | [[پرونده:مهدی اخوان ثالث۱.jpg|جایگزین=تصویری از دوره نوجوانی اخوان ثالث|بندانگشتی|تصویری از دوره نوجوانی اخوان ثالث]] | ||
مهدی اخوان ثالث متولد ۱۰ [[اسفند]] ۱۳۰۷ش، در توسِ [[مشهد]] است.<ref>محمدی آملی، آوازِچگور، 1377ش، ص24.</ref> از جمله شاعران معاصر، که تخلصش م.امید بود. دوره تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در مشهد گذراند<ref>استعلامی، ادبیات دورة بیداری و معاصر، 1355ش، ص352.</ref> و در هنرستان، رشته آهنگری را برگزید. اخوان، در [[نوجوانی]] نواختن [[تار]] را آموخت و همین آشنایی جدی او با [[موسیقی سنتی ایران|موسیقی سنتی]]، زمینهٔ علاقهاش به ادبیات فارسی را فراهم کرد؛ بنابراین، همزمان با [[موسیقی]]، به شعر نیز روی آورد.<ref>محمدی آملی، آوازِچگور، 1377ش، ص25 و 31.</ref> در همان دوران نوجوانی و [[جوانی]]، چنان در غزلسرایی و قصیدهگویی زبردست شد که ادیبان، وی را امیدِ شعر کهن نامیدند.<ref>شمس لنگرودی، تاریخ تحلیلی شعر نو، ج2، 1370ش، ص296.</ref> | مهدی اخوان ثالث متولد ۱۰ [[اسفند]] ۱۳۰۷ش، در توسِ [[مشهد]] است.<ref>محمدی آملی، آوازِچگور، 1377ش، ص24.</ref> از جمله شاعران معاصر، که تخلصش م. امید بود. دوره تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در مشهد گذراند<ref>استعلامی، ادبیات دورة بیداری و معاصر، 1355ش، ص352.</ref> و در هنرستان، رشته آهنگری را برگزید. اخوان، در [[نوجوانی]] نواختن [[تار]] را آموخت و همین آشنایی جدی او با [[موسیقی سنتی ایران|موسیقی سنتی]]، زمینهٔ علاقهاش به ادبیات فارسی را فراهم کرد؛ بنابراین، همزمان با [[موسیقی]]، به شعر نیز روی آورد.<ref>محمدی آملی، آوازِچگور، 1377ش، ص25 و 31.</ref> در همان دوران نوجوانی و [[جوانی]]، چنان در غزلسرایی و قصیدهگویی زبردست شد که ادیبان، وی را امیدِ شعر کهن نامیدند.<ref>شمس لنگرودی، تاریخ تحلیلی شعر نو، ج2، 1370ش، ص296.</ref> | ||
== | == پیشه == | ||
حرفهٔ اخوان در مشهد، [[آهنگری]] و چاقوسازی بود؛ اما بعد به [[تهران]] آمد و همزمان با کارش، به تدریس پرداخت.<ref>کاخی، باغ بیبرگی، 1370ش، ص27.</ref> اخوان، در سال ۱۳۳۰ش، از طریق سرپرستی صفحهٔ ادبی روزنامه جوانان دموکرات، با بزرگانی دیگر از ادبیات ایران همچون سیاوش کسرایی، [[هوشنگ ابتهاج]] (سایه) و [[احمد شاملو]] آشنا شد.<ref>محمدی آملی، آوازِچگور، 1377ش، ص54.</ref> او بهصورت همزمان، مدیریت بخش شعر مجلهٔ در راه هنر را نیز بر عهده داشت که با انتشار نقد و یادداشتهایش دربارهٔ شعر نو، مهارتش در ادبیات قدیم را ثابت کرد. اخوان، تدریس در دانشگاههای تهران، ملی و تربیت معلم را از سال ۱۳۵۶ش از سر گرفت و در سال ۱۳۶۰ش، از خدمات دولتی بازنشسته شد. از آن سال به بعد تا سال ۱۳۶۹ش آثار دیگری از خود را به بازار کتاب فرستاد.<ref>شمس لنگرودی، تاریخ تحلیلی شعر نو، ج2، 1370ش، ص297.</ref> | |||
== | == اشعار == | ||
اخوان در ۱۳۲۷ش، نخستین سرودههایش و در ۱۳۳۱ش، نخستین دفتر شعرش را به نام ارغنون منتشر کرد.<ref>استعلامی، ادبیات دورة بیداری و معاصر، 1355ش، ص352.</ref> در این کتاب، اشعار وی در قالبهای قصیده، قطعه، [[مثنوی]]، ترکیببند، مستزاد و رباعی سروده شده است.<ref>حقوقی، شعر زمان ما (۲): مهدی اخوانثالث، ۱۳۷۰ش، ص100.</ref> | اخوان در ۱۳۲۷ش، نخستین سرودههایش و در ۱۳۳۱ش، نخستین دفتر شعرش را به نام ارغنون منتشر کرد.<ref>استعلامی، ادبیات دورة بیداری و معاصر، 1355ش، ص352.</ref> در این کتاب، اشعار وی در قالبهای قصیده، قطعه، [[مثنوی]]، ترکیببند، مستزاد و رباعی سروده شده است.<ref>حقوقی، شعر زمان ما (۲): مهدی اخوانثالث، ۱۳۷۰ش، ص100.</ref> | ||
نمونهای از اشعار اخوان ثالث:<ref>اخوان ثالث، ارغنون، 1393ش، ص100.</ref> | نمونهای از اشعار اخوان ثالث:<ref>اخوان ثالث، ارغنون، 1393ش، ص100.</ref> | ||
{{شعر جدید|متن=ای که درد عشق را گفتی مداوایی ندارد \\آتش است آری، ولی پروانه پروایی ندارد | {{شعر جدید|متن=ای که درد عشق را گفتی مداوایی ندارد \\آتش است آری، ولی پروانه پروایی ندارد | ||
ناامیدی عمر من کوتاه کرد، ای مه وفا کن \\ای بسا امروز بیحاصل که فردایی ندارد}} | |||
[[پرونده:مهدی اخوان ثالث۲.jpg|جایگزین= دستنوشته اخوان ثالث|بندانگشتی|انتشار دستنوشته اخوان ثالث در دفتر یادداشت آیتالله خامنهای]] | [[پرونده:مهدی اخوان ثالث۲.jpg|جایگزین= دستنوشته اخوان ثالث|بندانگشتی|انتشار دستنوشته اخوان ثالث در دفتر یادداشت آیتالله خامنهای]] | ||
اخوان تا قبل از آشنایی با [[نیما یوشیج]]، همواره به او انتقاد داشت؛ اما پس از آشنایی با او، به راز اشعار و شیوهٔ نگارش نیما پی برد و در نتیجه اسلوب شعری خود را متأثر از نیما، تغییر داد.<ref>زرینکوب، چشمانداز شعر نو فارسی، 1358ش، ص168 و 169.</ref> اخوان با اثرپذیری از ارزشهای فرهنگ اسلامیایرانی به اساتیدش همواره احترامی خاص میگذاشت؛ او با اینکه بهمراتب از نیما بزرگتر بود، اما همواره با احترام از او یاد میکرد و حتی ۲ کتاب دربارهٔ اشعار نیما نوشت.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400060403022/اخوان-ثالث-قطب-شعر-معاصر-است صبوریان، «اخوان ثالث قطب شعر معاصر است»، ایسنا، تاریخ: 4 شهریور 1400ش.]</ref> وی در سال ۱۳۳۵ش، مشهورترین مجموعه شعر خود را با نام «[[زمستان]]» منتشر کرد.<ref>کاخی، باغ بیبرگی، 1370ش، ص28.</ref> اخوان در این مجموعه، برخلاف ارغنون، از قالب شعری نیما استفاده کرد و زبان جدید شعری خود را متأثر از زبان خراسانی، زبان امروزی و زبان نیمایی به نمایش گذاشت.<ref>حقوقی، شعر زمان ما (۲): مهدی اخوان ثالث، ۱۳۷۰ش، ص101.</ref> | اخوان تا قبل از آشنایی با [[نیما یوشیج]]، همواره به او انتقاد داشت؛ اما پس از آشنایی با او، به راز اشعار و شیوهٔ نگارش نیما پی برد و در نتیجه اسلوب شعری خود را متأثر از نیما، تغییر داد.<ref>زرینکوب، چشمانداز شعر نو فارسی، 1358ش، ص168 و 169.</ref> اخوان با اثرپذیری از ارزشهای فرهنگ اسلامیایرانی به اساتیدش همواره احترامی خاص میگذاشت؛ او با اینکه بهمراتب از نیما بزرگتر بود، اما همواره با احترام از او یاد میکرد و حتی ۲ کتاب دربارهٔ اشعار نیما نوشت.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400060403022/اخوان-ثالث-قطب-شعر-معاصر-است صبوریان، «اخوان ثالث قطب شعر معاصر است»، ایسنا، تاریخ: 4 شهریور 1400ش.]</ref> وی در سال ۱۳۳۵ش، مشهورترین مجموعه شعر خود را با نام «[[زمستان]]» منتشر کرد.<ref>کاخی، باغ بیبرگی، 1370ش، ص28.</ref> اخوان در این مجموعه، برخلاف ارغنون، از قالب شعری نیما استفاده کرد و زبان جدید شعری خود را متأثر از زبان خراسانی، زبان امروزی و زبان نیمایی به نمایش گذاشت.<ref>حقوقی، شعر زمان ما (۲): مهدی اخوان ثالث، ۱۳۷۰ش، ص101.</ref> | ||
| خط ۴۱: | خط ۶۳: | ||
زمستان است».<ref>اخوان ثالث، زمستان، 1399ش، ص143.</ref> | زمستان است».<ref>اخوان ثالث، زمستان، 1399ش، ص143.</ref> | ||
از مهدی اخوان ثالث آثار متعددی بر جای مانده است که شامل دفترهای شعر کلاسیک و نو، مقالات، داستانها، نقدهای ادبی و دیگر نوشتههای پراکنده میشود.<ref>[https://www.kojaro.com/figures/194401-mehdi-akhavan-sales-poet/ آذرنیوش، «اخوان ثالث کیست؟ زندگینامه و اشعار م-امید»، وبسایت کجارو.]</ref> | |||
== آثار == | |||
مجموعه آثار اخوان عبارتاند از: ارغنون، زمستان، آخر شاهنامه، از این اوستا، زندگی میگوید: اما باز باید زیست…، در حیاط کوچک پاییز در زندان، دوزخ اما سرد، ترا ای کهن بوم و بر دوست دارم، عاشقانه و کبود و بهترین امید.<ref>[https://www.iranketab.ir/profile/4393-mehdi-akhavan-sales «مهدی اخوان ثالث»، وبسایت ایران کتاب.]</ref> | |||
== | == ازدواج == | ||
مهدی اخوان ثالث در سال ۱۳۲۹ش، با دخترعمویش ایران (خدیجه) اخوان ثالث ازدواج کرد. حاصل این ازدواج شش فرزند بود؛ سه دختر به نامهای لاله، لولی و تنسگل و سه پسر به نامهای توس، زردشت و مزدکعلی.<ref>[https://www.beytoote.com/scientific/scientist/biography-autobiography-third-mehdi-mensurable.html «بیوگرافی و زندگینامه مهدی اخوان ثالث م-امید»، وبسایت بیتوته.]</ref> | |||
==درگذشت | == درگذشت == | ||
[[پرونده:مهدی اخوان ثالث۳.jpg|جایگزین=آرامگاه مهدی اخوان ثالث|بندانگشتی|آرامگاه مهدی اخوان | [[پرونده:مهدی اخوان ثالث۳.jpg|جایگزین=آرامگاه مهدی اخوان ثالث|بندانگشتی|آرامگاه مهدی اخوان ثالث در گوشه باغ توس]] | ||
مهدی اخوان ثالث در سال ۱۳۶۹ش، بعد از بازگشت از سفرش به چندین کشور اروپایی، در [[تهران]] درگذشت. پیکر این شاعرِ ادیب در آرامگاه [[فردوسی]] شهر توسِ مشهد به خاک سپرده شد.<ref>کاخی، باغ بیبرگی، 1370ش، ص28-30.</ref> | مهدی اخوان ثالث در سال ۱۳۶۹ش، بعد از بازگشت از سفرش به چندین کشور اروپایی، در [[تهران]] درگذشت. پیکر این شاعرِ ادیب در آرامگاه [[فردوسی]] شهر توسِ مشهد به خاک سپرده شد.<ref>کاخی، باغ بیبرگی، 1370ش، ص28-30.</ref> | ||
==اخوان ثالث از نظر ادیبان ایران== | == اخوان ثالث از نظر ادیبان ایران == | ||
بزرگان شعر و ادب فارسی معتقدند که اخوان به مدد قلم توانمند خویش و همچنین بر اثر شناخت زبان و ادبیات فارسی،<ref>یوسفی، چشمة روشن، 1362ش، ص740.</ref> نابغهای ادبی است. او سهم خود را در شعر نوی فارسی ادا کرد.<ref>زریاب خویی، «در سوگِ امید»: باغ بیبرگی، 1370ش، ص269.</ref> از ویژگیهای بارز شعر اخوان، تفسیر و توضیحات او است.<ref>خرمشاهی، «تأملی در شعرِ نماز»: باغ بیبرگی، 1370ش، ص219.</ref> اشعار او گاهی زمینهای اجتماعی داشته و برگرفته از حوادث زندگی مردم است و گاهی دارای لحن حماسی بوده و آمیخته با صلابت و سنگینی زبان خراسانی است.<ref>ستایشگر، نام نامه موسیقی ایران زمین، 1376ش، ص52.</ref> | بزرگان شعر و ادب فارسی معتقدند که اخوان به مدد قلم توانمند خویش و همچنین بر اثر شناخت زبان و ادبیات فارسی،<ref>یوسفی، چشمة روشن، 1362ش، ص740.</ref> نابغهای ادبی است. او سهم خود را در شعر نوی فارسی ادا کرد.<ref>زریاب خویی، «در سوگِ امید»: باغ بیبرگی، 1370ش، ص269.</ref> از ویژگیهای بارز شعر اخوان، تفسیر و توضیحات او است.<ref>خرمشاهی، «تأملی در شعرِ نماز»: باغ بیبرگی، 1370ش، ص219.</ref> اشعار او گاهی زمینهای اجتماعی داشته و برگرفته از حوادث زندگی مردم است و گاهی دارای لحن حماسی بوده و آمیخته با صلابت و سنگینی زبان خراسانی است.<ref>ستایشگر، نام نامه موسیقی ایران زمین، 1376ش، ص52.</ref> | ||
[[کتاب | [[کتاب]]ها، مقالات و نقدهای بسیاری دربارهٔ اخوان، آثار و دیدگاهش نوشته شده است. نادر ابراهیمی معتقد است که هیچ شاعری در عصر ما به اندازهٔ [[اخوان ثالث]]، نامها و نشانیهای بومی و ملی را در اشعارش بهکار نگرفته است.<ref>کاخی، باغ بیبرگی: یادنامة مهدی اخوان ثالث،1370ش، ص82.</ref> شفیعی کدکنی نیز معتقد بود اخوان، زبان درشتی داشت که این هم در پررنگ شدن اخوان نقش دارد؛ یعنی اینکه شعر و زبان اخوان امضا داشت. اگر شعرهای اخوان را به فردی که اشعار اخوان را خوانده نشان دهند اما نام او را پنهان کنند، بهسادگی میتواند تشخیص دهد که شاعر آن مهدی اخوان ثالث است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400060403022/اخوان-ثالث-قطب-شعر-معاصر-است صبوریان، «اخوان ثالث قطب شعر معاصر است»، ایسنا، تاریخ: 4 شهریور 1400ش.]</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* اخوان ثالث، مهدی، ارغنون، تهران، | * آذرنیوش، «اخوان ثالث کیست؟ زندگینامه و اشعار م-امید»، وبسایت کجارو، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آذر ۱۴۰۱ش. | ||
* اخوان ثالث، مهدی، زمستان، تهران، | * اخوان ثالث، مهدی، ارغنون، تهران، زمستان، ۱۳۹۳ش. | ||
* اخوان ثالث، مهدی، زمستان، تهران، زمستان، ۱۳۹۹ش. | |||
* استعلامی، محمد، ادبیات دورة بیداری و معاصر، تهران، دانشگاه سپاهیان انقلاب ایران، ۱۳۵۵ش. | * استعلامی، محمد، ادبیات دورة بیداری و معاصر، تهران، دانشگاه سپاهیان انقلاب ایران، ۱۳۵۵ش. | ||
* حقوقی، محمد، شعر زمان ما | * «بیوگرافی و زندگینامه مهدی اخوان ثالث م-امید»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | ||
* خرمشاهی، بهاءالدین، «تأملی در شعرِ نماز»: باغ بیبرگی، بهتحقیق مرتضی کاخی، تهران، | * حقوقی، محمد، شعر زمان ما ۲: مهدی اخوانثالث، تهران، نگاه، ۱۳۷۰ش. | ||
* خرمشاهی، بهاءالدین، «تأملی در شعرِ نماز»: باغ بیبرگی، بهتحقیق مرتضی کاخی، تهران، ناشران، ۱۳۷۰ش. | |||
* زرینکوب، حمید، چشمانداز شعر نو فارسی، تهران، توس، ۱۳۵۸ش. | * زرینکوب، حمید، چشمانداز شعر نو فارسی، تهران، توس، ۱۳۵۸ش. | ||
* زریاب خویی، عباس، «در سوگِ امید»: باغ بیبرگی، بهتحقیق مرتضی کاخی، تهران، | * زریاب خویی، عباس، «در سوگِ امید»: باغ بیبرگی، بهتحقیق مرتضی کاخی، تهران، ناشران، ۱۳۷۰ش. | ||
* ستایشگر، مهدی، نام نامه موسیقی ایران زمین، | * ستایشگر، مهدی، نام نامه موسیقی ایران زمین، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۶ش. | ||
* شمس لنگرودی، محمد، تاریخ تحلیلی شعر نو، تهران، | * شمس لنگرودی، محمد، تاریخ تحلیلی شعر نو، تهران، مرکز، ۱۳۷۰ش. | ||
* کاخی، مرتضی، باغ بیبرگی، یادنامة مهدی اخوان ثالث، تهران، | * کاخی، مرتضی، باغ بیبرگی، یادنامة مهدی اخوان ثالث، تهران، ناشران، ۱۳۷۰ش. | ||
* صبوریان، محمدرضا، «اخوان ثالث قطب شعر معاصر است»، خبرگزاری دانشجویان ایران | * صبوریان، محمدرضا، «اخوان ثالث قطب شعر معاصر است»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۴۰۰ش. | ||
* محمدی آملی، محمدرضا، آوازِچگور، زندگی و شعر مهدی اخوان ثالث، تهران، | * محمدی آملی، محمدرضا، آوازِچگور، زندگی و شعر مهدی اخوان ثالث، تهران، ثالث، ۱۳۷۷ش. | ||
* یوسفی، غلامحسین، چشمة روشن، تهران، علمی، | * «مهدی اخوان ثالث»، وبسایت ایران کتاب، تاریخ بازدید: ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | ||
* یوسفی، غلامحسین، چشمة روشن، تهران، علمی، ۱۳۶۲ش. | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
