مالکیت بدن: تفاوت میان نسخه‌ها

*

*واعظی، محمدجواد، وضعیت زن در عصر اسلامی (نیم‌قرن اول هجری) قم: موسسه امام خمینی، 1390ش.

'''<big>مالکیت بدن</big>'''؛ حق تسلط و تصرف در بدن و نظارت و دستکاری ویژگی‌های آن.

==مفهوم‌شناسی==

مالکیت اصطلاحی است برای توصیف قواعدی که به دسترسی و سلطۀ افراد بر اشیا، منابع طبیعی، منابع تولید، کالاهای صنعتی، متون، نظریات، اختراعات و دیگر تولیدات ذهنی، حاکم است.<ref>[https://vista.ir/m/a/hr3u0/%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%A9%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C%D8%8C-%D9%81%D8%B1%D8%AF-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87 مالکیت خصوصی، فرد و جامعه»، وب‌سایت مجلۀ ویستا.]</ref>  همچنین مالکیت به رابطه خاص بین مالک و مِلک (شیء) اشاره می‌کند<ref>مبانی اقتصاد اسلامی، دفتر همکاری حوزه و دانشگاه، ص۹۱.</ref>  و عنصر اصلی در مفهوم آن، «امکان و جواز تصرف» است. بر این اساس، مالکیت بدن نیز به‌معنای جواز هر نوع تصرف و سلطه بر بدن خود است که از منظر حقوقی، مالکیت ذاتی و حقیقی است<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/89789/%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%A9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 هادوی‌نیا، «مبانی نظری ساختار مالکیت از دیدگاه قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>  و از منظر جامعه‌شناسی فرهنگی، مالکیت بدن، به تسلط فرد بر بدن خود مربوط می‌شود که هر نوع دخالت، نظارت و دستکاري مستمر ويژگي‌هاي بدن در قالب رفتارهایی مانند آرايش، عمل جراحی<ref>[http://marefatefarhangi.nashriyat.ir/node/13 فاتحي و اخلاصي، «گفتمان جامعه‌شناسي بدن و نقد آن‌بر مبناي نظريه حيات معقول و جهان‌بيني اسلامي»، سامانۀ نشریات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.]</ref>  سقط جنین، خودکشی و خرید و فروش اعضای بدن را شامل می‌شود. <ref>کیخا و دیگران، «حق سلطنت زن بر بدن خود و تزاحم آن با حقوق زوج»، 1398ش، ص66.</ref>

==ابعاد مالکیت بدن==

#خرید و فروش یا اهدای عضو بدن؛

# مراقبت‌های بهداشتی و آرایشی؛

# انتخاب لباس و پوشش؛

==معیارهای دینی مالکیت بدن==

بر اساس آموزه‌های اسلام، مالک واقعی بدن انسان، خداوند بوده و مالکیت انسان، مشروط است و دین، معیارهایی برای سلطه و تصرف انسان در بدن خود، معرفی کرده است. این معیارها عبارت است از:

# رعایت حقوق اجتماعی؛ با تصرف مالکانه در بدن نباید مناسبات اجتماعی به‌هم بریزد و ارتباطات معنوی مخدوش شود؛ برای مثال در اسلام ایجاد زیبایی در بدن مجاز است و می‌توان این زیبایی را با عمل جراحی نیز ایجاد کرد، اما نباید تفاوت زن و مرد را نادیده گرفت و با ایجاد زیبایی، به چهرۀ جنس مخالف درآمد.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/2246358/%D8%AF%D9%88-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%A9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%86%D8%B4 «دو معیار اسلام برای انجام تغییرات در بدن/ مالکیت انسان بر بدنش مشروط است»، خبرگزاری مهر.]</ref>   

# کارکرد عقلائی؛ هر نوع تصرف در بدن باید اثر مثبت ایجاد کند و موجب زندگی راحت‌تر فرد در جامعه شود و آثار مثبت اجتماعی داشته باشد. برای مثال فردی که مشکل راه رفتن دارد با عمل جراحی راحت‌تر زندگی می‌کند<ref> [https://www.mehrnews.com/news/2246358/%D8%AF%D9%88-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%A9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D9%86%D8%B4 «دو معیار اسلام برای انجام تغییرات در بدن/ مالکیت انسان بر بدنش مشروط است»، خبرگزاری مهر.]</ref>  و یا فروش و اهدای عضو با موازین اخلاقی، شرعی و عقلی، ممکن است سبب سلامتی افراد و نجات جان انسان‌های زیادی در جامعه شود که از مهم‌ترین آثار آن ترویج حس همکاری، نوع‌دوستی و توجه به مصالح اجتماعی در عرصه‌های مختلف است.<ref>حاجی ده‌آبادی و دیگران، «آثار اخلاقی حق بر خویشتن در آموزه های اسلامی»، پاییز1398ش.</ref>  

* میرزایی، سید محمد و دیگران، «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر گرایش زنان به مدیریت بدن در ایران طی سه دهۀ اخیر»، فصلنامۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، سال 5، شمارۀ 4، پاییز 1392ش.  

* هادوی‌نیا، علی اصغر، «مبانی نظری ساختار مالکیت از دیدگاه قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 23 خرداد 1389ش.