تابآوری ایرانی: تفاوت میان نسخهها
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) +رده:تابآوری، +رده:روانشناسی اجتماعی، +رده:فرهنگ در ایران، +رده:هویت ایرانی (هاتکت)، ابرابزار |
||
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر =تابآوری ایرانی.jpg | | تصویر =تابآوری ایرانی.jpg | ||
| زیرنویس تصویر =پنجاهوهفتمین شب تجمعات شبانه مردم تهران در میدان انقلاب تهران، در جریان جنگ تحمیلی سوم. | | زیرنویس تصویر =پنجاهوهفتمین شب تجمعات شبانه مردم تهران در میدان انقلاب تهران، در جریان [[جنگ تحمیلی سوم]]. | ||
| image_alt =پنجاهوهفتمین شب تجمعات شبانه مردم در میدان انقلاب تهران | | image_alt =پنجاهوهفتمین شب تجمعات شبانه مردم در میدان انقلاب تهران | ||
| فایل پادکست =تابآوری ایرانی.ogg | | فایل پادکست =تابآوری ایرانی.ogg | ||
| حجم فایلپادکست = | | حجم فایلپادکست =۱۰/۷ | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست =۳-۲-۱۴۰۵ | ||
| زیرنویس عنوان = | | زیرنویس عنوان = بازآفرینی هوشمندانه ایرانیان در مواجهه با بحران | ||
| عنوان اصلی = | | عنوان اصلی = تابآوری ایرانی | ||
| عنوان انگلیسی = | | عنوان انگلیسی = | ||
| عنوان عربی = | | عنوان عربی = | ||
| عنوان علمی = | | عنوان علمی = | ||
| شاخه علمی = | | شاخه علمی = [[علوم اجتماعی]] | ||
| نوع مفهوم = | | نوع مفهوم = مفهوم تاریخیفرهنگی و اجتماعیراهبردی | ||
| معنای اصطلاحی = | | معنای اصطلاحی = توانایی جامعه ایران در پیشبینی، جذب، تطبیق و بازیابی پس از شوکها و بحرانهای پیدرپی | ||
| حوزه کاربرد = | | حوزه کاربرد = تابآوری اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، حکمرانی و راهبردی | ||
| گستره جغرافیایی = | | گستره جغرافیایی = | ||
| منشأ تاریخی = | | منشأ تاریخی = | ||
| نخستین کاربرد = در امتداد مفهوم تابآوری که نخستینبار توسط بوریس سایرولنیک در حوزه بازیابی روانی پس از بحران مطرح شد | |||
| نخستین کاربرد = | | ریشه واژه = | ||
| ریشه واژه = | | مرتبط با = [[تابآوری|تابآوری اجتماعی]]، [[ناسیونالیسم تمدنی]] | ||
| مرتبط با = | | اهمیت = ابزاری برای مقابله با چالشهای اجتماعی، اقتصادی، زیستمحیطی و حفظ ساختارهای جامعه در برابر بحرانها | ||
| اهمیت = | | مبدع = | ||
| مبدع = | | مروج = | ||
| مروج = | | مقدس برای = | ||
| مقدس برای = | | مورد احترام = | ||
| مورد احترام = | | آثار مرتبط = | ||
| آثار مرتبط = | |||
}} | }} | ||
'''{{درشت|تابآوری ایرانی؛}}''' بازآفرینی هوشمندانه ایرانیان در مواجهه با بحران. | '''{{درشت|تابآوری ایرانی؛}}''' بازآفرینی هوشمندانه ایرانیان در مواجهه با بحران. | ||
| خط ۴۴: | خط ۴۳: | ||
== نمودها و تحولات تابآوری ایرانی == | == نمودها و تحولات تابآوری ایرانی == | ||
[[پرونده:تابآوری ایرانی۱.png|جایگزین=دیوار بزرگ گرگان مرز دفاعی | [[پرونده:تابآوری ایرانی۱.png|جایگزین=دیوار بزرگ گرگان مرز دفاعی ۲۰۰ کیلومتری امپراتوری ساسنی|بندانگشتی|دیوار بزرگ گرگان مرز دفاعی ۲۰۰ کیلومتری امپراتوری ساسانی در شمال ایران]] | ||
از منظر تاریخی و جامعهشناختی، تابآوری در ایران با چرخه فروپاشی و بازآفرینی تمدنی همراه بوده است:<ref>[https://thailand.mfa.gov.ir/portal/NewsView/785150/تحلیل-چند-تیوریک-تجاوزات-آمریکا-اسراییل-و-تاب-آوری-دولت-تمدنی-ایران حیدری، «تحلیل چند تئوریک تجاوزات آمریکا-اسرائیل و تاب آوری دولت تمدنی ایران»، وبسایت سفارت جمهوری اسلامی ایران در بانکوک.]</ref> | از منظر تاریخی و جامعهشناختی، تابآوری در ایران با چرخه فروپاشی و بازآفرینی تمدنی همراه بوده است:<ref>[https://thailand.mfa.gov.ir/portal/NewsView/785150/تحلیل-چند-تیوریک-تجاوزات-آمریکا-اسراییل-و-تاب-آوری-دولت-تمدنی-ایران حیدری، «تحلیل چند تئوریک تجاوزات آمریکا-اسرائیل و تاب آوری دولت تمدنی ایران»، وبسایت سفارت جمهوری اسلامی ایران در بانکوک.]</ref> | ||
* '''دوران باستان:''' شواهد باستانشناختی در لایهٔ سوم [[تپه حسنلو]] نشان میدهد که پس از ویرانی شهرها، ساختارهای جدید بر روی لایههای پیشین بنا شده است. همچنین پس از حمله [[اسکندر مقدونی]] و سقوط [[هخامنشیان]]، زیرساختهای نرمافزاری مانند نظام اداری و زبان حفظ شد.<ref>[https://news.ut.ac.ir/fa/news/53037/ایران-بزرگ-ترین-ققنوس-تاریخ-است?style=color-important- ده پهلوان، «ایران بزرگترین ققنوس تاریخ است»، پایگاه خبری تحلیلی دانشگاه تهران.]</ref> | * '''دوران باستان:''' شواهد باستانشناختی در لایهٔ سوم [[تپه حسنلو]] نشان میدهد که پس از ویرانی شهرها، ساختارهای جدید بر روی لایههای پیشین بنا شده است. همچنین پس از حمله [[اسکندر مقدونی]] و سقوط [[هخامنشیان]]، زیرساختهای نرمافزاری مانند نظام اداری و زبان حفظ شد.<ref>[https://news.ut.ac.ir/fa/news/53037/ایران-بزرگ-ترین-ققنوس-تاریخ-است?style=color-important- ده پهلوان، «ایران بزرگترین ققنوس تاریخ است»، پایگاه خبری تحلیلی دانشگاه تهران.]</ref> | ||
| خط ۶۳: | خط ۶۲: | ||
در بررسی ابعاد اجتماعی تابآوری ایرانی به مؤلفههای زیر اشاره میشود: | در بررسی ابعاد اجتماعی تابآوری ایرانی به مؤلفههای زیر اشاره میشود: | ||
* '''شبکههای حمایت غیررسمی:''' نهادهای [[خانواده]]، [[همسایگی]] و شبکههای محلی با ارائه حمایتهای مادی و روانی، احساس انزوا را در زمان بحران کاهش میدهند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1151955/ابعاد-فرهنگی-تاب-آوری-در-جنگ «ابعاد فرهنگیِ تابآوری در جنگ»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران.]</ref> استفاده از [[مسجد|مساجد]] و گروههای داوطلب مردمی از ارکان این حمایتها ذکر شده است.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-سیاسی-3/1766252-تاب-آوری-اجتماعی-راز-موفقیت-در-جنگ-تحمیلی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، «تاب آوری اجتماعی راز موفقیت در جنگ تحمیلی»، ایلنا.]</ref> | * '''شبکههای حمایت غیررسمی:''' نهادهای [[خانواده]]، [[همسایگی]] و شبکههای محلی با ارائه حمایتهای مادی و روانی، احساس انزوا را در زمان بحران کاهش میدهند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1151955/ابعاد-فرهنگی-تاب-آوری-در-جنگ «ابعاد فرهنگیِ تابآوری در جنگ»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران.]</ref> استفاده از [[مسجد|مساجد]] و گروههای داوطلب مردمی از ارکان این حمایتها ذکر شده است.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-سیاسی-3/1766252-تاب-آوری-اجتماعی-راز-موفقیت-در-جنگ-تحمیلی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، «تاب آوری اجتماعی راز موفقیت در جنگ تحمیلی»، ایلنا.]</ref> | ||
* '''ملتبودگی و ناسیونالیسم تمدنی:''' پیوند سرنوشت مردم با تمامیت ارضی، همبستگی داخلی را در برابر تهدیدات بیرونی و پروژههای تغییر نظام تقویت کرده است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1148898/ملت-بودگی-راز-تاب-آوری-ایران-جنگ-استقلال-ایران-در-مرکز-دومینوی-قرن-سیاسی-جدید فاتح، ««ملتبودگی»، راز تاب آوری ایران / جنگ استقلال «ایران»، در مرکز «دومینوی قرن سیاسی جدید»»، وبسایت، عصر ایران]؛ [https://www.tabnak.ir/fa/news/1314801/چرا-حملات-اسرائیل-باعث-تغییر-نظام-ایران-نشد-مساله-آمریکا-و-اسرائیل-ایران-است-نه-نظام-آن «چرا حملات اسرائیل باعث تغییر نظام ایران نشد؟/ مسئله آمریکا و اسرائیل «ایران» است نه نظام آن»، وبسایت تابناک.]</ref> پرهیز از [[ | * '''ملتبودگی و ناسیونالیسم تمدنی:''' پیوند سرنوشت مردم با تمامیت ارضی، همبستگی داخلی را در برابر تهدیدات بیرونی و پروژههای تغییر نظام تقویت کرده است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1148898/ملت-بودگی-راز-تاب-آوری-ایران-جنگ-استقلال-ایران-در-مرکز-دومینوی-قرن-سیاسی-جدید فاتح، ««ملتبودگی»، راز تاب آوری ایران / جنگ استقلال «ایران»، در مرکز «دومینوی قرن سیاسی جدید»»، وبسایت، عصر ایران]؛ [https://www.tabnak.ir/fa/news/1314801/چرا-حملات-اسرائیل-باعث-تغییر-نظام-ایران-نشد-مساله-آمریکا-و-اسرائیل-ایران-است-نه-نظام-آن «چرا حملات اسرائیل باعث تغییر نظام ایران نشد؟/ مسئله آمریکا و اسرائیل «ایران» است نه نظام آن»، وبسایت تابناک.]</ref> پرهیز از [[شیءانگاری]] بخشهایی از جامعه مانند تفاوتهای قومی برای حفظ این پیوستگی هویتی ضروری دانسته میشود.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2207036/از-هجوم-اسکندر-تا-بحران-های-امروز-تاب-آوری-تمدن-ایرانی-چگونه «از هجوم اسکندر تا بحرانهای امروز؛ تابآوری تمدن ایرانی چگونه ممکن شد؟»، خبرآنلاین.]</ref> | ||
* '''نقش رهبری:''' در گفتمان سیاسی ایران، دشمنشناسی و اعتماد به الگوهای ارائهشده از سوی حاکمیت و جایگاه رهبری جمهوری اسلامی ایران، از عوامل جلوگیری از فروپاشی سیاسی در مواقع بحرانی بهشمار میرود.<ref>[https://paydarymelli.ir/fa/news/61307/درایت-رهبری-رکن-تابآوری-کشور-در-برابر-کارزار-فشار-حداکثری «درایت «رهبری» رکن تابآوری کشور در برابر کارزار فشار حداکثری»، وبسایت سازمان غیر عامل کشور.]</ref> | * '''نقش رهبری:''' در گفتمان سیاسی ایران، دشمنشناسی و اعتماد به الگوهای ارائهشده از سوی حاکمیت و جایگاه رهبری جمهوری اسلامی ایران، از عوامل جلوگیری از فروپاشی سیاسی در مواقع بحرانی بهشمار میرود.<ref>[https://paydarymelli.ir/fa/news/61307/درایت-رهبری-رکن-تابآوری-کشور-در-برابر-کارزار-فشار-حداکثری «درایت «رهبری» رکن تابآوری کشور در برابر کارزار فشار حداکثری»، وبسایت سازمان غیر عامل کشور.]</ref> | ||
| خط ۷۳: | خط ۷۲: | ||
== چالشهای ساختاری تابآوری در ایران == | == چالشهای ساختاری تابآوری در ایران == | ||
در کنار مؤلفههای مثبت، کارشناسان چالشهایی را برای تابآوری ایرانی برمیشمارند که شامل غلبه رویکرد امنیتی،<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1819119 نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمهای بر تصویر ایران تابآور»، 1403ش، ص17.]</ref> فساد ساختاری، بیاعتمادی اجتماعی،<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1819119 نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمهای بر تصویر ایران تابآور»، 1403ش، ص17.]</ref> فرسودگی اخلاقی<ref>[https://www.resiliency.ir/تابآوری-و-فرسودگی-اخلاقی/ مقدسی، «تابآوری و فرسودگی اخلاقی»، وبسایت خانه تابآوری ایران.]</ref> و مخاطرات سلامت روان ناشی از انباشت مشکلات اقتصادی است.<ref>[https://www.hsu.ac.ir/resiliency/2025/01/19/تاب-آوری-ایران/ مقدسی، «تاب آوری ایران»، وبسایت دانشگاه حکیم سبزواری.]</ref> با این حال، مقایسه تاریخی نشان میدهد ثبات داخلی و حفظ تمامیت ارضی در دهههای اخیر نسبت به مقاطع گذشته افزایش یافته است.<ref>[https://khabarpu.com/b.htm?u=تابآوری-ایران-در-بزنگاه-بحران-جهانی_c2hhcmdoZGFpbHkuY29tLyVEOCVBOCVEOCVBRSVEOCVCNC0lRDglQjElRDklODglRDglQjIlRDklODYlRDglQTclRDklODUlRDklODctMTAwLzEwOTc5NDMt_2LTYsdmC «تابآوری ایران در بزنگاه بحران جهانی»، روزنامه شرق]</ref> | در کنار مؤلفههای مثبت، کارشناسان چالشهایی را برای تابآوری ایرانی برمیشمارند که شامل غلبه رویکرد امنیتی،<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1819119 نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمهای بر تصویر ایران تابآور»، 1403ش، ص17.]</ref> فساد ساختاری، بیاعتمادی اجتماعی،<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1819119 نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمهای بر تصویر ایران تابآور»، 1403ش، ص17.]</ref> فرسودگی اخلاقی<ref>[https://www.resiliency.ir/تابآوری-و-فرسودگی-اخلاقی/ مقدسی، «تابآوری و فرسودگی اخلاقی»، وبسایت خانه تابآوری ایران.]</ref> و مخاطرات سلامت روان ناشی از انباشت مشکلات اقتصادی است.<ref>[https://www.hsu.ac.ir/resiliency/2025/01/19/تاب-آوری-ایران/ مقدسی، «تاب آوری ایران»، وبسایت دانشگاه حکیم سبزواری.]</ref> با این حال، مقایسه تاریخی نشان میدهد ثبات داخلی و حفظ تمامیت ارضی در دهههای اخیر نسبت به مقاطع گذشته افزایش یافته است.<ref>[https://khabarpu.com/b.htm?u=تابآوری-ایران-در-بزنگاه-بحران-جهانی_c2hhcmdoZGFpbHkuY29tLyVEOCVBOCVEOCVBRSVEOCVCNC0lRDglQjElRDklODglRDglQjIlRDklODYlRDglQTclRDklODUlRDklODctMTAwLzEwOTc5NDMt_2LTYsdmC «تابآوری ایران در بزنگاه بحران جهانی»، روزنامه شرق]</ref> | ||
== آینده تابآوری ایرانی == | == آینده تابآوری ایرانی == | ||
| خط ۱۱۳: | خط ۱۱۲: | ||
* مقدسی، محمد رضا، «''تابآوری هویتمحور»،'' وبسایت خانه تابآوری ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش | * مقدسی، محمد رضا، «''تابآوری هویتمحور»،'' وبسایت خانه تابآوری ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش | ||
* مقدسی، محمد رضا، «''تابآوری و فرسودگی اخلاقی''»، وبسایت خانه تابآوری ایران. تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۴۰۴ش. | * مقدسی، محمد رضا، «''تابآوری و فرسودگی اخلاقی''»، وبسایت خانه تابآوری ایران. تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
* مقدسی، محمد رضا، «''تابآوری اجتماعی چیست؟''»، وبسایت خانه تابآوران ایران، تاریخ بازدید: ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش. | * مقدسی، محمد رضا، «''تابآوری اجتماعی چیست؟''»، وبسایت خانه تابآوران ایران، تاریخ بازدید: ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
{{تابآوری}} | |||
[[رده:تابآوری]] | |||
[[رده:روانشناسی اجتماعی]] | |||
[[رده:فرهنگ در ایران]] | |||
[[رده:هویت ایرانی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۰۷
 پنجاهوهفتمین شب تجمعات شبانه مردم تهران در میدان انقلاب تهران، در جریان جنگ تحمیلی سوم. | |
پادکست مقاله | 🡇
| |
| عنوان اصلی | تابآوری ایرانی |
|---|---|
| شاخه علمی | علوم اجتماعی |
| نوع مفهوم | مفهوم تاریخیفرهنگی و اجتماعیراهبردی |
| معنای اصطلاحی | توانایی جامعه ایران در پیشبینی، جذب، تطبیق و بازیابی پس از شوکها و بحرانهای پیدرپی |
| حوزه کاربرد | تابآوری اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، حکمرانی و راهبردی |
| نخستین کاربرد | در امتداد مفهوم تابآوری که نخستینبار توسط بوریس سایرولنیک در حوزه بازیابی روانی پس از بحران مطرح شد |
| مرتبط با | تابآوری اجتماعی، ناسیونالیسم تمدنی |
| اهمیت | ابزاری برای مقابله با چالشهای اجتماعی، اقتصادی، زیستمحیطی و حفظ ساختارهای جامعه در برابر بحرانها |
| زیرنویس عنوان | بازآفرینی هوشمندانه ایرانیان در مواجهه با بحران |
تابآوری ایرانی؛ بازآفرینی هوشمندانه ایرانیان در مواجهه با بحران.
تابآوری ایرانی مفهومی تاریخیفرهنگی و اجتماعیراهبردی است که بیانگر توانایی جامعه ایران در پیشبینی، جذب، تطبیق و بازیابی پس از شوکها و بحرانهای پیدرپی از هجومهای بیگانه و خشکسالی تا تحریمها و جنگهای نامتقارن میباشد. این تابآوری برخلاف مقاومت صرفاً فیزیکی، نوعی هوشمندی تطبیقی است که در قالب صبر راهبردی، شوخطبعی در برابر تلخیها و خلاقیت برای ساختن زندگی عادی در شرایط غیرعادی بروز میکند. بنیانهای تابآوری ایرانی شامل سرمایههای نمادینی چون زبان فارسی، آیینهای همبستهساز مانند نوروز و یلدا، شبکههای حمایت غیررسمی، باورهای دینی و الگوهای تاریخی و ناسیونالیسم تمدنی است. در عرصهٔ راهبردی، ایرانیان با نوآوری نامتقارن و ظرفیت جذب شوک، به چالشکشنده نظم تکقطبی ارزیابی شدهاند. با وجود چالشهایی چون غلبه رویکرد امنیتی، فساد ساختاری و فرسودگی اخلاقی، مقایسه تاریخی نشاندهنده افزایش ثبات داخلی و تمامیت ارضی در دهههای اخیر است. برای ارتقای تابآوری در ایران، کارشناسان گذر به حکمرانی فراگیر، مبارزه با فساد، ایجاد فرماندهی یکپارچه اقتصادی و تجدید گفتار سیاسی را پیشنهاد میکنند.
مفهومشناسی
مفهوم تابآوری نخستین بار توسط بوریس سایرولنیک، عصبپژوه، در زمینه بازیابی تعادل روانی فرد پس از بحران مطرح شد.[۱] سپس به بیان توانمندی جوامع در مواجهه با بحران نیز تعیم یافت.[۲] تابآوری اجتماعی شامل ظرفیت پیشبینی، آمادهسازی، مداخله و تطبیق با شرایط متغیر است[۳] و به تقویت همبستگی اجتماعی در برابر چالشهای ملی نیز تعریف شده است.[۴] تابآوری دارای کاربردهای مختلف چون تابآوری خانوادگی، سازمانی، فرهنگی، اقتصادی، زیستمحیطی، حکمرانی و ملی است.[۵]
تابآوری ایرانی بیانگر توانمندیهای تاریخی و نهادی مردم ایران در عرصههای مختلف در مواجهه با بحرانها و شوکهای غیرقابل پیشبینی است.[۶] در ادبیات راهبردی، وجه تمایز مقاومت از تابآوری در این است که مقاومت بر ایستادگی فیزیکی تأکید دارد، اما تابآوری به معنای توانایی یک سیستم برای بهبود و بازگشت به مسیر توسعه پس از وقوع شوک است.[۷] تابآوری در ایران در دو سطح بررسی شده است:
- سطح ایستا: بازیابی عملکردهای ازدسترفته و بازگشت به شرایط پیش از بحران.
- سطح پویا: هماهنگی مستمر با تغییرات و بازسازی ساختارها.[۸]
اهمیت تابآوری ایرانی
با توجه به موقعیت جغرافیایی و شرایط سیاسی ایران، تابآوری بهعنوان ابزاری برای مقابله با چالشهای اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی ارزیابی میشود.[۹] تحلیلگران در بررسی رویدادهایی نظیر درگیریهای منطقهای مانند رویاروییهای نظامی با اسرائیل و آمریکا، تابآوری جامعه ایران را از عوامل تعیینکننده در حفظ ساختارها دانستهاند.[۱۰] مقامات سیاسی ایران نیز در مقاطع مختلف، ایستادگی در برابر جنگ و تحریم را بهعنوان نمودی از این تابآوری توصیف کردهاند.[۱۱] برخی تحلیلگران اطلاعاتی نیز معتقدند ارزیابی نادرست از مؤلفههایی چون فرهنگ سیاسی، حافظه تاریخی و انسجام نخبگان در ایران، منجر به خطای محاسباتی بازیگران خارجی شده است.[۱۲]
نمودها و تحولات تابآوری ایرانی
از منظر تاریخی و جامعهشناختی، تابآوری در ایران با چرخه فروپاشی و بازآفرینی تمدنی همراه بوده است:[۱۳]
- دوران باستان: شواهد باستانشناختی در لایهٔ سوم تپه حسنلو نشان میدهد که پس از ویرانی شهرها، ساختارهای جدید بر روی لایههای پیشین بنا شده است. همچنین پس از حمله اسکندر مقدونی و سقوط هخامنشیان، زیرساختهای نرمافزاری مانند نظام اداری و زبان حفظ شد.[۱۴]
- اشکانیان و ساسانیان: استفاده اشکانیان از تاکتیکهای جنگ نامتقارن نظیر شیوه مبارزه سورنا در نبرد حران نشاندهنده انعطاف نظامی و احداث دیوار بزرگ گرگان در دورهٔ ساسانیان نمودی از تابآوری کالبدی و پیشگیرانه ارزیابی شده است.[۱۵]
- جانشینی فرهنگ: الگوی جایگزینی نهاد فرهنگ بهجای نهاد سیاست در خلأ قدرت مانند حمله مغول و سقوط صفویه از سازوکارهای تابآوری و جلوگیری از فروپاشی کامل جامعه در ایران بوده است.[۱۶]
- مواجهه با مدرنیته: تقابل با غرب در مقاطعی نظیر جنگهای ایران و روس، ناکارآمدی ابزارهای سنتی را آشکار کرد و ضرورت صورتبندی زبان و خرد جدیدی را برای بازیابی تابآوری ملی ایجاد نمود.[۱۷]
- دوره جمهوری اسلامی: پس از انقلاب ۱۳۵۷، حوادثی چون ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران، جنگ عراق با ایران، تحریمهای طولانیمدت و همهگیری کرونا، پایداری نظام و جامعه را در برابر فشارهای ترکیبی به بوته آزمایش گذاشت که به اعتقاد مقامات ایران، نشاندهنده سطح بالایی از تابآوری است.[۱۸]
بنیانهای فرهنگی و هویتی
تابآوری در ایران با هویت ایرانیاسلامی پیوند دارد:[۱۹]
- زبان و ادبیات فارسی: زبان فارسی نقشی کلیدی در حفظ پیوستگی ملت ایران ایفا کرده است.[۲۰] ادبیات کلاسیک با تبدیل تجربیات تلخ تاریخی به حکمت، بهعنوان یک مکانیسم رواندرمانی جمعی برای حفظ امید عمل کرده است.[۲۱]
- دین و آیینها: مناسک دینی و آیینهای ملی مانند نوروز و شب یلدا، با ایجاد احساس تعلق، تابآوری را تقویت میکنند.[۲۲] الگوهایی نظیر واقعه عاشورا نیز ظرفیتهای اعتقادی جامعه را برای تحمل فشارها افزایش دادهاند.[۲۳] رهبر دوم جمهوری اسلامی، سید علی خامنهای، تابآوری ملت ایران را نشئتگرفته از معارف دینی دانسته است.[۲۴]
- ارزشهای مشترک و حافظه جمعی: ارزشهایی نظیر فداکاری و ایثار از فروپاشی روانی جامعه جلوگیری میکنند.[۲۵] بازخوانی روایتهای تاریخی از بقا و پیروزی نیز احساس تداوم تاریخی را در شرایط جنگی چون جنگ رمضان افزایش میدهد و به رنجها معنا میبخشد.[۲۶]
- معنویت ترکیبی: جهانبینی مبتنی بر هارمونی اجتماعی و معنویت ترکیبی در عرفان ایرانی، باعث شده تا تمدن ایرانی شکست و ستم را تبدیل به معنا و الهام کند.[۲۷]
بنیانهای اجتماعی
در بررسی ابعاد اجتماعی تابآوری ایرانی به مؤلفههای زیر اشاره میشود:
- شبکههای حمایت غیررسمی: نهادهای خانواده، همسایگی و شبکههای محلی با ارائه حمایتهای مادی و روانی، احساس انزوا را در زمان بحران کاهش میدهند.[۲۸] استفاده از مساجد و گروههای داوطلب مردمی از ارکان این حمایتها ذکر شده است.[۲۹]
- ملتبودگی و ناسیونالیسم تمدنی: پیوند سرنوشت مردم با تمامیت ارضی، همبستگی داخلی را در برابر تهدیدات بیرونی و پروژههای تغییر نظام تقویت کرده است.[۳۰] پرهیز از شیءانگاری بخشهایی از جامعه مانند تفاوتهای قومی برای حفظ این پیوستگی هویتی ضروری دانسته میشود.[۳۱]
- نقش رهبری: در گفتمان سیاسی ایران، دشمنشناسی و اعتماد به الگوهای ارائهشده از سوی حاکمیت و جایگاه رهبری جمهوری اسلامی ایران، از عوامل جلوگیری از فروپاشی سیاسی در مواقع بحرانی بهشمار میرود.[۳۲]
بعد ژئوپلیتیک و راهبردی
در عرصه روابط بینالملل، تابآوری استراتژیک ایران در موارد زیر تحلیل شده است:
- نوآوری نامتقارن: توسعه صنعت دفاعی بومی در چارچوب راهبرد ضد دسترسی و منع منطقهای (A2/AD) بهعنوان پاسخی به تحریمها.[۳۳]
- ظرفیت جذب شوک: وجود شبکهای از پایگاههای اجتماعی و ایدئولوژیک منطقهای که طاقت ضربهپذیری را افزایش میدهد.[۳۴]
- گذار به نظم چندقطبی: امتناع از پذیرش انزوا، بهعنوان عاملی در به چالش کشیدن نظم تکقطبی جهانی ارزیابی شده است.[۳۵]
چالشهای ساختاری تابآوری در ایران
در کنار مؤلفههای مثبت، کارشناسان چالشهایی را برای تابآوری ایرانی برمیشمارند که شامل غلبه رویکرد امنیتی،[۳۶] فساد ساختاری، بیاعتمادی اجتماعی،[۳۷] فرسودگی اخلاقی[۳۸] و مخاطرات سلامت روان ناشی از انباشت مشکلات اقتصادی است.[۳۹] با این حال، مقایسه تاریخی نشان میدهد ثبات داخلی و حفظ تمامیت ارضی در دهههای اخیر نسبت به مقاطع گذشته افزایش یافته است.[۴۰]
آینده تابآوری ایرانی
برای ارتقای تابآوری در سطح حکمرانی، راهبردهای زیر از سوی کارشناسان و مراکز پژوهشی پیشنهاد شده است:
- تجدید گفتار سیاسی و افزایش مشارکت اجتماعی.
- مبارزه ساختاری با فساد و ایجاد سامانههای شفافیت.[۴۱]
- توسعه حکمرانی فراگیر و حمایت از تنوع فرهنگی برای ترمیم روان جامعه.[۴۲][۴۳]
- گذر از بوروکراسی متمرکز به سمت حکمرانی اکوسیستمی و پلتفرمی.[۴۴]
- ایجاد فرماندهی یکپارچه اقتصادی با مشارکت نهادهای دولتی و خصوصی برای مدیریت بحرانهای معیشتی.[۴۵]
پانویس
- ↑ طرزی، «راز تاب آوری در جنگ : این نیز بگذرد!»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ مقدسی، «تاب آوری ایران»، وبسایت دانشگاه حکیم سبزواری.
- ↑ مقدسی، «تاب آوری اجتماعی چیست؟»، وبسایت خانه تاب آوران ایران.
- ↑ «رسانه تابآوری ایران»، خبرگزاری تابآوری ایرانیان؛ «تابآوری ایران در بزنگاه بحران جهانی»، روزنامه شرق
- ↑ نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمهای بر تصویر ایران تابآور»، 1403ش، ص 8،
- ↑ نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمهای بر تصویر ایران تابآور»، 1403ش، ص 8.
- ↑ نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمهای بر تصویر ایران تابآور»، 1403ش، 8-9.
- ↑ نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمهای بر تصویر ایران تابآور»، 1403ش، 8-9.
- ↑ «تاب آوری در ایران، چالشها و فرصتها»، پایگاه مددکاری اجتماعی ایرانیان؛ نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمهای بر تصویر ایران تابآور»، 1403، ص 6.
- ↑ «تابوری بهمثابه عامل تعیینکننده در جنگهای نامتقارن: برتری ایران در جنگ با ایالات متحده و اسرائیل»، وبسایت مؤسسه جهان معاصر.
- ↑ «پیام سید محمد خاتمی درباره جنگ؛ ملت بزرگ ایران حماسه تاب آوری و ایستادگی در برابر تجاوز و جنگ بی رحمانه را میسراید»، وبسایت دنیای اقتصاد؛ «دست بالای ایران در جنگ تاب آوری تمام عیار؛ آمادگی و مقاومت رمز برتری»، خبرگزاری مهر.
- ↑ سیترونوویچ، «مشکل آمریکا «اطلاعاتی» نیست؛ ایران را در تابآوری دستکم گرفتند»، پایگاه اطلاعرسانی جماران.
- ↑ حیدری، «تحلیل چند تئوریک تجاوزات آمریکا-اسرائیل و تاب آوری دولت تمدنی ایران»، وبسایت سفارت جمهوری اسلامی ایران در بانکوک.
- ↑ ده پهلوان، «ایران بزرگترین ققنوس تاریخ است»، پایگاه خبری تحلیلی دانشگاه تهران.
- ↑ ده پهلوان، «ایران بزرگترین ققنوس تاریخ است»، پایگاه خبری تحلیلی دانشگاه تهران.
- ↑ «از هجوم اسکندر تا بحرانهای امروز؛ تابآوری تمدن ایرانی چگونه ممکن شد؟»، خبرآنلاین.
- ↑ «از هجوم اسکندر تا بحرانهای امروز؛ تابآوری تمدن ایرانی چگونه ممکن شد؟»، خبرآنلاین.
- ↑ «درایت «رهبری» رکن تابآوری کشور در برابر کارزار فشار حداکثری»، وبسایت سازمان غیر عامل کشور؛ روحانی، «امروز روز تابآوری مضاعف برای ملت بزرگ ایران است...»، وبسایت ریاست جمهوری.
- ↑ مقدسی، «تاب آوری ایران»، وبسایت دانشگاه حکیم سبزواری.
- ↑ مقدسی، «تابآوری هویتمحور»، وبسایت خانه تابآوری ایران.
- ↑ «از هجوم اسکندر تا بحرانهای امروز؛ تابآوری تمدن ایرانی چگونه ممکن شد؟»، خبرآنلاین.
- ↑ مقدسی، «تاب آوری ایران»، وبسایت دانشگاه حکیم سبزواری.
- ↑ «درایت «رهبری» رکن تابآوری کشور در برابر کارزار فشار حداکثری»، وبسایت سازمان غیر عامل کشور.
- ↑ «رهبر معظم انقلاب: تابآوریِ ملّتِ ایران برای ناظران جهانی حیرتانگیز است»، وبسایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری؛ «تابآوری ملت ایران!»، وبسایت بنیاد تاریخپژوهشی و دانشنامه انقلاب اسلامی.
- ↑ «ابعاد فرهنگیِ تابآوری در جنگ»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران.
- ↑ «از هجوم اسکندر تا بحرانهای امروز؛ تابآوری تمدن ایرانی چگونه ممکن شد؟»، خبرآنلاین.
- ↑ «از هجوم اسکندر تا بحرانهای امروز؛ تابآوری تمدن ایرانی چگونه ممکن شد؟»، خبرآنلاین.
- ↑ «ابعاد فرهنگیِ تابآوری در جنگ»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران.
- ↑ مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، «تاب آوری اجتماعی راز موفقیت در جنگ تحمیلی»، ایلنا.
- ↑ فاتح، ««ملتبودگی»، راز تاب آوری ایران / جنگ استقلال «ایران»، در مرکز «دومینوی قرن سیاسی جدید»»، وبسایت، عصر ایران؛ «چرا حملات اسرائیل باعث تغییر نظام ایران نشد؟/ مسئله آمریکا و اسرائیل «ایران» است نه نظام آن»، وبسایت تابناک.
- ↑ «از هجوم اسکندر تا بحرانهای امروز؛ تابآوری تمدن ایرانی چگونه ممکن شد؟»، خبرآنلاین.
- ↑ «درایت «رهبری» رکن تابآوری کشور در برابر کارزار فشار حداکثری»، وبسایت سازمان غیر عامل کشور.
- ↑ حیدری، «تحلیل چند تئوریک تجاوزات آمریکا-اسرائیل و تاب آوری دولت تمدنی ایران»، وبسایت سفارت جمهوری اسلامی ایران در بانکوک.
- ↑ فاتح، ««ملتبودگی»، راز تاب آوری ایران / جنگ استقلال «ایران»، در مرکز «دومینوی قرن سیاسی جدید»»، وبسایت، عصر ایران.
- ↑ حیدری، «تحلیل چند تئوریک تجاوزات آمریکا-اسرائیل و تاب آوری دولت تمدنی ایران»، وبسایت سفارت جمهوری اسلامی ایران در بانکوک.
- ↑ نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمهای بر تصویر ایران تابآور»، 1403ش، ص17.
- ↑ نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمهای بر تصویر ایران تابآور»، 1403ش، ص17.
- ↑ مقدسی، «تابآوری و فرسودگی اخلاقی»، وبسایت خانه تابآوری ایران.
- ↑ مقدسی، «تاب آوری ایران»، وبسایت دانشگاه حکیم سبزواری.
- ↑ «تابآوری ایران در بزنگاه بحران جهانی»، روزنامه شرق
- ↑ نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمهای بر تصویر ایران تابآور»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
- ↑ مقدسی، «تاب آوری ایران»، وبسایت دانشگاه حکیم سبزواری.
- ↑ فاتح، ««ملتبودگی»، راز تاب آوری ایران / جنگ استقلال «ایران»، در مرکز «دومینوی قرن سیاسی جدید»»، وبسایت، عصر ایران.
- ↑ «راز تابآوری کشور در ۳۸ روز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران چه بود؟»، روزنامه اعتماد.
- ↑ سیفی، «نظریه «اقتصاد تابآور ترکیبی»؛ نسخهای ایرانی برای تابآوری در جنگ ترکیبی»، خبرگزاری آنا.
منابع
- «از هجوم اسکندر تا بحرانهای امروز؛ تابآوری تمدن ایرانی چگونه ممکن شد؟»، خبرگزاری خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «پیام سید محمد خاتمی دربارهٔ جنگ؛ ملت بزرگ ایران حماسه تاب آوری و ایستادگی در برابر تجاوز و جنگ بی رحمانه را میسراید»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «تابآوری ایران در بزنگاه بحران جهانی»، روزنامه شرق، تاریخ درج مطلب: ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «تابآوری در ایران، چالشها و فرصتها»، پایگاه مددکاری اجتماعی ایرانیان، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۴۰۳ش.
- «تابوری بهمثابه عامل تعیینکننده در جنگهای نامتقارن: برتری ایران در جنگ با ایالات متحده و اسرائیل»، وبسایت مؤسسه جهان معاصر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «تابآوری ملت ایران!»، وبسایت بنیاد تاریخپژوهشی و دانشنامه انقلاب اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
- حیدری، ناصرالدین، «تحلیل چند تئوریک تجاوزات آمریکا-اسرائیل و تاب آوری دولت تمدنی ایران»، وبسایت سفارت جمهوری اسلامی ایران در بانکوک، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «چرا حملات اسرائیل باعث تغییر نظام ایران نشد؟ / مسئله آمریکا و اسرائیل «ایران» است نه نظام آن»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۱ تیر ۱۴۰۴ش.
- «درایت «رهبری» رکن تابآوری کشور در برابر کارزار فشار حداکثری»، وبسایت سازمان غیر عامل کشور، تاریخ بازدید: ۲۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «دست بالای ایران در جنگ تاب آوری تمام عیار؛ آمادگی و مقاومت رمز برتری»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
- ده پهلوان، مصطفی، «ایران بزرگترین ققنوس تاریخ است»، پایگاه خبری تحلیلی دانشگاه تهران، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «رسانه تابآوری ایران»، خبرگزاری تابآوری ایرانیان، تاریخ بازدید: ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «راز تابآوری کشور در ۳۸ روز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران چه بود؟»، روزنامه اعتماد، تاریخ درج مطلب: ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ش.
- روحانی، حسن، «امروز روز تابآوری مضاعف برای ملت بزرگ ایران است…»، وبسایت ریاست جمهوری، ۲۳ شهریور ۱۳۹۹ش.
- «رهبر معظم انقلاب: تابآوریِ ملّتِ ایران برای ناظران جهانی حیرتانگیز است»، وبسایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری، تاریخ درج مطلب: ۲۸ بهمن ۱۳۹۸ش.
- طرزی، مریم، «راز تاب آوری در جنگ: این نیز بگذرد!»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۸ خرداد ۱۴۰۴ش.
- فاتح، ابوالفضل، « «ملتبودگی»، راز تاب آوری ایران / جنگ استقلال «ایران»، در مرکز «دومینوی قرن سیاسی جدید»»، وبسایت، عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند۱۴۰۴ش.
- سیترونوویچ، دنیس، «مشکل آمریکا «اطلاعاتی» نیست؛ ایران را در تابآوری دستکم گرفتند»، پایگاه اطلاعرسانی جماران، تاریخ درج مطلب: ۱۶ فروردین ۱۴۰۵ش.
- سیفی، سعید، «نظریه «اقتصاد تابآور ترکیبی»؛ نسخهای ایرانی برای تابآوری در جنگ ترکیبی»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ مرداد ۱۴۰۴ش.
- نصر اصفهانی، علیرضا؛ لسان طوسی، فهیمه؛ نجفی رستاقی، حیدر؛ برومند کاخکی، احمد، «مقدمهای بر تصویر ایران تابآور»، تهران، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی (شماره مسلسل ۲۰۱۷۶)، ۱۴۰۳ش.
- «ابعاد فرهنگیِ تابآوری در جنگ»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
- مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، «تاب آوری اجتماعی راز موفقیت در جنگ تحمیلی»، ایلنا، تاریخ درج مطلب:۸ فروردین ۱۴۰۵ش.
- مقدسی، محمدر ضا. «تاب آوری ایران»، وبسایت دانشگاه حکیم سبزواری، تاریج درج مطلب: ۳۰ دی ۱۴۰۳ش.
- مقدسی، محمد رضا، «تابآوری هویتمحور»، وبسایت خانه تابآوری ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش
- مقدسی، محمد رضا، «تابآوری و فرسودگی اخلاقی»، وبسایت خانه تابآوری ایران. تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
- مقدسی، محمد رضا، «تابآوری اجتماعی چیست؟»، وبسایت خانه تابآوران ایران، تاریخ بازدید: ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
| سطوح تابآوری | |
|---|---|
| حوزههای کاربرد | |
| عوامل مؤثر | |
| تابآوری در فرهنگها | |
| مفاهیم مرتبط | |
