بدون خلاصۀ ویرایش |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''جنسیت از دیدگاه مرتضی مطهری؛'''}}شباهتها و تفاوتهای زن و مرد از منظر مرتضی مطهری. | |||
شباهتها و تفاوتهای زن و مرد از منظر | |||
مرتضی | دیدگاه مرتضی مطهری دربارهٔ جنسیت، بر تمایز بنیادین میان «تشابه حقوقی» و «تساوی حقوقی» استوار است. وی با رد تلازمِ منطقی میان اشتراک در حیثیت انسانی و تشابه حقوق، بر پایه نظام فکری منسجم و با ارجاع به تفاوتهای طبیعی، روانشناختی و نقشهای تکوینی [[زن]] و [[مرد]]، استدلال میکند که [[عدالت]] نه در یکسانی حقوق، که در «برابری متناسب» تحقق مییابد. از نگاه او، [[اسلام]] با شناسایی این تفاوتها، حقوق مساوی اما متناسب با ویژگیهای هر [[جنس]] را وضع کرده است تا سعادت فردی، تعادل خانوادگی و آرامش اجتماعی تأمین شود. [[مرتضی مطهری|مطهری]] ضمن تأکید بر اشتراکات اساسی مانند استقلال شخصیت، برابری در [[قرب الهی]] و حقوق اولیه اجتماعی، تفاوتها را نه ناشی از تبعیض، بلکه برگرفته از حکمت آفرینش و مبنای تقسیم طبیعی وظایف میداند؛ تقسیمی که در [[نهاد خانواده]] به تقویت پیوند عاطفی میانجامد و در عرصه [[اجتماع]]، با حفظ [[حریم]] و [[عفت]]، از جایگاه انسانی زن صیانت میکند؛ بنابراین، راه رسیدن به [[عدالت جنسیتی]] از نظر وی، نه تقلید از الگوی تشابهمحور غربی، بلکه احقاق حقوق متناسب با [[فطرت]] و نقشهای تکمیلی هر جنس است. | ||
==دیدگاههای نظری== | |||
در ارتباط | == دیدگاههای نظری == | ||
==شباهتهای زن و مرد== | در ارتباط با [[جنسیت]] و حقوق، دو دیدگاه کلی؛ تشابه و تساوی حقوقی وجود دارد. متفکران غربی عمدتاً با استناد به اشتراک [[زن]] و [[مرد]] در حیثیت و شرافت انسانی، بر تشابه حقوقی آنها تأکید میکنند، اما شهید مطهری ملازمه میان حیثیت مشترک انسانی و تشابه حقوقی را رد کرده و چنین تلازمی را صرفاً در تساوی حقوقی میداند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص128.</ref> وی مسائل مربوط به جنسیت را در یک مجموعه نظاممند مورد تحلیل قرار میدهد<ref>مطهری، یادداشتها، 1378ش، ج12، ص567.</ref> و با ارجاع به پیوند عمیق حقوق با ارزشهای اخلاقی در [[سبکزندگی اسلامی]]، تشابه حقوقی را خلاف عدالت و حقوق فطری زن و مرد دانسته و معتقد است؛ [[اسلام]] بر مبنای پارهای از تفاوتهای طبیعی میان زن و مرد، تشابه حقوقی را ظلم بر زن میداند، لذا از امتیازات حقوقی مساوی اما متناسب با خلقت زنانه و مردانه دفاع میکند و آن را منطبق با عدالت و در راستای تأمین آرامش و سعادت فردی، خانوادگی و جامعه انسانی میداند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص139.</ref> | ||
استاد مطهری با تأکید بر برابری زن و مرد در حقوق | |||
==دلیل تفاوتهای زن و مرد== | == شباهتهای زن و مرد از منظر مرتضی مطهری == | ||
شهید مطهری عدم تشابه زن و مرد در | استاد مطهری با تأکید بر برابری زن و مرد در حقوق انسانی، معتقد است؛<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص137.</ref> زن و مرد هر دو مستقل خلق شدهاند و هرگز زن، طفیلی مرد نیست.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص134.</ref> زنان و مردان در احراز نقشهای اجتماعی، استفاده از مواهب خلقت، تحصیل،<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص159.</ref> حق تملک و حق آزادی تفاوتی ندارند.<ref>مطهری، یادداشتها، 1378ش، ج3، ص242.</ref> هر دو جنس برای رسیدن به مقام قرب الهی از استعداد یکسان برخوردار هستند، پاداشهای اخروی نیز صرفاً نتیجه [[ایمان]] و عمل صالح است که هیچ ربطی به جنسیت افراد ندارد.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص132.</ref> زنان و مردان در حوزه [[اخلاق جنسی]] نیز بهطور یکسان موظف به حفظ [[عفت]] و اجتناب از [[چشمچرانی]] هستند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (آشنایی با قرآن(1-5))، 1377ش، ج26، ص450.</ref> او با استناد به آیات [[قرآن]]، حقوق متقابل زن و شوهر را در این گزاره تلخیص میکند که هر دو [[زینت]] و [[پوشش]] یکدیگر هستند<ref>سوره بقره، آیه 187.</ref> و هر دو در تولید نسل انسانی سهم مشترک دارند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص134.</ref> وی تفاوت زنان و مردان در قدرت یادگیری را با تردید مطرح کرده و معتقد است که این تفاوت فراگیر نیست.<ref>مطهری، مجموعه آثار (زن و مسائل قضایی و سیاسی)، 1377ش، ج29، ص412-411.</ref> | ||
==تفاوتهای جسمی زن و مرد== | |||
مرتضی مطهری برخی تفاوتهای جسمی زن و مرد را بدیهی دانسته و با استناد به مطالعات زیستی محققان، تفاوتها را عمیقتر از سطح اندام ظاهری زن و مرد میداند؛ دستگاه تناسلی | == دلیل تفاوتهای زن و مرد == | ||
==تفاوتهای روانشناختی زن و مرد== | شهید مطهری عدم تشابه زن و مرد در پارهای از مسائل را لازمه عدالت و حقوق فطری انسانی و برآمدها از جهانها و طبیعت متفاوت زن و مرد میداند. <ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص139-137.</ref> زن و مرد متناسب با هدفی که برای آن آفریده شدهاند، دارای استعدادهای مناسب و نسبتاً متفاوتی هستند، هر استعداد طبیعی مبنای یک حق طبیعی است. ریشه تفاوتها را باید در طبیعت جستوجو کرد. لازمه استعدادهای متفاوت زن و مرد، تفاوت آنها در [[جنسیت و حقوق|حقوق]] و تکالیف است.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص159-158.</ref> تفاوت در نوع خلقت موجب تفاوت در وظایف،<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص167.</ref> تحرک، جذابیت و پیشرفت میشود.<ref>مطهری، یادداشتها، 1378ش، ج11، ص493.</ref> قانون خلقت این تفاوتها را برای این به وجود آورده است که [[روابط خانوادگی|پیوند خانوادگی]] زن و مرد را محکمتر کند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص174-173.</ref> از این منظر، نهضت [[فمینیسم|فمینیستی]] زنان غربی، حرکتی عجولانه است که هرچند زمینهساز دستیابی زنان غربی به حقوق مشابه با مردان میشود، اما با توجه به جنسیت زنانه، هرگز حقوق مساوی با مرد پیدا نکردهاند. از منظر مرتضی مطهری، راه رسیدن زنان به سعادت و حقوق مساوی با مردان، منحصر در این است که مشابهت حقوقی را از میان بردارند و بر مبنای اصل [[عدالت جنسیتی]]، حقوقی متناسب با جنسیت خود را مطالبه کنند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص138.</ref> | ||
از منظر استاد مطهری؛ مرد مظهر تقاضا و زن مظهر | |||
==تفاوتهای فرهنگی زن و مرد== | == تفاوتهای جسمی زن و مرد == | ||
از منظر | مرتضی مطهری در کتاب «نظام حقوق زن در اسلام» برخی تفاوتهای جسمی زن و مرد را بدیهی دانسته و با استناد به مطالعات زیستی محققان، تفاوتها را عمیقتر از سطح اندام ظاهری زن و مرد میداند؛ دستگاه تناسلی آنها سلولهای نر یا ماده میسازد و سلولهای بدنی، دستگاههای عضوی و مخصوصاً سلسلهٔ عصبی نشانهٔ جنس او را بر روی خود دارند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص168.</ref> مرد بهطور متوسط درشت اندامتر و قدبلندتر از زن است. مرد خشنتر و زن ظریفتر است. صدای مرد کلفت و خشنتر است و صدای زن نازک و لطیفتر. رشد بدنی زن سریعتر از مرد است. حتی گفته میشود جنین دختر از جنین پسر سریعتر رشد میکند. رشد عضلانی مرد و نیروی بدنی او از زن بیشتر است. مقاومت زن در بسیاری از بیماریها بیش از مرد است. زن زودتر از مرد به مرحله [[بلوغ]] میرسد و توانایی تولید مثل او زودتر از مرد از کار میافتد. دختر زودتر از پسر به سخن میآید. مغز متوسط مردان از مغز متوسط زنان بزرگتر است ولی با در نظر گرفتن نسبت مغز به مجموع بدن، مغز زن از مغز مرد بزرگتر است. ریه مرد قادر به تنفس هوای بیشتری از ریه زن است. ضربان قلب زن از ضربان قلب مرد سریعتر است.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص178.</ref> | ||
==تفاوتهای | |||
استاد مطهری در احراز موقعیتهای اجتماعی، زنان و مردان را دارای حقوق مشابه دانسته و معتقد است؛ حقوق | == تفاوتهای روانشناختی زن و مرد == | ||
==تفاوتهای اقتصادی | از منظر استاد مطهری؛ مرد مظهر تقاضا و زن مظهر محبوبیت است. احساسات مرد نیازآمیز و احساسات زن نازخیز است. احساسات مرد طالبانه و احساسات زن مطلوبانه است.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص184.</ref> میل مرد به کارهای پرتحرک بیش از [[زن]] است. [[احساس|احساسات]] مرد، [[جنگ|جنگی]] و احساسات زن بزمی است. مرد متجاوزتر است و زن آرامتر. زن از مرد سریع الهیجانتر و مرد سردمزاجتر از زن است. زن به زینت، آرایش و مدهای مختلف علاقهٔ زیاد دارد. احساسات زن بیثباتتر از مرد است. زن از مرد محتاطتر، مذهبیتر، پرحرفتر، ترسوتر و تشریفاتیتر است. احساسات زن مادرانه است، توجه ناآگاهانه او به اهمیت کانون خانوادگی بیش از مرد است. مرد از زن بیشتر قدرت کتمان راز را دارد و اسرار ناراحتکننده را در درون خود حفظ میکند، لذا؛ ابتلای مردان به بیماریهای ناشی از کتمان راز بیش از زنان است. زن از مرد رقیقالقلبتر است و فوراً به گریه متوسل میشود، اما مرد قدرت [[جنسیت و عقل|تعقل]] بیشتری دارد. مرد، بندهٔ [[شهوت]] خویشتن است و زن در بند [[محبت شوهر به زن|محبت مرد]] است. مرد میخواهد شخص زن را تصاحب کند و زن میخواهد دل مرد را مسخر کند، مرد میخواهد زن را بگیرد، زن میخواهد او را بگیرند. زن از مرد شجاعت و دلیری میخواهد و مرد از زن [[زیبایی]] و دلبری. زن حمایت مرد را گرانبهاترین چیزها برای خود میشمارد. زن بیش از مرد قادر است بر شهوت خود مسلط شود. شهوت مرد ابتدایی و تهاجمی است و شهوت زن انفعالی و تحریکی.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص179-178.</ref> | ||
مرتضی مطهری ضمن تأکید بر استقلال مالی | |||
==تفاوت نقشهای خانوادگی زن و مرد== | == تفاوتهای فرهنگی زن و مرد == | ||
از منظر مرتضی مطهری؛ دستگاه خلقت از طریق آفرینش زن و مرد، تولید نسل را تعقیب میکند، برای تقویت همکاری آنها طرح اتحاد را ریخته است؛ کاری کرده است که منفعتطلبی، تبدیل به خدمت و [[ایثار]] شود، تفاوتهای طبیعی زن و مرد موجب جذابیت آنها برای همدیگر میشوند، علاقه زن و شوهر به همدیگر از جنس اخلاقی بوده و ایثارگرایانه است.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص182-181.</ref> زن متکی و مرد تکیهگاه است.<ref>مطهری، یادداشتها، 1378ش، ج11، ص492.</ref> ممکن است زن در علوم استدلالی به پای مرد نرسد ولی در ادبیات و [[نقاشی]] دست کمی از مرد ندارد.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص179-178.</ref> تعلیم و [[تربیت]] [[دختر|دختران]] و [[پسر|پسران]] باید متناسب با تفاوتهای جسمی و روانی آنها باشند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص169.</ref> سبکهای زندگی زنانه و مردانه متفاوت است. چون زن با مرد از نظر صلاحیت ذاتی برای قبول مسئولیتهای اجتماعی متساوی نیستند.<ref>مطهری، یادداشتها، 1378ش، ج5، ص281.</ref> زنان باید به بسط مواهب طبیعی خود در جهت سرشت خاص خویش بدون تقلید از مردان بکوشند. وظیفه زنان در راه تکامل بشریت خیلی بزرگتر از مردها است و نبایستی آن را اندک تلقی کنند<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص168.</ref> مرتصی مطهری، نگرش استثماری زن و شوهر به همدیگر را نفی کرده، پیوند آنها را بر مبنای اصل مودت و رحمت<ref>سوره روم، آیه 21.</ref> تفسیر میکند<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص183.</ref> و معتقد است؛ شالوده اجتماع انسانی و بنیان تربیت نسل آینده بر این اساس نهاده شده است.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص185.</ref> | |||
==پانویس== | |||
{{پانویس}} | == تفاوتهای اجتماعی زن و مرد == | ||
==منابع== | استاد مطهری در احراز موقعیتهای اجتماعی، زنان و مردان را دارای حقوق مشابه دانسته و معتقد است؛ حقوق اوّلی طبیعی آنها مانند یکدیگر است؛ در استفاده از مواهب خلقت، اشتغال، نامزدی برای پستهای اجتماعی و تحصیل تفاوتی میان زن و مرد وجود ندارد. منتها این تشابه حقوقی اولیه، تدریجاً آنها را از لحاظ حقوق اکتسابی در وضع نامساوی قرار میدهد؛ چون جامعه میدان مسابقه است و در این میدان<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص159.</ref> هرکس متناسب با استعداد خود امتیازی را کسب میکند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص160.</ref> اسلام با حفظ حریم زن هرگز مخالف حضور زنان در جامعه نیست،<ref>مطهری، مجموعه آثار (مسئله حجاب)، 1377ش، ج19، ص551.</ref> اسلام با [[اختلاط زن و مرد در اندیشه آیتالله خامنهای|اختلاط زن و مرد]] مخالف بوده<ref>مطهری، مجموعه آثار (مسئله حجاب)، 1377ش، ج19، ص548.</ref> و آن را به ابتذال کشیده شدن زن و هرزگی قلبها میداند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (اخلاق جنسی)، 1377ش، ج19، ص667.</ref> [[عفت]]، امانت بزرگ انسانی بر دوش زن است که اگر از آن بگذرد، به امانت انسانی و اجتماعی [[خیانت]] کرده است.<ref>مطهری، مجموعه آثار (تعلیم و تربیت در اسلام)، 1377ش، ج22، ص790.</ref> گرایش زن به عفت و [[حجاب]]، تدبیری است که خود زن با یک نوع الهام برای گرانبها کردن و حفظ موقعیت خود در برابر مرد به کار میبرد.<ref>مطهری، مجموعه آثار (مسئله حجاب)، 1377ش، ج19، ص421.</ref> | ||
*قرآن | |||
* | == تفاوتهای اقتصادی زن و مرد در اندیشه مرتضی مطهری == | ||
* | [[مرتضی مطهری]] ضمن تأکید بر [[استقلال مالی زن]]،<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص206.</ref> تفاوتهای حقوق مالی میان زن و مرد از قبیل تفاوت در [[ارث]]، [[دیه]]، [[نفقه]] و [[مهریه]] را با ارجاع به نقشهای جنسیتی زن و شوهر در کادر زناشویی تحلیل کرده و آنها را امتیازات مالی برای زنان تلقی میکند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص220.</ref> از این منظر، اسلام کارهای سخت را وظیفه مرد قرار داده است تا زن آسایش و نشاط داشته باشد؛ وقتی زن آسوده و بانشاط بود، کانون خانوادگی را محل آسایش و آرامش مرد و دیگر اعضای [[خانواده]] ساخته و بستر مناسبی برای پرورش فرزندان صالح فراهم میسازد.<ref>مطهری، مجموعه آثار شهید مطهری (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص223.</ref> | ||
* | |||
* | == تفاوت نقشهای خانوادگی زن و مرد == | ||
* | مرتضی مطهری با تأکید بر این گزاره که در قانون خلقت، مرد مظهر نیاز و زن مظهر پاسخگویی آفریده شده است، [[خواستگاری]] مرد از زن را امر طبیعی دانسته و آن را بهترین ضامن برای حفظ حیثیت زن و جبران کننده ضعف جسمانی او در مقابل مرد میداند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص54.</ref> عشق ابتدایی زن به مرد را محکوم به شکست دانسته و پاسخ عاشقانه زن به مرد عاشق را موجب تداوم حیات عاشقانه تلقی میکند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام) 1377ش، ج19، ص207.</ref> [[اذن ولی در ازدواج]] دختران را به این دلیل شرط صحت [[ازدواج]] میداند که مرد شکارچی و دختر خوشباور است، لذا دختر باید با پدرش که از احساسات مردان بهتر آگاه است، مشورت کرده و لزوماً موافقت او را جلب کند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص93-92.</ref> مهر را با [[حیا]] و [[عفاف]] زن از یک ریشه دانسته و معتقد است؛ زن فطرتاً میداند که [[عزت نفس|عزت]] و احترام او به این است که خود را رایگان در اختیار مرد قرار ندهد.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص198.</ref> پس از تشکیل خانواده بهطور طبیعی نقشهای جنسیتی پدید آمده، زن در مقام بانویی و [[نقش مادری|مادری]] قرار گرفته و مرد از موقعیت پدری و همسری، عهدهدار تأمین نفقه همسر و فرزندانش میشود.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص219.</ref> نهاد خانواده فراتر از تساوی حقوقی بر دلبستگی زن و شوهر استوار است؛ مرد مانند کوهسار است و زن باید از وجود مرد عواطف بگیرد تا بتواند فرزندانش را از سرچشمه فیاض عواطف خود سیراب کند.<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج19، ص270.</ref> | ||
* | |||
* | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | |||
== منابع == | |||
* قرآن | |||
* مطهری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهری(مسئله حجاب)، ج۱۹ تهران- قم، صدرا، ۱۳۷۷ش. | |||
* مطهری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهری(نظام حقوق زن در اسلام)، ج۱۹ تهران- قم، صدرا، ۱۳۷۷ش. | |||
* مطهری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهری، (آشنایی با قرآن(۱–۵))، ج۲۶، تهران- قم، صدرا، ۱۳۷۷ش. | |||
* مطهری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهری (اخلاق جنسی)، ج۱۹، تهران- قم، صدرا، ۱۳۷۷ش. | |||
* مطهری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهری (زن و مسائل قضایی و سیاسی)، ج۲۹، تهران- قم، صدرا، ۱۳۷۷ش. | |||
* مطهری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهری (تعلیم و تربیت در اسلام)، ج۲۲، تهران- قم، صدرا، ۱۳۷۷ش. | |||
* مطهری، مرتضی، یادداشتهای شهید مطهری، تهران- قم، صدرا، ۱۳۷۸ش. | |||
{{مرتضی مطهری}} | |||
