پیش‌نویس:ام‌ابیها: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>ام‌ ابیها؛</big>''' لقب اعطایی رسول خدا به فرزندش حضرت فاطمه.

ام ابیها از القاب حضرت فاطمه است که حضرت محمد وی را با آن خطاب می‌کردند. بر اساس روایات تاریخی و منابع اسلامی، دلیل این نامگذاری، محبت، دل‌سوزی و مراقبت بسیار ایشان از پیامبر و نقش حمایتی‌ای است که مشابه نقشِ یک مادر، نسبت به پدر خود داشتند.<ref group="دیدگاه">هندسه بحث جامع و کامل نگارش شود</ref>

اُم ‌ابیها از کنیه‌های حضرت فاطمه و به‌معنای «مادرِ پدر خویش» است.<ref> ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۳۱ق، ج۳، ص۱۳۲.</ref> کنیه‌ای که پیامبر، دخترش را بدان می‌خوانده است.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۴۳۸.</ref> نام ام ابیها در منابع تاریخی برای افراد دیگری همچون دختر عبدالله بن جعفر بن ابی‌طالب<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۲۲.</ref> و امام کاظم نیز ذکر شده است که تنها اشتراک لفظی بوده است.<ref>مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج43، ص19.</ref>

در منابع معتبر اهل‌سنت نیز آمده است که پیامبر اکرم دخترش فاطمه را با کنیه ام ابیها می‌خواندند.<ref>عسقلانی، الاصابه فی تمیز الصحابه، 1415ق، ج8، ص۲۶۲.</ref> اهل‌سنت این لقب را نشان‌دهنده جایگاه بی‌نظیر و احترام والای فاطمه نزد پدرش می‌دانند. براساس این دیدگاه، محبت عمیق و مراقبت مادرانه فاطمه از پیامبر به‌ویژه پس از وفات حضرت خدیجه دلیل این نامگذاری دانسته شده است.<ref>ابن‌عبدالبر، الاستیعاب فی معرفت الاصحاب، 1412ق، ج2، ص752.</ref> در این نگاه، فاطمه با وجود سن کم، پناهگاه عاطفی و تکیه‌گاه روحی پیامبر بود و نقشی حمایتی مشابه یک مادر ایفا می‌کرد.<ref>عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، 1415ق، ج۸، ص365.</ref>

پیامبر در زندگی پر فراز و نشیب خود، رنج‌های بسیاری مانند یتیمی، آزار مشرکان و سختی‌های جنگ را متحمل شد. در این شرایط، فاطمه از همان دوران کودکی، با دلسوزی، غم‌خواری و مراقبتی مادرانه از پدرش حمایت می‌کرد.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۹۴.</ref> ایشان چه در زمان مجروحیت پیامبر در جنگ‌ها و چه در لحظات سخت دیگر، مرهمی بر زخم‌های جسمی و روحی پدر بودند و بر آرامش ایشان اصرار داشتند. این محبت عمیق و رفتار حمایتی بود که باعث شد پیامبر با شادمانی، دخترش را مادرِ پدرش خطاب کنند.<ref>بحرانی، عوالم العلوم، 1405ق، ج6، ص37.</ref>

این لقب، نشان‌دهنده یک رابطه عاطفی عمیق و دوطرفه بود. همان‌طور که در فرهنگ عربی، پدر برای ابراز محبت شدید، فرزندش را ای مادرم! خطاب می‌کند، پیامبر نیز با این کنیه، علاقه بی‌حد خود را به حضرت فاطمه نشان می‌داد. این محبت در رفتار عملی ایشان نیز آشکار بود؛ مانند بوسیدن دست فاطمه و اینکه در سفرها، آخرین شخصی بود که از او خداحافظی و اولین کسی بود که در بازگشت به دیدارش می‌رفت.<ref>شهیدی، زندگانی حضرت فاطمه(س)، 1363ش، ص40.</ref>

=== '''بیان جایگاه و مقام زهرا''' ===

با توجه به مقام حکیمانه و معصومانه پیامبر اسلام، انتخاب هر تعبیر از سوی ایشان دقیق و پر معنا است. بنابراین، استفاده از لقب ام‌ابیها تنها یک بیان عاطفی نبود، بلکه بیان‌کننده وسعت فضایل، کمالات اخلاقی و مقام معنوی بی‌همتای فاطمه بوده است.<ref>رحمانی‌همدانی، فاطمه‌الزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص۲۰۵-۲۰۴.</ref> <br> اعطای این لقب در کنار لقب ام‌المؤمنین برای همسران پیامبر، حامل پیام مهمی بود. این تشبیه برتری و جایگاه منحصربه‌فرد حضرت فاطمه را نشان می‌داد؛ بدین معنا که اگر همسران پیامبر، مادران جامعه مؤمنان هستند، فاطمه مقامی برابر با مادر برای خود پیامبر را دارا است.<ref>رحمانی‌همدانی، فاطمه‌الزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص266-267.</ref>

در برخی روایات، رسالت پیامبر به درختی تشبیه شده که ریشه‌اش حضرت فاطمه است. بر این اساس، وجود ایشان ضامن سرسبزی، حیات و تداوم درخت اسلام است.<ref>رحمانی‌همدانی، فاطمه‌الزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص266-267.</ref> از دیدگاه‌های عمیق‌تر عرفانی و کلامی، این لقب نشان می‌دهد که فاطمه نقش وجودی و تربیتی در تکمیل و ادامه رسالت پیامبر از طریق نسل پاک ایشان یعنی اهل‌بیت داشته‌اند و بدون ایشان، مسیر هدایت به کمال نمی‌رسید.<ref>یمانی، فاطمه‌زهرا علیه‌السلام،  ۱۳۷۸ش، ص۲۶۹-۲۶۸.</ref> در نگاه عرفانی، «اب» (پدر) نماد «عقل کل» و «ام» (مادر) نماد «نفس کل» دانسته می‌شود تا نشان دهد همه موجودات، زاده این دو اصلِ وجودی به معنای عقل و نفس هستند.<ref>حسن‌زاده‌ آملی، شرح فصل حکمه عصمتیه فی کلمه فاطمیه، 1379ش، ص144ش.</ref> بر این پایه، علامه حسن‌زاده آملی این مسئله را در غزلی سروده است.<ref>حسن‌زاده ‌آملی، دیوان اشعار، 1377ش، ص208.</ref>