حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''سفر زیارتی'''}}؛ سفر با انگیزهٔ دینی و به قصد بازدید از یک مکان مقدس. | {{درشت|'''سفر زیارتی'''}}؛ سفر با انگیزهٔ دینی و به قصد بازدید از یک مکان مقدس. | ||
سفر زیارتی، به عنوان پدیدهای دینی-فرهنگی، در ادیان مختلف از جمله ادیان ابراهیمی و غیرابراهیمی توسط زنان و مردان انجام میشود. دیدگاههای نظری، سفر زیارتی را به عنوان فرایند تحول معنوی فردی، نظام جمعی مناسکمحور و شبکهای از نمادهای فرهنگی، فهم میکنند. از منظر جنسیتی، این سفرها انعکاسی از بازتولید هویتهای جنسیتی، محدودیتها یا فرصتهای جنسیتی و نیز تجربیات متفاوت زنان و مردان از مکانهای مقدس هستند. | سفر زیارتی، به عنوان پدیدهای دینی-فرهنگی، در ادیان مختلف از جمله [[ادیان ابراهیمی]] و غیرابراهیمی توسط زنان و مردان انجام میشود. دیدگاههای نظری، سفر زیارتی را به عنوان فرایند تحول معنوی فردی، نظام جمعی مناسکمحور و شبکهای از نمادهای فرهنگی، فهم میکنند. از منظر جنسیتی، این سفرها انعکاسی از بازتولید هویتهای جنسیتی، محدودیتها یا فرصتهای جنسیتی و نیز تجربیات متفاوت زنان و مردان از مکانهای مقدس هستند. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
در تمامی دائرةالمعارفهای دینی همانند دائرةالمعارف از گنگ تا گریسلند،<ref>Davidson and et. al. , Pilgrimage: from the Ganges to Graceland, 2002, p. xvii.</ref> دائرةالمعارف جودائیکا،<ref>Hyman, Pilgrimage, Encyclopaedia Judaica, 2007, p. 154.</ref> دائرةالمعارف نیو کاتولیک،<ref>Polan, pilgrimages New Catholic Encyclopedia, 2003, p. 324.</ref> دائرةالمعارف اسلام،<ref>Meri, Ziyâra , Encyclopedia of Islam, 1986, P. 524.</ref> دائرةالمعارف قرآن،<ref>Hawting, Pilgrimage, Encyclopedia of Quran, 2004, p.91.</ref> دائرةالمعارف دین و اخلاق،<ref>Pinches, Pilgrimage, Encyclopedia of Religion and Ethics, 1917, p. 12.</ref> دائرةالمعارف بودیسم<ref>Trainor, pilgrimage , Encyclopedia of Buddhism, 2004, p.651.</ref> و دائرةالمعارف هندوئیسم<ref>Constance and et. al., Rayan, Pilgrimage , Encyclopedia of Hinduism, 2007, p.328.</ref> که در آنها مدخل زیارت وجود دارد، بر عنصر سفر بهعنوان یکی از ارکان اصلی زیارت تأکید شده است.<ref>[https://sanad.iau.ir/fa/Journal/jrs/Article/830368 شرفایی و اکبری چناری، «سفر و زیارت در ادیان: مطالعه تطبیقی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۲۴.]</ref> | {{اصلی|زیارت}} | ||
در تمامی دائرةالمعارفهای دینی همانند دائرةالمعارف از گنگ تا گریسلند،<ref>Davidson and et. al. , Pilgrimage: from the Ganges to Graceland, 2002, p. xvii.</ref> دائرةالمعارف جودائیکا،<ref>Hyman, Pilgrimage, Encyclopaedia Judaica, 2007, p. 154.</ref> دائرةالمعارف نیو کاتولیک،<ref>Polan, pilgrimages New Catholic Encyclopedia, 2003, p. 324.</ref> دائرةالمعارف اسلام،<ref>Meri, Ziyâra , Encyclopedia of Islam, 1986, P. 524.</ref> دائرةالمعارف قرآن،<ref>Hawting, Pilgrimage, Encyclopedia of Quran, 2004, p.91.</ref> دائرةالمعارف دین و اخلاق،<ref>Pinches, Pilgrimage, Encyclopedia of Religion and Ethics, 1917, p. 12.</ref> دائرةالمعارف بودیسم<ref>Trainor, pilgrimage , Encyclopedia of Buddhism, 2004, p.651.</ref> و دائرةالمعارف هندوئیسم<ref>Constance and et. al., Rayan, Pilgrimage , Encyclopedia of Hinduism, 2007, p.328.</ref> که در آنها مدخل [[زیارت]] وجود دارد، بر عنصر سفر بهعنوان یکی از ارکان اصلی زیارت تأکید شده است.<ref>[https://sanad.iau.ir/fa/Journal/jrs/Article/830368 شرفایی و اکبری چناری، «سفر و زیارت در ادیان: مطالعه تطبیقی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۲۴.]</ref> | |||
زیارت بهعنوان الگوی ساختاریافتهٔ سفر مذهبی شناخته میشود که ابژهٔ زیارت، نقش محوری در تعریف و کارکرد آن ایفا میکند. سفر زیارتی، عزیمتی باطنی یا ظاهری است که بهطور خاص با انگیزهٔ دینی در جهت بازدید از این ابژه و تجربهٔ آن انجام میپذیرد.<ref>Rinschede, “Forms of Religious Tourism”, 1992, p. 54.</ref> | [[زیارت]] بهعنوان الگوی ساختاریافتهٔ سفر مذهبی شناخته میشود که ابژهٔ زیارت، نقش محوری در تعریف و کارکرد آن ایفا میکند. سفر زیارتی، عزیمتی باطنی یا ظاهری است که بهطور خاص با انگیزهٔ دینی در جهت بازدید از این ابژه و تجربهٔ آن انجام میپذیرد.<ref>Rinschede, “Forms of Religious Tourism”, 1992, p. 54.</ref> | ||
سفرهای زیارتی به مکانهای مقدس، از قدیمیترین و رایجترین انواع سفر در تاریخ بشر هستند که احتمالاً به نخستین روزهای شکلگیری ادیان بزرگ جهان بازمیگردد.<ref>[https://sanad.iau.ir/fa/Journal/jrs/Article/830368 شرفایی و اکبری چناری، «سفر و زیارت در ادیان: مطالعه تطبیقی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۱۶.]</ref> این نوع سفر، سفری مشتاقانه، آگاهانه و عاشقانه است که از سرای دل آغاز میشود، از راه دل عبور میکند و سرانجام نیز در منزل دل به مقصد و مقصود میرسد و بار بر زمین مینهد.<ref>جوادی عاملی، ادب فنای مقربان، ۱۳۸۱ش، ج۱، ص۱۷.</ref> | سفرهای زیارتی به مکانهای مقدس، از قدیمیترین و رایجترین انواع سفر در تاریخ بشر هستند که احتمالاً به نخستین روزهای شکلگیری ادیان بزرگ جهان بازمیگردد.<ref>[https://sanad.iau.ir/fa/Journal/jrs/Article/830368 شرفایی و اکبری چناری، «سفر و زیارت در ادیان: مطالعه تطبیقی»، ۱۴۰۲ش، ص۱۱۶.]</ref> این نوع سفر، سفری مشتاقانه، آگاهانه و عاشقانه است که از سرای دل آغاز میشود، از راه دل عبور میکند و سرانجام نیز در منزل دل به مقصد و مقصود میرسد و بار بر زمین مینهد.<ref>جوادی عاملی، ادب فنای مقربان، ۱۳۸۱ش، ج۱، ص۱۷.</ref> | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۴: | ||
هدف اصلی سفر، به مقصدی اشاره دارد که انگیزهٔ محوری و اولیهٔ سفر را شکل میدهد. اهداف سفر بهصورت علمی در هشت دستهٔ اصلی شامل گردش و تفریح، دیدار دوستان و بستگان، زیارت، درمان، خرید، آموزش، کسبوکار و مأموریت شغلی و سایر اهداف طبقهبندی میشود.<ref>نتایج آمارگیری از گردشگران ملی، ۱۴۰۰ش، ص۱۲.</ref> | هدف اصلی سفر، به مقصدی اشاره دارد که انگیزهٔ محوری و اولیهٔ سفر را شکل میدهد. اهداف سفر بهصورت علمی در هشت دستهٔ اصلی شامل گردش و تفریح، دیدار دوستان و بستگان، زیارت، درمان، خرید، آموزش، کسبوکار و مأموریت شغلی و سایر اهداف طبقهبندی میشود.<ref>نتایج آمارگیری از گردشگران ملی، ۱۴۰۰ش، ص۱۲.</ref> | ||
پیش از [[انقلاب اسلامی ایران]]، تفریحات عمدتاً جنبهٔ مردانه داشته و تفریحات زنان، در سطح شرکت در مهمانیها، مجالس مذهبی زنانه و حمام و از منظر سفر در سطح رفتن به زیارت محدود میشد.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص57-58.]</ref> این در حالی است که بر اساس آمارهای رسمی در ایران، بیشترین سفرهای بومی با اقامت شبانه در فصل بهار سال ۱۴۰۳ش، با هدف دیدار دوستان و بستگان (۵۹٪)، گردش و تفریح (۲۳٪)، درمان (۸٪) و زیارت (۷٪) انجام پذیرفته است. سفرهای با اهداف فوق در بین زنان و مردان حدود ۹۷٪ از سفرها را تشکیل داده است. حدود ۳٪ از سفرها با سایر اهداف نظیر آموزش، خرید و کسبوکار انجام شده است.<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/854344/ «مرکز آمار: ۵۲ درصد خانوارهای ایرانی بهار ۱۴۰۳ حداقل یک سفر رفتهاند»، وبسایت انتخاب.]</ref> | |||
== تحولات آماری == | == تحولات آماری == | ||
| خط ۱۹: | خط ۲۰: | ||
=== عربستان سعودی === | === عربستان سعودی === | ||
هر سال بیش از ۳ میلیون زائر از سراسر جهان به | هر سال بیش از ۳ میلیون زائر از سراسر جهان به [[مکه]] و مکانهای مذهبی آن همانند [[خانه کعبه]]، [[مسجدالنبی]]، [[مسجدالحرام]] و قدمگاه ابراهیم سفر میکنند.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ص۱۵.</ref> آمارهای سفر زیارتی سال ۲۰۲۵م در عربستان سعودی نشان میدهد که از مجموع ۱٬۶۷۳٬۲۳۰ زائر حج، ۸۷۷٬۸۴۱ نفر (۵۲٫۵٪) مرد و ۷۹۵٬۳۸۹ نفر (۴۷٫۵٪) زن بودند که بیانگر تعادل نسبی جنسیتی در این سفر زیارتی است.<ref>[https://economic.mfa.ir/portal/newsview/769238 «اخبار اقتصادی عربستان سعودی – جده»، وبسایت معاونت دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه.]</ref> در میان زائران ایرانی که تعدادشان به ۸۱٬۴۵۰ نفر میرسید، سهم زنان با ۴۴٬۵۰۰ نفر (۵۴٪) نسبت به مردان با ۳۶٬۹۵۰ نفر (۴۶٪) بیشتر بود و کاهش یک درصدی سهم مردان نسبت به سال گذشته را نشان میداد.<ref>[https://www.irna.ir/news/85820439/ بیات، «۵۴ درصد زائران حج تمتع امسال را بانوان تشکیل میدهند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | ||
=== عراق === | === عراق === | ||
در اربعین سال ۲۰۲۴م بیش از ۲۱ میلیون و ۴۸۰ هزار و ۵۲۵ زائر از سراسر جهان به | در [[اربعین]] سال ۲۰۲۴م بیش از ۲۱ میلیون و ۴۸۰ هزار و ۵۲۵ زائر از سراسر جهان به عراق و عتبات مقدس سفر کردند. در اربعین سال مذکور ۳ میلیون و ۲۸۰ هزار و ۱۶۹ نفر از ایران به زیارت بارگاه امام حسین رفتند.<ref>[https://www.irna.ir/news/85578453/1403 «حضور بیش از ۲۱ میلیون زائر در اربعین حسینی ۱۴۰۳»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> مردان با سهم ۶۲٪ معادل ۱ میلیون و ۸۶۱ هزار و ۹۵۱ نفر در ثبتنام پیشتاز بودهاند، در حالیکه سهم زنان ۳۷٪ برابر با ۱ میلیون و ۱۲۷ هزار و ۹۴۳ نفر بوده است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/992107/1403 «ثبتنام مرد ۱۰۳ ساله و نوزاد ۱۷ روزه برای اربعین ۱۴۰۳»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | ||
=== ایران === | === ایران === | ||
در ایران، حرم امام رضا در مشهد با جذب سالانه بیش از ۳۰ میلیون زائر مهمترین مقصد زیارتی کشور محسوب میشود و در رتبهبندی سفرهای زیارتی داخلی، همواره در جایگاه اول یا دوم قرار دارد. شهر قم نیز با میزبانی میلیونها زائر در سال، بهویژه در مناسبتهایی مانند نیمه شعبان، جایگاه هفتم یا بالاتر را در سفرهای زیارتی به خود اختصاص داده است. در طی سالهای ۱۳۹۱ش تا ۱۳۹۳ش در شهر مشهد و قم، ۸ تا ۱۱٪ مسافران در فصل بهار و ۱۴ تا ۱۶٪ در فصل تابستان به این شهرها سفر کردهاند که میزان فراوانی از کل سفرهای کل کشور است.<ref>[https://jisr.ut.ac.ir/article_65250.html رضویزاده، «ادراک و تجربه زیسته زائران پیاده ایرانی در عراق (مورد مالعه: پیادهروی اربعین آذر ۱۳۹۳-عراق»، ۱۳۹۶ش، ص۵۹۷.]</ref> شمار زیادی از مردم نیز به دیگر زیارتگاهها همانند قدمگاه امام رضا در نیشابور و بیتالنور بهعنوان قدمگاه حضرت معصومه در قم یا نظایر آن سفر میکنند؛<ref>[https://www.farhangerazavi.ir/article_45934.html خانمحمدی و مؤذن، «انسانشناسی قدمگاه (مطالعه موردی بیتالنور)، ۱۳۹۴ش، ص۱۰.]</ref> بهطوریکه مجموع زائران در سطح کشور حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون نفر تخمین زده میشوند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2017861/ «تولیت آستان قدس رضوی: هر ساله بیش از ۳۰ میلیون زائر به مشهد سفر میکنند»، وبسایت شفقنا.]</ref> | در ایران، حرم امام رضا در [[مشهد]] با جذب سالانه بیش از ۳۰ میلیون زائر مهمترین مقصد زیارتی کشور محسوب میشود و در رتبهبندی سفرهای زیارتی داخلی، همواره در جایگاه اول یا دوم قرار دارد. شهر قم نیز با میزبانی میلیونها زائر در سال، بهویژه در مناسبتهایی مانند نیمه شعبان، جایگاه هفتم یا بالاتر را در سفرهای زیارتی به خود اختصاص داده است. در طی سالهای ۱۳۹۱ش تا ۱۳۹۳ش در شهر مشهد و قم، ۸ تا ۱۱٪ مسافران در فصل بهار و ۱۴ تا ۱۶٪ در فصل تابستان به این شهرها سفر کردهاند که میزان فراوانی از کل سفرهای کل کشور است.<ref>[https://jisr.ut.ac.ir/article_65250.html رضویزاده، «ادراک و تجربه زیسته زائران پیاده ایرانی در عراق (مورد مالعه: پیادهروی اربعین آذر ۱۳۹۳-عراق»، ۱۳۹۶ش، ص۵۹۷.]</ref> شمار زیادی از مردم نیز به دیگر زیارتگاهها همانند قدمگاه امام رضا در نیشابور و بیتالنور بهعنوان قدمگاه حضرت معصومه در قم یا نظایر آن سفر میکنند؛<ref>[https://www.farhangerazavi.ir/article_45934.html خانمحمدی و مؤذن، «انسانشناسی قدمگاه (مطالعه موردی بیتالنور)، ۱۳۹۴ش، ص۱۰.]</ref> بهطوریکه مجموع زائران در سطح کشور حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون نفر تخمین زده میشوند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2017861/ «تولیت آستان قدس رضوی: هر ساله بیش از ۳۰ میلیون زائر به مشهد سفر میکنند»، وبسایت شفقنا.]</ref> | ||
== دیدگاههای نظری == | == دیدگاههای نظری == | ||
بر اساس دیدگاه فرآیندی-تفسیری وایدرکر و توجه به بُعد فردی و روانشناختی، زیارت را سفر آیینی تحولآفرین با یک هدف مقدس میداند که فرد را از طریق فرآیندهای درونی به بینشهای جدید و رستگاری میرساند.<ref>Wiederkehr, Behold Your Life: A Pilgrimage Through Your Memories, 2001, p.56.</ref> در مقابل، روبر لانکوار با رویکرد جامعهشناختی و توجه به به بُعد جمعی و نهادی بر سازمانیافتگی زیارت در نظام پیچیدهای از رمزها، آیینها و رفتارهای نهادی تأکید دارد. النکوار بر وجه معنایی و مناسکی مبتنی بر دین در زیارت و سفر مذهبی تأکید دارد و آن را در پیوند با ابژه زیارت (شیء یا رویداد یا مکان) میداند.<ref>لانکوار، جامعهشناسی جهانگردی و مسافرت، ۱۳۸۱ش، ص۳۸.</ref> جاستین دگانس با تکمیل این دیدگاهها و از منظر بُعد نمادین زیارت، ابژههای زیارتی را نه دارای ارزش ذاتی، بلکه بهعنوان واسطههایی برای تجربهٔ نیروهای ماورایی تحلیل میکند.<ref>Digance, “Pilgrimage at Contested Sites”, 2003, p.149.</ref> ادیت ترنر نیز در چارچوب نظریهٔ آیین گذار نیز سفر زیارتی را فرآیندی سه مرحلهای تحلیل میکند. | بر اساس دیدگاه فرآیندی-تفسیری وایدرکر و توجه به بُعد فردی و روانشناختی، [[زیارت]] را سفر آیینی تحولآفرین با یک هدف مقدس میداند که فرد را از طریق فرآیندهای درونی به بینشهای جدید و رستگاری میرساند.<ref>Wiederkehr, Behold Your Life: A Pilgrimage Through Your Memories, 2001, p.56.</ref> در مقابل، روبر لانکوار با رویکرد جامعهشناختی و توجه به به بُعد جمعی و نهادی بر سازمانیافتگی زیارت در نظام پیچیدهای از رمزها، آیینها و رفتارهای نهادی تأکید دارد. النکوار بر وجه معنایی و مناسکی مبتنی بر دین در زیارت و سفر مذهبی تأکید دارد و آن را در پیوند با ابژه زیارت (شیء یا رویداد یا مکان) میداند.<ref>لانکوار، جامعهشناسی جهانگردی و مسافرت، ۱۳۸۱ش، ص۳۸.</ref> جاستین دگانس با تکمیل این دیدگاهها و از منظر بُعد نمادین زیارت، ابژههای زیارتی را نه دارای ارزش ذاتی، بلکه بهعنوان واسطههایی برای تجربهٔ نیروهای ماورایی تحلیل میکند.<ref>Digance, “Pilgrimage at Contested Sites”, 2003, p.149.</ref> ادیت ترنر نیز در چارچوب نظریهٔ آیین گذار نیز سفر زیارتی را فرآیندی سه مرحلهای تحلیل میکند. | ||
# مرحلهٔ جدایی بهمعنای جدایی فیزیکی و روانی از زندگی روزمره؛ | # مرحلهٔ جدایی بهمعنای جدایی فیزیکی و روانی از زندگی روزمره؛ | ||
# مرحلهٔ آستانهای بهمعنای تجربهٔ امر قدسی در فضای زیارتگاه و شکلگیری جامعه بیساختار زائران؛ | # مرحلهٔ آستانهای بهمعنای تجربهٔ امر قدسی در فضای زیارتگاه و شکلگیری جامعه بیساختار زائران؛ | ||
| خط ۴۶: | خط ۴۷: | ||
در اسلام نمونهٔ بارز مقصد سفر زیارتی برای زنان و مردان، شهرهای مکه و مدینه، بهویژه قبرستان بقیع بهعنوان مدفن چهار امام شیعه است.<ref>ابنعساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۷، ص۱۳۷.</ref> | در اسلام نمونهٔ بارز مقصد سفر زیارتی برای زنان و مردان، شهرهای مکه و مدینه، بهویژه قبرستان بقیع بهعنوان مدفن چهار امام شیعه است.<ref>ابنعساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۷، ص۱۳۷.</ref> | ||
در عراق حرم امام حسین و حضرت عباس در | در [[عراق]] حرم [[امام حسین]] و [[حضرت عباس]] در [[کربلا]]، حرم [[امام علی]] در [[نجف]]، حرم [[امام علی النقی]] و [[امام حسن عسکری]] در [[سامرا]]، حرم [[امام موسی کاظم]] و [[امام محمد تقی|امام جواد]] در [[کاظمین]] و نیز [[مسجد کوفه]] اصلیترین کانونهای سفر زیارتی شیعیان محسوب میشوند. در ایران نیز حرم امام رضا در شهر مشهد، حرم حضرت معصومه در قم، حرم شاهچراغ در [[شیراز]] و [[حرم عبدالعظیم حسنی]] در شهرری مهمترین مقاصد سفر زیارتی هستند.<ref>غلامی جلیسه، «چاپ نوشت (3): طومارهای زیارتی چاپ سنگی از هونولولو تا قم»، ۱۴۰۱ش، ص۱۱۹.</ref> | ||
در اسلام بر سفر زیارتی تأکید شده است و جز اندکی همچون ابنتیمیه که زیارت را بدعت و سفر زیارتی را حرام دانسته است،<ref>زارعی سبزواری، زیارت در نگاه شریعت، ۱۳۸۶ش، ص۲۰.</ref> فقهای شیعه<ref>بحرانی، عوالم العلوم و المعارف والأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال، ۱۴۱۳ق، ج۱۱، ص۲۶۸.</ref> و علمای اهلسنت<ref>شرنبلانی، حاشیه علیمراقی الفلاح، شرح نور الایضاح، بیتا، ج۲، ص۱۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۳۷۷.</ref> سفر به قصد زیارت را جایز دانستهاند و با توجه به صراحت روایات، تفاوتی میان سفر زیارتی مردان و زنان نیست.<ref>اردبیلی، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۴۸۹.</ref> | در اسلام بر سفر زیارتی تأکید شده است و جز اندکی همچون ابنتیمیه که زیارت را بدعت و سفر زیارتی را حرام دانسته است،<ref>زارعی سبزواری، زیارت در نگاه شریعت، ۱۳۸۶ش، ص۲۰.</ref> فقهای شیعه<ref>بحرانی، عوالم العلوم و المعارف والأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال، ۱۴۱۳ق، ج۱۱، ص۲۶۸.</ref> و علمای اهلسنت<ref>شرنبلانی، حاشیه علیمراقی الفلاح، شرح نور الایضاح، بیتا، ج۲، ص۱۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۳۷۷.</ref> سفر به قصد زیارت را جایز دانستهاند و با توجه به صراحت روایات، تفاوتی میان سفر زیارتی مردان و زنان نیست.<ref>اردبیلی، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۴۸۹.</ref> | ||
| خط ۵۳: | خط ۵۴: | ||
==== مسیحیت ==== | ==== مسیحیت ==== | ||
زیارت و سفر زیارتی یکی از اصول و سنتها برای پیروان آیین مسیحیت و بهخصوص کاتولیکها است. سفر زیارتی در قرون وسطی برای زنان دهقان نهتنها فرصتی برای رهایی موقت از ستم فئودالها بود، بلکه فضایی بینظیر برای کسب استقلال نسبی در سفرهای طولانی مانند مسیر سانتیاگو محسوب میشد. اگرچه این سفرها با چالشهای جنسیتی همراه بود، اما به زنان امکان میداد نقشهای سنتی را پشت سر گذارند و هویت دینی مستقلی برای خود بسازند.<ref>Cain, “Jerome's epitaphium paulae: Hagiography, pilgrimage, and the cult of Saint Paula”, 2010, p.108-109.</ref> | [[زیارت]] و سفر زیارتی یکی از اصول و سنتها برای پیروان آیین مسیحیت و بهخصوص کاتولیکها است. سفر زیارتی در قرون وسطی برای زنان دهقان نهتنها فرصتی برای رهایی موقت از ستم فئودالها بود، بلکه فضایی بینظیر برای کسب استقلال نسبی در سفرهای طولانی مانند مسیر سانتیاگو محسوب میشد. اگرچه این سفرها با چالشهای جنسیتی همراه بود، اما به زنان امکان میداد نقشهای سنتی را پشت سر گذارند و هویت دینی مستقلی برای خود بسازند.<ref>Cain, “Jerome's epitaphium paulae: Hagiography, pilgrimage, and the cult of Saint Paula”, 2010, p.108-109.</ref> | ||
کلیسای مقبرهٔ مقدس در اورشلیم بهعنوان مکان رستاخیز، عمدتاً بر روایت مردانهٔ مسیح متمرکز است، در حالیکه مکانهای مرتبط با مریم مقدس (لورد، فاتیما) به کانونهای زیارتی زنان تبدیل شدهاند. سانتیاگو دِ کومپوستلا در اسپانیا، با تأکید بر سنت یعقوب، الگوی زیارتی مردانه را تقویت میکند، اما در عمل شاهد مشارکت چشمگیر زنان زائر بوده است. واتیکان بهعنوان مرکز قدرت مردانهٔ کلیسای کاتولیک، در تقابل با زیارتگاههای ماریانی قرار میگیرد که به زنان فضایی برای ابراز دینداری میدهند.<ref>Vukoniã, “Sacred Places and Tourism in the Roman Catholic Tradition”, Tourism, Religion and Spiritual Journeys, 2006, p. 243.</ref> | کلیسای مقبرهٔ مقدس در اورشلیم بهعنوان مکان رستاخیز، عمدتاً بر روایت مردانهٔ مسیح متمرکز است، در حالیکه مکانهای مرتبط با مریم مقدس (لورد، فاتیما) به کانونهای زیارتی زنان تبدیل شدهاند. سانتیاگو دِ کومپوستلا در اسپانیا، با تأکید بر سنت یعقوب، الگوی زیارتی مردانه را تقویت میکند، اما در عمل شاهد مشارکت چشمگیر زنان زائر بوده است. واتیکان بهعنوان مرکز قدرت مردانهٔ کلیسای کاتولیک، در تقابل با زیارتگاههای ماریانی قرار میگیرد که به زنان فضایی برای ابراز دینداری میدهند.<ref>Vukoniã, “Sacred Places and Tourism in the Roman Catholic Tradition”, Tourism, Religion and Spiritual Journeys, 2006, p. 243.</ref> | ||
| خط ۶۶: | خط ۶۷: | ||
==== زرتشت ==== | ==== زرتشت ==== | ||
سفر زیارتی به زیارتگاههای زرتشتی در سه دستهٔ آتشکدهها مانند آتشکدهٔ بهرام یزد، زیارتگاههای طبیعی مانند پیر سبز چکچک و آرامگاه پیامبران و بزرگان زرتشتی، الگوهای جنسیتی متفاوتی را نمایش میدهند. در آتشکدهها که تحت مدیریت موبدان مرد است، زنان با محدودیتهایی در مناسک مرتبط با آتش مواجه هستند، اما در زیارتگاههای طبیعی که با عناصری مانند آب و درختان مقدس پیوند خوردهاند، زنان نقش فعالتری در اجرای آیینهای زنانه و نیایشهای شخصی ایفا میکنند. مقابر مقدس نیز با وجود تقسیم کار جنسیتی همانند مطالعهٔ متون توسط مردان و تهیه نذورات توسط زنان، فضای عمومیتری برای حضور زنان در سفر را فراهم میآورند. این تنوع نشان میدهد که چگونه نظام سفر زیارتی زرتشتی از سویی ساختارهای سنتی جنسیتی را حفظ میکند و از سوی دیگر در برخی فضاها به زنان امکان بازتعریف نقشهای دینی را میدهد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/29969/fa مهرشاهی، «بررسی علل پیدایش و اهمیت زیارتگاههای زرتشتیان در یزد»، ۱۳۷۹ش، ص114-116.]</ref> | سفر زیارتی به زیارتگاههای [[آیین زرتشت|زرتشتی]] در سه دستهٔ آتشکدهها مانند آتشکدهٔ بهرام یزد، زیارتگاههای طبیعی مانند پیر سبز چکچک و آرامگاه پیامبران و بزرگان زرتشتی، الگوهای جنسیتی متفاوتی را نمایش میدهند. در آتشکدهها که تحت مدیریت موبدان مرد است، زنان با محدودیتهایی در مناسک مرتبط با آتش مواجه هستند، اما در زیارتگاههای طبیعی که با عناصری مانند آب و درختان مقدس پیوند خوردهاند، زنان نقش فعالتری در اجرای آیینهای زنانه و نیایشهای شخصی ایفا میکنند. مقابر مقدس نیز با وجود تقسیم کار جنسیتی همانند مطالعهٔ متون توسط مردان و تهیه نذورات توسط زنان، فضای عمومیتری برای حضور زنان در سفر را فراهم میآورند. این تنوع نشان میدهد که چگونه نظام سفر زیارتی زرتشتی از سویی ساختارهای سنتی جنسیتی را حفظ میکند و از سوی دیگر در برخی فضاها به زنان امکان بازتعریف نقشهای دینی را میدهد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/29969/fa مهرشاهی، «بررسی علل پیدایش و اهمیت زیارتگاههای زرتشتیان در یزد»، ۱۳۷۹ش، ص114-116.]</ref> | ||
==== هندوئیسم ==== | ==== هندوئیسم ==== | ||
| خط ۱۲۴: | خط ۱۲۵: | ||
* Wiederkehr, Macrina, Behold Your Life: A Pilgrimage Through Your Memories, Paris: Ave Maria Press, 2001. | * Wiederkehr, Macrina, Behold Your Life: A Pilgrimage Through Your Memories, Paris: Ave Maria Press, 2001. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
