علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
جز ویکی سازی |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =انار۱.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =یکی از باغهای انار ساوه در استان مرکزی ایران | |||
| image_alt =یکی از باغهای انار ساوه در استان مرکزی ایران | |||
| فایل پادکست =انار.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =۹-۴-۱۴۰۵ | |||
| تاریخ پادکست =۹-۴-۱۴۰۵ | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''انار'''}}؛ میوهای با دانههای سرخرنگ و خواص درمانی بسیار که در فرهنگ اسلامیایرانی نمادی از نعمتهای بهشت است.{{سخ}}انار، این نگین درخشان فرهنگ ایرانی-اسلامی، فراتر از یک میوه، نمادی جاودان از زندگی، برکت و وحدت ملی است. از نقوش [[تخت جمشید]] تا سفرهٔ [[شب یلدا|یلدای]] امروزین، ردپای [[انار]] را در ۵۰۰۰ سال تمدن ایران میتوان یافت. این میوهٔ بهشتی با ۷۶۰ گونهٔ بومی، ایران را به قطب ژنتیکی انار جهان تبدیل کرده و جایگاه سوم تولید جهانی را برای کشور به ارمغان آورده است. در [[آیین زرتشت|آیین زرتشتی]]، نماد باروری ایزدبانو [[آناهیتا]]؛ در [[قرآن]]، نشانهای از نعمتهای پروردگار و در [[طب سنتی ایران|طب سنتی]]، داروخانهای طبیعی با ۴۰ ترکیب درمانی است. [[جشن انار|جشنهای انارچینی]]، پیوند نسلها را استوار میسازد و صادرات سالانه ۳۷ هزار تنی آن، [[اقتصاد مقاومتی]] را تقویت میکند. این مقاله، سفر خارقالعاده انار را از اسطورههای کهن تا نقش کلیدی آن در هویت [[دین|دینی]] و وحدت ملی ایران و افغانستان روایت میکند. | {{درشت|'''انار'''}}؛ میوهای با دانههای سرخرنگ و خواص درمانی بسیار که در فرهنگ اسلامیایرانی نمادی از نعمتهای بهشت است.{{سخ}}انار، این نگین درخشان فرهنگ ایرانی-اسلامی، فراتر از یک میوه، نمادی جاودان از زندگی، برکت و وحدت ملی است. از نقوش [[تخت جمشید]] تا سفرهٔ [[شب یلدا|یلدای]] امروزین، ردپای [[انار]] را در ۵۰۰۰ سال تمدن ایران میتوان یافت. این میوهٔ بهشتی با ۷۶۰ گونهٔ بومی، ایران را به قطب ژنتیکی انار جهان تبدیل کرده و جایگاه سوم تولید جهانی را برای کشور به ارمغان آورده است. در [[آیین زرتشت|آیین زرتشتی]]، نماد باروری ایزدبانو [[آناهیتا]]؛ در [[قرآن]]، نشانهای از نعمتهای پروردگار و در [[طب سنتی ایران|طب سنتی]]، داروخانهای طبیعی با ۴۰ ترکیب درمانی است. [[جشن انار|جشنهای انارچینی]]، پیوند نسلها را استوار میسازد و صادرات سالانه ۳۷ هزار تنی آن، [[اقتصاد مقاومتی]] را تقویت میکند. این مقاله، سفر خارقالعاده انار را از اسطورههای کهن تا نقش کلیدی آن در هویت [[دین|دینی]] و وحدت ملی ایران و افغانستان روایت میکند. | ||
| خط ۶۵: | خط ۹۴: | ||
==جایگاه نمادین و اسطورهای انار== | ==جایگاه نمادین و اسطورهای انار== | ||
===تقدس انار در فرهنگ ملل مختلف=== | ===تقدس انار در فرهنگ ملل مختلف=== | ||
درخت انار بهدلیل سرسبزی پایدار و ویژگیهای نمادین، در انگارههای | درخت انار بهدلیل سرسبزی پایدار و ویژگیهای نمادین، در انگارههای فرهنگی بسیاری از [[فرهنگ|فرهنگها]] و تمدنها از جایگاه قدسی برخوردار است. این درخت بهعنوان «مادر زمین» و «زهدان طبیعت» شناخته میشود که تجلیگاه مفاهیم [[برکت]]، باروری و جاودانگی است.<ref>مهدی حسن، «افدرا و درخت انار در آیین جاودانگی در ایران باستان»، ۱۳۷۰ش، ص۱۰۴۱.</ref> کثرت دانههای این میوه نیز نمادی از فراوانی و زایندگی در نظر گرفته شده است.<ref>مهدی حسن، «افدرا و درخت انار در آیین جاودانگی در ایران باستان»، ۱۳۷۰ش، ص۱۰۳۹؛{{سخ}} | ||
Drower, Water into Wine, 1956, P7.</ref> | Drower, Water into Wine, 1956, P7.</ref> | ||
| خط ۷۵: | خط ۱۰۴: | ||
در تمدن مصر باستان، فراعنه را همراه با انار به خاک میسپردند، امری که به احتمال، به مفاهیم باروری و تولد دوباره مربوط میشود. کاربرد انار در مناسک دینی مصریان نیز گویای اعتقاد به جاودانگی و باززایی است. با توجه به اینکه یونانیان انار را غذای مورد علاقهٔ خدایان میدانستند، میتوان دفن فراعنه با این میوه را نشانهای از باور به حیات پس از مرگ و تغذیه مردگان تفسیر کرد. | در تمدن مصر باستان، فراعنه را همراه با انار به خاک میسپردند، امری که به احتمال، به مفاهیم باروری و تولد دوباره مربوط میشود. کاربرد انار در مناسک دینی مصریان نیز گویای اعتقاد به جاودانگی و باززایی است. با توجه به اینکه یونانیان انار را غذای مورد علاقهٔ خدایان میدانستند، میتوان دفن فراعنه با این میوه را نشانهای از باور به حیات پس از مرگ و تغذیه مردگان تفسیر کرد. | ||
در یونان و روم باستان نیز انار از جایگاه نمادین برخوردار بود. در یونان، این میوه از مختصات هرا و آفرودیته محسوب میشد، حال آنکه در روم، تاج عروس از شاخههای درخت انار ساخته میشد. تشابه ظاهری انار به پستان زنان و وجود دانههای فراوان در آن، موجب شکلگیری افسانههای متعدد دربارهٔ باروری در میان اقوام مختلف شده است. انار بهعنوان درختی مؤنث شناخته میشود که رمز و نشانههای جاودانگی و باروری در آن نهفته است. این میوه را محرک | در یونان و روم باستان نیز انار از جایگاه نمادین برخوردار بود. در یونان، این میوه از مختصات هرا و آفرودیته محسوب میشد، حال آنکه در روم، تاج عروس از شاخههای درخت انار ساخته میشد. تشابه ظاهری انار به پستان زنان و وجود دانههای فراوان در آن، موجب شکلگیری افسانههای متعدد دربارهٔ باروری در میان اقوام مختلف شده است. انار بهعنوان درختی مؤنث شناخته میشود که رمز و نشانههای جاودانگی و باروری در آن نهفته است. این میوه را محرک غریزهٔ جنسی و موجب [[آبستنی]] و مرتبط با الهههای باروری دانستهاند. | ||
در اساطیر یونان، نماد [[ازدواج]] پایدار بهشمار میرود و در برخی نقاشیهای معروف اروپایی نیز تصویر شده است. در هنر سرامیک چینی، انار نماد باروری، فراوانی، آیندهای پربرکت و فرزندان پرشمار و نیکو است. در هند، زنان برای رفع [[نازایی]] آب انار مینوشند و در گابون، این میوه نماد باروری مادرانه محسوب میشود.<ref>عادلزاده و پاشایی فخری، «بررسی انار در اساطیر و بازتاب آن در ادب فارسی»، 1394ش، ص365.</ref> | در اساطیر یونان، نماد [[ازدواج]] پایدار بهشمار میرود و در برخی نقاشیهای معروف اروپایی نیز تصویر شده است. در هنر سرامیک چینی، انار نماد باروری، فراوانی، آیندهای پربرکت و فرزندان پرشمار و نیکو است. در هند، زنان برای رفع [[نازایی]] آب انار مینوشند و در گابون، این میوه نماد باروری مادرانه محسوب میشود.<ref>عادلزاده و پاشایی فخری، «بررسی انار در اساطیر و بازتاب آن در ادب فارسی»، 1394ش، ص365.</ref> | ||
| خط ۱۴۳: | خط ۱۷۲: | ||
===انار در آیین شب یلدا و نوروز=== | ===انار در آیین شب یلدا و نوروز=== | ||
انار بهعنوان عنصر محوری سفرهٔ [[شب | انار بهعنوان عنصر محوری سفرهٔ [[شب یلدا]]، نمادی چندبعدی از مفاهیم بنیادین این آیین کهن است. سرخرنگی درخشان دانههای انار، تجسم عینی تابش خورشید و پیروزی نور بر تاریکی در بلندترین شب سال محسوب میشود. در فرهنگ ایرانی، انار با خورشید و احیا و چرخهٔ زندگی مرتبط است و خوردن آن در شب یلدا، نشانهٔ [[شادی]] و زایش بهشمار میرود. در باور ایرانیان، خوردن انار در شب یلدا، فرد را از [[تب]] و آزار گرمای [[تابستان]]<ref>انجوی شیرازی، جشنها و آداب و معتقدات زمستان، ج1، ۱۳۵۲ش، ص18 و 26.</ref> و نیز از گزند جانوران و حشرات تابستانی دور میکند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص227.</ref> انار در سفرهٔ شب یلدا با نماد [[برکت]] و وحدت، باعث حضور اقوام و نسلهای مختلف میشود، همبستگی اجتماعی را تقویت میکند و با یادآوری نعمتهای الهی، کارکرد دینی خود را بهعنوان میوهای مقدس در فرهنگ ایرانی-اسلامی ایفا میکند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، 1383ش، ص309.</ref> | ||
ایرانیان، در گذشته، هنگام انجام مناسک مذهبی خود، چوبی از درخت انار را میسوزاندند.<ref>مهدی حسن، «افدرا و درخت انار در آیین جاودانگی در ایران باستان»، ۱۳۷۰ش، ص۱۰۴2.</ref> همچنین چوب و میوه انار، در سفرههای نوروزی و مهرگان ایرانیان، حضور داشت.<ref>المحاسن و الاضداد، منسوب به جاحظ، ۱۹۶۹م، ص277.</ref> امروزه نیز از چند شاخه یا چند دانهٔ انار در سفرهٔ نوروزی استفاده میکنند.<ref>فرهوشی، جهان فروری، ۱۳۶۴ش، ص۵۹.</ref> | ایرانیان، در گذشته، هنگام انجام مناسک مذهبی خود، چوبی از درخت انار را میسوزاندند.<ref>مهدی حسن، «افدرا و درخت انار در آیین جاودانگی در ایران باستان»، ۱۳۷۰ش، ص۱۰۴2.</ref> همچنین چوب و میوه انار، در سفرههای نوروزی و مهرگان ایرانیان، حضور داشت.<ref>المحاسن و الاضداد، منسوب به جاحظ، ۱۹۶۹م، ص277.</ref> امروزه نیز از چند شاخه یا چند دانهٔ انار در سفرهٔ نوروزی استفاده میکنند.<ref>فرهوشی، جهان فروری، ۱۳۶۴ش، ص۵۹.</ref> | ||
| خط ۲۹۵: | خط ۳۲۴: | ||
[[جشن انار]] بهعنوان یکی از کهنترین آیینهای کشاورزی ایران، هرساله در فصل [[پاییز]] و همزمان با رسیدن انار در مناطق مختلف کشور برگزار میشود.<ref>[https://www.mihmansho.com/mag/content/2411/ایرانگردی/جشن-انار-را-در-این-چند-شهرستان-ببینید! «جشن انار را در این چند شهرستان ببینید»، وبسایت میهمان شو.]</ref> این مراسم باشکوه در سراسر ایران نماد شکرگزاری برای نعمتهای الهی، خداشناسی و بازتابی از غنای فرهنگی و تنوع قومی [[ایران]] محسوب میشود.<ref>[https://www.jajiga.com/mag/آشنایی-با-جشن-انار/ «جشن انار، جشنی سرخ در آستانه پاییز نارنجی»، وبسایت جاجیگا.]</ref> | [[جشن انار]] بهعنوان یکی از کهنترین آیینهای کشاورزی ایران، هرساله در فصل [[پاییز]] و همزمان با رسیدن انار در مناطق مختلف کشور برگزار میشود.<ref>[https://www.mihmansho.com/mag/content/2411/ایرانگردی/جشن-انار-را-در-این-چند-شهرستان-ببینید! «جشن انار را در این چند شهرستان ببینید»، وبسایت میهمان شو.]</ref> این مراسم باشکوه در سراسر ایران نماد شکرگزاری برای نعمتهای الهی، خداشناسی و بازتابی از غنای فرهنگی و تنوع قومی [[ایران]] محسوب میشود.<ref>[https://www.jajiga.com/mag/آشنایی-با-جشن-انار/ «جشن انار، جشنی سرخ در آستانه پاییز نارنجی»، وبسایت جاجیگا.]</ref> | ||
مناطق مختلف ایران هر کدام شیوهٔ خاصی در برگزاری این جشن دارند. برای مثال در اورامانات با موسیقی کوردی، در بادرود با نمایش صنایع دستی مرتبط با انار و در چهارمحال و بختیاری با [[شاهنامهخوانی]] و رقصهای محلی، این آیین را گرامی میدارند. این تنوع، نشاندهندهٔ غنای فرهنگی ایران زمین بوده و از طریق مشارکت همه اقوام در جشن آیینی، باعث همبستگی اجتماعی [[اقوام ایرانی|اقوام مختلف ایرانی]] میشود.<ref>[https://www.gahr.ir/article_113345.html بهادری و همکاران، «نقش جشنواره انار در توسعه پایدار گردشگری جوامع محلی در نواحی مرزی»، 1399ش، ص429.]</ref> | مناطق مختلف ایران هر کدام شیوهٔ خاصی در برگزاری این جشن دارند. برای مثال در اورامانات با موسیقی کوردی، در بادرود با نمایش صنایع دستی مرتبط با انار و در چهارمحال و بختیاری با [[شاهنامهخوانی]] و رقصهای محلی، این آیین را گرامی میدارند. این تنوع، نشاندهندهٔ غنای فرهنگی ایران زمین بوده و از طریق مشارکت همه اقوام در جشن آیینی، باعث [[همبستگی اجتماعی]] [[اقوام ایرانی|اقوام مختلف ایرانی]] میشود.<ref>[https://www.gahr.ir/article_113345.html بهادری و همکاران، «نقش جشنواره انار در توسعه پایدار گردشگری جوامع محلی در نواحی مرزی»، 1399ش، ص429.]</ref> | ||
====آداب و رسوم جشن انار==== | ====آداب و رسوم جشن انار==== | ||
| خط ۳۱۶: | خط ۳۴۵: | ||
'''انار پنجهعروس:''' این نام به دلیل شباهت رنگ قرمز حنایی این انار به انگشتان خضابشده عروسها انتخاب شده است. | '''انار پنجهعروس:''' این نام به دلیل شباهت رنگ قرمز حنایی این انار به انگشتان خضابشده عروسها انتخاب شده است. | ||
'''انار لیلی (دختر حمومی):''' این نوع انار در منطقه پیشوای ورامین کشت میشود و بهدلیل زیبایی و لطافت پوست میوه، به «دختر حمومی» معروف است. در سبزوار نیز آن را «لیلی» مینامند، که نشاندهنده ارتباط این میوه با ادبیات تغزلی و عاشقانه است.<ref>بهزادی شهربابکی، پراکندگی و تنوع ارقام انار در ایران، ۱۳۷۷ش، ص۱۸۰–۱۸۴.</ref> | '''انار لیلی (دختر حمومی):''' این نوع انار در منطقه پیشوای [[ورامین]] کشت میشود و بهدلیل زیبایی و لطافت پوست میوه، به «دختر حمومی» معروف است. در سبزوار نیز آن را «لیلی» مینامند، که نشاندهنده ارتباط این میوه با ادبیات تغزلی و عاشقانه است.<ref>بهزادی شهربابکی، پراکندگی و تنوع ارقام انار در ایران، ۱۳۷۷ش، ص۱۸۰–۱۸۴.</ref> | ||
'''انار فرهاد و رمانالعابدین:''' در متون ادبی و تاریخی نیز ردپای انار به چشم میخورد. در | '''انار فرهاد و رمانالعابدین:''' در متون ادبی و تاریخی نیز ردپای انار به چشم میخورد. در [[بیستون]]، درخت اناری میروید که به «انار فرهاد» مشهور است. بر اساس افسانهها، زمانی که فرهاد از خبر مرگ شیرین آگاه شد، تیشه را بر سر خود کوبید و دستهٔ تیشه که از چوب انار بود، به زمین افتاد و سبز شد. گفته میشود اگر این انار را بشکافند، درون آن سوخته و خاکستر شده است.<ref>عادلزاده و پاشاییفخری، فرهنگ ادبدی گیاهان، ۱۳۸۷ش، ص44.</ref> | ||
==روز ملی انار== | ==روز ملی انار== | ||
