حیا در دیدگاه مرتضی مطهری: تفاوت میان نسخه‌ها

| فایل پادکست      =حیا در اندیشه مرتضی مطهری.ogg

| حجم فایلپادکست    =۸/۳۸

| تاریخ پادکست      =۳۱-۱-۱۴۰۵

| عنوان اصلی        =

| شاخه علمی        =

| نوع مفهوم        =

| معنای اصطلاحی      =

| حوزه کاربرد      =

| مرتبط با          =

| اهمیت            =

[[حیا]] در اندیشه مطهری حالتی از آزرم، شرم و خویشتن‌داری اخلاقی است که برخلاف خجالت، نشانه کرامت انسانی محسوب می‌شود. مطهری بر تفاوت حیا با صراحت لهجه تأکید دارد. او معتقد است که حیا در زنان قوی‌تر است و این ویژگی باعث افزایش ارزش زن و حفظ جایگاه او در جامعه می‌شود. وی نظریات غربی دربارهٔ حیا را نقد کرده و آن را نه‌ناشی از حقارت زن، بلکه نتیجه احساس بزرگی و شرافت انسانی می‌داند. همچنین، حیا را عاملی برای انتخاب درست همسر و تقویت بنیان خانواده معرفی می‌کند.

از نظر مطهری، حیا جزئی از تدابیر خلقت است که به‌طور طبیعی در سرشت انسان‌ها، به‌ویژه در زنان، وجود دارد. از دیدگاه او، حیا یک ویژگی فطری و الهی است که برای حفظ بنیان خانواده و به تبع آن، جامعه سالم طراحی شده است. همچنین مطهری حریم نگه داشتن زن، پرهیز از [[بدن نمایی|بدن‌نمایی]] و رعایت پوشش مناسب را به‌عنوان اصولی ضروری برای حفظ این بنیان‌ها می‌داند.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص96.</ref> او معتقد است اگر زنی این ویژگی‌ها را نداشته باشد، از انسانیت خود منحرف شده<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص100.</ref> و نقش تاریخی خود را از دست داده است<ref>مطهری، آینده انقلاب اسلامی ایران، 1399ش، ص225.</ref>

استاد مطهری بر این باور است که حیا و [[فقه پوشش|پوشش]] در زنان نقش اساسی در حفظ و بالا بردن ارزش اجتماعی آنها دارد. او معتقد است هنگامی که زن حیا و پوشش خود را از دست می‌دهد و خود را مبتذل می‌کند، ارزش خود را نیز کاهش می‌دهد<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص77.</ref> و خود را به‌راحتی در اختیار مردان قرار می‌داد.<ref>مطهری، نظام خانوادگی اسلام، 1401ش، ص107.</ref>

به گفته وی، به‌طور طبیعی در عالم خلقت، زن با ضعف جسمانی خود در برابر مردان مواجه است، و برای جبران این ضعف، خداوند در او حس [[عفاف]]، حیا و پوشش را قرار داده است. این ویژگی‌ها موجب می‌شود تا مردان به سوی زنان جذب شوند و ارزش و احترام زنان حفظ شود. مطهری تأکید می‌کند که مبارزه با [[حجاب در اندیشه سید علی خامنه‌ای|حجاب]]، حیا و عفاف نه تنها به نفع زنان نیست، بلکه بر ضد حیثیت و کرامت آنها است.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص77.</ref>

برخی نظریه‌پردازان غربی معتقدند که حیا و بسیاری از اصول اخلاقی جنسی، ریشه در تاریخ مردسالاری، شوهرسالاری و پدرشاهی دارند. طبق این دیدگاه، در دوران‌های گذشته، مردان در جوامع مختلف به‌عنوان مالکان و زنان به‌عنوان مملوک‌ها یا ابزارهایی برای خدمت به مردان در نظر گرفته می‌شدند. این نگاه مردسالارانه در طول تاریخ باعث شده است که بسیاری از اخلاقیات، به ویژه در مسائل جنسی، به نفع مردان تنظیم شوند.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص87.</ref>

در برخی دیدگاه‌های غربی، حیا به‌عنوان احساس حقارت و خودکم‌بینی توصیف شده است. در این رویکرد این حس حیا در زنان به‌دلیل تجارب اجتماعی و فرهنگی شکل گرفته است. به عنوان نمونه، برخی اقوام در گذشته، زنان را در ایام [[محصولات بهداشتی قاعدگی|عادت ماهانه]] نجس می‌دانستند که این دیدگاه موجب می‌شد زنان خود را پلید و حقیر تصور کنند. چنین نگرش‌هایی موجب شد تا زنان در بسیاری از جوامع و فرهنگ‌ها خود را در موقعیت‌های مختلف شرم‌زده و کم‌ارزش احساس کنند.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص88.</ref>

مرتضی مطهری بر این باور است که حیا و عفت برای دختران همچون وسیله‌ای دفاعی است که به آن‌ها اجازه می‌دهد از میان خواستگاران خود شایسته‌ترین را انتخاب کنند یا خواستگار خود را وادار سازند که پیش از دست یافتن به آن‌ها، به تهذیب نفس خود بپردازد. مطهری معتقد است که موانعی که حیا و [[پرده نشینی|پرده‌داری]] در برابر شهوت مردان ایجاد می‌کند، باعث برانگیختن عاطفه و عشق شاعرانه می‌شود و در نتیجه، ارزش زن را در نظر مردان بالا می‌برد.<ref>مطهری، یادداشت‌های استاد مطهری، 1378ش، ج11، ص246.</ref>