مصطفی چمران: تفاوت میان نسخه‌ها

مصطفی چمران در 10 مهر 1311ش در محله سرپولک [[تهران]] به دنیا آمد.<ref>[http://chamran.ir/ «زندگی‌نامه شهید دکتر مصطفی چمران»، در وب‌سایت بنیاد شهید چمران.]</ref>

مصطفی تحصیلات دوران متوسطه را در مدارس دارالفنون و البرز سپری کرد و سپس به دانشکده فنی دانشگاه تهران رفت و در سال 1336ش در رشته الکترومکانیک فارغ‌التحصیل شد. مصطفی در دوران تحصیل، همواره شاگرد ممتاز بود. او در سال 1337ش با استفاده از بورس تحصیلی دانشجویان ممتاز، به آمریکا اعزام شد و در دانشگاه تگزاس اِی‌اَند‌اِم (Texas A&M University)، کارشناسی ارشد در رشته الکترونیک را به پایان رساند و  سپس با سخت‌کوشی، موفق به اخذ مدرک دکتری در رشته فیزیک پلاسما، با درجه علمی ممتاز از دانشگاه بِرکلی در کالیفرنیا (University of California, Berkeley) شد.<ref>[https://bookroom.ir/people/1747/%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%DB%8C-%DA%86%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86 «مصطفی چمران»، در وب‌سایت پاتوق کتاب فردا.]</ref>  دکتر مصطفی چمران، در دهه ۶۰ میلادی در آزمایشگاه‌های بِل و همچنین آزمایشگاه پیشرانه جت ناسا، به فعاليت پژوهشی مشغول بود.<ref>[https://www.jahannews.com/fa/doc/news/464883/%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF «چند درصد دانشمندان ناسا، ایرانی هستند؟»، وب‌سایت جهان‌نیوز.]</ref>  

مصطفی از 15 سالگی در درس [[تفسیر قرآن]] آیت‌الله طالقانی، در مسجد هدایت و در درس فلسفه و منطق [[استاد مطهری]] شرکت می‌کرد.<ref>[http://chamran.ir/ «زندگی‌نامه شهید دکتر مصطفی چمران»، در وب‌سایت بنیاد شهید چمران.]</ref>  <br>مصطفی چمران در کنش‌گری‌های سیاسی دوران دکتر مصدق از مجلس چهاردهم تا ملی شدن صنعت نفت شرکت داشت.<ref>[https://iusnews.ir/fa/news-details/360279/%DB%B5-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%DB%8C-%DA%86%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86/ «پنج کتاب برای آشنایی با شخصیت و زندگی شهید مصطفی چمران»، در وب‌سایت خبرنامه دانشجویان ایران.]</ref>  مصطفی در دانشگاه تهران نیز از اولین اعضای انجمن اسلامی دانشجویان بود. چمران در زمان تحصیل در دانشگاه تهران، در درس ترمودینامیک، شاگرد مهدی بازرگان بود و این آشنایی، عامل مهمی در ورود مصطفی به عرصه کنش‌گری اجتماعی بوده است. چمران در آمریکا با همکاری بعضی از دوستانش، «انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکا و کانادا» را بنیان نهاد و به‌دلیل این فعالیت‌ها، بورس تحصیلی وی از سوی حکومت ایران قطع شد. <br>مصطفی چمران پس از مقابله خونین حکومت پهلوی با خیزش ایرانیان به رهبری [[امام خمینی]] در  15 خرداد 1342ش، از آمریکا رهسپار مصر شد و سخت‌ترین دوره‌های چریکی را به‌مدت دو سال آموخت و به‌عنوان بهترین شاگرد این دوره، مسئولیت آموزش چریکی مبارزان ایرانی را به‌عهده گرفت. با درگذشت جمال عبدالناصر، چمران راهی لبنان شد تا پایگاه چریکی مستقلی را برای آموزش مبارزان ایرانی، برپا کند. او به کمک امام موسی صدر، رهبر شیعیان لبنان، «حرکت محرومین» و سپس جناح نظامی آن، سازمان «أمَل» را بنیان نهاد. تلاش‌های مصطفی چمران در سرزمین لبنان، نام نیک او را در این سرزمین بر سر زبان‌ها انداخته بود.<br>

[[پرونده:چمران2.jpg|200px|thumb|left|دکتر مصطفی چمران در اولین دوره مجلس شورای اسلامی]]

دکتر چمران با پیروزی انقلاب اسلامی بعد از 23 سال هجرت، به وطن باز گشت و به توصیه امام خمینی در ایران ماندگار شد تا تجربه علمی و عملی خود را در خدمت انقلاب اسلامی، به‌کار گیرد.<ref>[https://article.tebyan.net/324304/%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%B9-%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%DB%8C-%DA%86%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86 «از نقاشی شمع تا میدان جنگ مصطفی چمران»، در وب‌سایت تبیان.]</ref> وی، اولین گروه‌های پاسداران انقلاب را در سعدآباد [[تهران]] تربیت کرد. سپس در جایگاه معاونت نخست‌وزیر، تلاش بسیاری کرد تا غائله نیروهای ضدانقلاب در [[کردستان]] را با سرعت، سامان دهد. شجاعت و فداکاری او در شهر پاوه، موجب شد که [[امام خمینی]] با صدور فرمانی، ارتش را مأمور کرد تا در 24 ساعت، نیروهای خود را به پاوه برساند و یاری‌گر دکتر چمران باشد. رزمندگان ایرانی با  قدرت برنامه‌ریزی دکتر چمران، در 15 روز همه شهرها و راه‌ها و مواضع استراتژیک این منطقه را آزاد کردند و [[کردستان]] را از خطری بزرگ رهانیدند.<br>مصطفی چمران پس از این پیروزی، به [[تهران]] بازگشت و به فرمان [[امام خمینی]]، در دولت موقت جمهوری اسلامی به‌عنوان وزیر دفاع منصوب شد. وی در این جایگاه، برنامه اصلاحی گسترده‌ای را آغاز کرد و دست به پاک‌سازی ارتش زد. <br>دکتر  چمران در اولین دوره مجلس شورای اسلامی، از سوی مردم [[تهران]] به نمایندگی انتخاب شد و [[امام خمینی]] نیز او را به‌عنوان نماینده خود در شورای عالی دفاع منصوب کرد. وی پس از شروع جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، گروهی از رزمندگان داوطلب را گرد آورد و با تربیت و سازمان‌دهی آنان، ستاد جنگ‌های نامنظم را در [[اهواز]] تشکیل داد. این گروه کم‌کم قوت گرفت و چمران تا آخرین روز حیات، مدیریت این گروه را برای دفاع از [[ایران]] به‌عهده داشت.<ref>[http://chamran.ir/ «زندگی نامه شهید دکتر مصطفی چمران»، در وب‌سایت بنیاد شهید چمران.]</ref>

مصطفی چمران، دو بار [[ازدواج]] کرد؛ ابتدا در ۱۳۴۰ش با یک زن مسلمان آمریکایی [[ازدواج]] کرد. ثمره این ازدواج، یک دختر به نام روشن و سه پسر به نام‌های رحیم، داریوش و جمال بود. پروانه، همسر آمریکایی چمران، به دلیل شرایط سخت زندگی در لبنان، از مصطفی جدا شد و به آمریکا بازگشت. پس از بازگشت خانواده چمران، جمال در استخری در آمریکا غرق شد. ابوجمال در یکی از نوشته‌های خود، این گونه به سوگ‌مندی خویش اشاره کرده است: «ای فرزندم!‌ در این دنیا نتوانستم به تو کمکی کنم. اما آن‌جا در آسمان‌ها، لحظه‌ای از تو جدا نخواهم شد؛ و دیگر قدرتی نیست که همبستگی ما را از هم بگسلد. بُنَیَّ …! مَعَک، مَعَک، لا أفارقک …! فرزندم با تو خواهم بود از تو جدا نمی‌شوم!»<ref>[https://www.jahannews.com/analysis/294338/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B9%D8%B4%D9%82-%DA%86%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%D8%B4 «درباره عشق چمران به فرزندان و همسر اولش»، وب‌سایت جهان‌نیوز.]</ref> <br>چمران در سال 1356ش در لبنان با «غادة جابر» [[ازدواج]] کرد. غادة، از آرامش، فروتنی و پاکی نگاه مصطفی در اولین دیدار خود با او در مدرسه صنعتی صور یاد کرده است. او در این دیدار، تقویمی را از مصطفی چمران دریافت کرد که برای هر ماه آن، تصویر زیبایی گزینش شده بود. از میان 12 تصویر، «غادة» مجذوب نقش شمع کوچکی در میان تاریکی شد. هنگامی که خواستار آشنایی با آفرینش‌گر این اثر شد، با شگفتی دریافت که آن را دکتر مصطفی چمران، [[نقاشی]] کرده است؛ این در حالی بود که تا پیش از آن دیدار، نام چمران برای غادة، یادآور [[جنگ]] و خون‌ریزی بود.<ref>جابر، «تصورم از چمران، جنگ و خشونت بود»، روزنامه خراسان، 1400ش، ص7.</ref>  مصطفی نیز در این دیدار از متن استوار و نوشته‌های زیبای غادة یاد کرد که روح او را به پرواز درآورده است.<br>غادة، هنگام آشنایی با مصطفی چمران، پوشش اسلامی نداشت و موهایش برهنه بود. این مسئله، موجب ناخرسندی اطرافیان دکتر چمران شده بود؛ اما چمران، همسرش را با اقدامی سنجیده و گام‌به‌گام به‌گونه‌ای راهنمایی کرد تا او با انتخاب خود، پوشش اسلامی را برگزیند. غادة از این اقدام مصطفی، به‌نیکی یاد کرده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/03/29/82173/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86 «ازدواج به سبک شهید چمران»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  مصطفی چمران از همسر لبنانی‌اش، فرزندی نداشت.

به‌یاد مصطفی چمران، بیش از 40 کتاب منتشر شده است.<ref>[https://akharinkhabar.ir/book/1731192 «چهل کتابی که از «شهید مصطفی چمران» سخن گفته‌اند»، در وب‌سایت خبرگزاری کتاب ایران.]</ref> برخی از کتاب‌هایی که به یاد او نگارش شده، عبارت است از:  

*نیمه پنهان ماه 1: چمران به روایت همسر شهید؛

*یادگاران 1؛

همچنین ابراهیم حاتمی‌کیا، کارگردان ایرانی، فیلمی را با نام «چِ» درباره مصطفی چمران ساخت. این فیلم، حضور اثرگذار و پیروزمندانه دکتر مصطفی چمران را در شهر پاوه، در سال ۱۳۵۸ش، بازنمایی کرده است. <br>در قتلگاه مصطفی چمران در دهلاویه نیز بنای یادبودی، برپا شده است.<br>آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، دکتر مصطفی چمران را الگوی استادان در دانشگاه، معرفی کرده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/roadmap-content?id=9883 خامنه‌ای، «شهید چمران، الگوی اساتید بسیجی»، در وب‌سایت رسمی رهبر جمهوری اسلامی ایران.]</ref>  

دکتر مصطفی چمران در 29 خرداد 1355ش، وصیت‌نامه‌ای را در لبنان و خطاب به امام موسی صدر نوشته است.<ref>[http://www.imam-sadr.com/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85/tabid/113/ArticleId/5419/%D9%88%D8%B5%DB%8C%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%80-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%DA%86%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86.aspx «وصیت‌نامه شهید دکتر چمران»، در وب‌سایت موسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر.]</ref>  بخش‌هایی از این وصيت‌نامه به شرح زیر است:<br>«... برای مرگ آماده شده‌ام و این امری است طبیعی که مدت‌ها است با آن آشنا شده‌ام... خوشحالم که از عالم و ما فیها بریده‌ام. همه چیز را ترک گفته‌ام. علایق را زیر پا گذاشته‌ام. قید و بند‌ها را پاره کرده‌ام. دنیا و ما فیها را سه‌طلاقه گفته‌ام و با آغوش باز به استقبال شهادت می‌روم.<br>از این‌که به لبنان آمدم و پنج یا شش سال با مشکلاتی سخت دست به گریبان بوده‌ام، متأسف نیستم. از این‌که آمریکا را ترک گفتم، از این‌که دنیای لذات و راحت‌طلبی را پشت سر گذاشتم، از این‌که دنیای علم را فراموش کردم، از این‌که از همه زیبایی‌ها و خاطره‌ی زن عزیز و فرزندان دلبندم گذشته‌ام، متأسف نیستم … از آن دنیای مادی و راحت‌طلبی گذشتم و ... با محرومیت همنشین شدم. با دردمندان و شکسته‌دلان هم‌آواز گشتم. از دنیای سرمایه‌داران و ستمگران گذشتم و به عالم محرومین و مظلومین وارد شدم...<br>... در آتش عشق می‌سوزم و هدف حیات را جز عشق نمی‌شناسم. در زندگی جز عشق نمی‌خواهم، و جز به عشق زنده نیستم... کسی که محتاج عشق است... جز خدا کسی نمی‌تواند انیس شب‌های تار او باشد و جز ستارگان اشک‌های او را پاک نخواهند کرد. جز کوه‌های بلند راز و نیازهای او را نخواهند شنید و جز مرغ سحر ناله‌های صبحگاه او را حس نخواهند کرد... عشق هدف حیات و محرک زندگی من است. زیبا‌تر از عشق چیزی ندیده‌ام و بالا‌تر از عشق چیزی نخواسته‌ام. عشق است که روح مرا به تموج وا می‌دارد، قلب مرا به جوش می‌آورد، استعدادهای نهفته مرا ظاهر می‌کند، مرا از خودخواهی وخودبینی می‌رهاند، دنیای دیگری حس می‌کنم، در عالم وجود محو می‌شوم، احساسی لطیف و قلبی حساس و دیده‌ای زیبابین پیدا می‌کنم. لرزش یک برگ، نور یک ستاره دور، موریانه کوچک، نسیم ملایم سحر، موج دریا، غروب آفتاب، احساس و روح مرا می‌ربایند و از این عالم به دنیای دیگری می‌برند ... این‌ها همه و همه از تجلیات عشق است.<br>به خاطر عشق است که فداکاری می‌کنم. <br>به خاطر عشق است که به دنیا با بی‌اعتنایی می‌نگرم و ابعاد دیگری را می‌یابم. <br>به خاطر عشق است که دنیا را زیبا می‌بینم و زیبایی را می‌پرستم. <br>به خاطر عشق است که خدا را حس می‌کنم، او را می‌پرستم و حیات و هستی خود را تقدیمش می‌کنم...»