بدون خلاصۀ ویرایش |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| (۴ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''تیرگان'''</big>؛ از جشنهای باستانی ایرانیان در | <big>'''تیرگان'''</big>؛ از جشنهای باستانی ایرانیان در ۱۳ تیر.<br> | ||
تیرگان، به | تیرگان، به [[۱۳ تیر]] گفته میشود که که ایرانیان باستان، هر سال در آن روز، [[جشن|جشنی]] برپا میکردند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AA%DB%8C%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه تیرگان، سایت واژهیاب.]</ref> تیرگان را روز کمان کشیدن [[آرش کمانگیر]] و پرتاب تیر او بهمنظور تعیین مرز ایران و توران دانستهاند. برخی، تیرگان را روز جشن باران معرفی کرده و تمام آیینهای مرتبط با آن را مختص ایزد باران (تیشتر) میدانند. بههمین دلیل، در میان زردشتیان، تیرگان به «تیر و تیشتر» معروف است.<ref>Boyce, A History of Zoroastrianism, 1989, V.I, P75; <br> | ||
Boyce, «Iranian Festivals», The Cambridge History of Iran, vol. III (2), 1983, P803. </ref> زردشتیان، این جشن را در روز دهم تیرماه برگزار میکنند.<ref>آذرگشسب، آیین برگذاری جشنهای ایران باستان، ۱۳۴۹ش، ص۱۵؛ <br> | Boyce, «Iranian Festivals», The Cambridge History of Iran, vol. III (2), 1983, P803. </ref> زردشتیان، این جشن را در روز دهم تیرماه برگزار میکنند.<ref>آذرگشسب، آیین برگذاری جشنهای ایران باستان، ۱۳۴۹ش، ص۱۵؛ <br> | ||
اورنگ، جشنهای ایران باستان، ۱۳۳۵ش، ص۱۰۷.</ref> ارمنیان نیز، جشنی همانند جشن آبریزگان دارند که به جشن «وارتاوار» مشهور است.<ref>مانوکیان، آب در مراسم مذهبی، ۱۳۶۲ش، ص۱۸ و ۶۲.</ref> | اورنگ، جشنهای ایران باستان، ۱۳۳۵ش، ص۱۰۷.</ref> ارمنیان نیز، جشنی همانند جشن آبریزگان دارند که به جشن «وارتاوار» مشهور است.<ref>مانوکیان، آب در مراسم مذهبی، ۱۳۶۲ش، ص۱۸ و ۶۲.</ref> | ||
==پیشینه== | ==پیشینه== | ||
در ایران باستان، هر روز و هر ماه، نامی داشت و ایرانیان تطبیق نام روز و نام ماه را فرخنده دانسته و جشن میگرفتند. بههمین دلیل، در | در ایران باستان، هر روز و هر ماه، نامی داشت و ایرانیان تطبیق نام روز و نام ماه را فرخنده دانسته و [[جشن]] میگرفتند. بههمین دلیل، در [[۱۳ تیر]]، جشنی بهنام تیرگان برپا میکردند.<ref>رونی، الآثارالباقیة، ۱۹۲۳م، ص220؛ <br> | ||
پورداود، تفسیر خردهاوستا، بیتا، ص۲۰۹؛ <br> | پورداود، تفسیر خردهاوستا، بیتا، ص۲۰۹؛ <br> | ||
شهمردان بن ابیالخیر، روضة المنجمین، ۱۳۳۶ش، ص۴۶؛ | شهمردان بن ابیالخیر، روضة المنجمین، ۱۳۳۶ش، ص۴۶؛ | ||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
رجبی، جشنهای ایرانی، ۱۳۷۵ش، ص75.</ref> تیرگان، همچون نوروز و مهرگان، از جشنهای کهن و آیینی زردشتیان است. جشن تیرگان و آیینهای آن، در میان مفسران دین یهود حرام دانسته شده است.<ref>رجبی، جشنهای ایرانی، ۱۳۷۵ش، ص78؛ | رجبی، جشنهای ایرانی، ۱۳۷۵ش، ص75.</ref> تیرگان، همچون نوروز و مهرگان، از جشنهای کهن و آیینی زردشتیان است. جشن تیرگان و آیینهای آن، در میان مفسران دین یهود حرام دانسته شده است.<ref>رجبی، جشنهای ایرانی، ۱۳۷۵ش، ص78؛ | ||
Boyce, A Persian Stronghold of Zoroastrianism, 1977, P83. | Boyce, A Persian Stronghold of Zoroastrianism, 1977, P83. | ||
</ref> برخی از نویسندگان دوره اسلامی، روز هجدهم تیر را روز تیرگان دانستهاند.<ref>Boyce, «On the Calendar of Zoroastrian Feasts», Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 1970, vol. XXXIII, P534-536.</ref> | </ref> برخی از نویسندگان دوره اسلامی، روز هجدهم تیر را روز تیرگان دانستهاند.<ref>Boyce, «On the Calendar of Zoroastrian Feasts», Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 1970, vol. XXXIII, P534-536.</ref> | ||
==تیرگان در نقاط مختلف ایران== | ==تیرگان در نقاط مختلف ایران== | ||
در | در [[مازندران]]، جشن «تیرما سیزه شو» وجود دارد که همزمان با شب [[۱۳ تیر]] است. این جشن در ستایش پرتاب تیر و پایان جنگ منوچهر با تورانیان انجام میشود.<ref>شاهحسینی، سیر فرهنگ در ایران، ۱۳۷۲ش، ص۱۰۹؛ <br> | ||
پورکریم، «مراسم عید نوروز و جشنهای باستانی در یکی از دهکدههای مازندران»، ۱۳۴۷ش، ص۲۵.</ref> امروزه جشن تیرگان، توسط زردشتیان ایران و برخی دیگر از ایرانیان در شهرهای | پورکریم، «مراسم عید نوروز و جشنهای باستانی در یکی از دهکدههای مازندران»، ۱۳۴۷ش، ص۲۵.</ref> امروزه جشن تیرگان، توسط زردشتیان ایران و برخی دیگر از ایرانیان در شهرهای [[تهران]]، [[کرج]]، ساری، سنگسر، سوادکوه، [[یزد]]، میبد، اردکان، [[کرمان]]، بم، [[شیراز]]، [[اصفهان]] و [[اهواز]] برگزار میشود. | ||
==آداب و رسوم برپایی تیرگان== | ==آداب و رسوم برپایی تیرگان== | ||
ایرانیان به مناسبت این جشن، خانههای خود را تمیز کرده، تن و بدن خود را شسته و لباس نو بر تن میکردند. برخی، در این روز، تار نازکی از ابریشم هفترنگ، همراه با سیم نازک تابیدهای را به دور مچ دستان خود میبستند. این تار، پس از | ایرانیان به مناسبت این جشن، خانههای خود را تمیز کرده، تن و بدن خود را شسته و لباس نو بر تن میکردند. برخی، در این روز، تار نازکی از ابریشم هفترنگ، همراه با سیم نازک تابیدهای را به دور مچ دستان خود میبستند. این تار، پس از ۱۰ روز، یعنی در روزی که به روز «باد» معروف است، از مچ دست باز شده و در باد رها میشد. محققان، دلیل این کار را با پرتاب تیر آرش مرتبط میدانند. مردم، در هنگام رها کردن این دستبند که به «دستبند تیر و باد» معروف است شعری میخوانند:<br> | ||
تیر برو، باد بیا، غم برو، شادی بیا، محنت برو، روزی بیا، خوشه مرواری بیا.<ref> [https://www.hamshahrionline.ir/news/519064/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 «آشنایی با جشن تیرگان»، سایت همشهری آنلاین.]</ref><br> | تیر برو، باد بیا، غم برو، شادی بیا، محنت برو، روزی بیا، خوشه مرواری بیا.<ref> [https://www.hamshahrionline.ir/news/519064/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 «آشنایی با جشن تیرگان»، سایت همشهری آنلاین.]</ref><br> | ||
| خط ۲۸: | خط ۲۹: | ||
از دیگر آداب مختص این روز، فراهم کردن برخی خوراکیها و نوشیدنیها بوده که بهنام «خوراک روانها» معروف بودند. ایرانیان بر این باور بودند که در چنین روزی، روان مردگان به سمت زمین بازمیگردند، بنابراین، آنها با خوراکیهایی به استقبال روان مردگان میرفتند.<ref>دمشقی، نخبةالدهر، ۱۳۵۷ش، ص۴۷۲-۴۷۳.</ref><br> | از دیگر آداب مختص این روز، فراهم کردن برخی خوراکیها و نوشیدنیها بوده که بهنام «خوراک روانها» معروف بودند. ایرانیان بر این باور بودند که در چنین روزی، روان مردگان به سمت زمین بازمیگردند، بنابراین، آنها با خوراکیهایی به استقبال روان مردگان میرفتند.<ref>دمشقی، نخبةالدهر، ۱۳۵۷ش، ص۴۷۲-۴۷۳.</ref><br> | ||
رسم پیشکش فرستادن برای نوعروسان و نامزدان نیز در تیرگان صورت میگرفت. در این رسم، کله قندی را با بند | رسم [[پیشکش عروس|پیشکش]] فرستادن برای نوعروسان و نامزدان نیز در تیرگان صورت میگرفت. در این رسم، کله قندی را با بند ۷ رنگ ابریشمین و سیم زرین تزئین کرده و به خانهی عروس و داماد میفرستادند.<ref>سهراب، «تیر و جشن ـ جشن تیرگان»، ۱۳۷۰ش، ص۹.</ref><br> | ||
رسم پختن گندم و میوه، به یاد روزهای سخت جنگ ایران با افراسیاب که مردم برای سیر کردن خود، مجبور به خوردن گندم و میوه بودند، نیز در روز تیرگان صورت میگیرد.<ref>گردیزی، زینالاخبار، ۱۳۶۳ش، ص۵۱8-519؛ <br> | رسم پختن گندم و میوه، به یاد روزهای سخت جنگ ایران با افراسیاب که مردم برای سیر کردن خود، مجبور به خوردن گندم و میوه بودند، نیز در روز تیرگان صورت میگیرد.<ref>گردیزی، زینالاخبار، ۱۳۶۳ش، ص۵۱8-519؛ <br> | ||
پیگولوسکایا، شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان، ۱۳۶۷ش، ص۴۸2 و 484.</ref><br> | پیگولوسکایا، شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان، ۱۳۶۷ش، ص۴۸2 و 484.</ref><br> | ||
از دیگر آیینهای این روز، فال کوزه یا «چکُ دولَه» است. برای انجام این آیین، در روز قبل از تیرگان، دوشیزهای را انتخاب کرده و کوزهی سفالی که به «دوله» معروف است، به دست او میدهند. او این کوزه را از آب پاک پر کرده و پارچه سبزرنگی را روی دهانهی آن میاندازد. سپس، دوله را نزد همه کسانی میبرد که خواستهای داشته و نیتی در دل دارند. هر کسی یک جسم کوچک مانند | از دیگر آیینهای این روز، فال کوزه یا «چکُ دولَه» است. برای انجام این آیین، در روز قبل از تیرگان، دوشیزهای را انتخاب کرده و کوزهی سفالی که به «دوله» معروف است، به دست او میدهند. او این کوزه را از آب پاک پر کرده و پارچه سبزرنگی را روی دهانهی آن میاندازد. سپس، دوله را نزد همه کسانی میبرد که خواستهای داشته و نیتی در دل دارند. هر کسی یک جسم کوچک مانند [[انگشتر]]، سنجاق، سکه یا مانند آن را درون آب دوله میاندازد. سپس، دختر، کوزه را در زیر درخت همیشه سبزی قرار میدهد. در روز جشن تیرگان، پس از مراسم آبریزان، دختر کوزه را در میان جمع آورده و سالخوردگان جمع شروع به شعرخوانی میکنند. پس از پایان هر شعر، دختر، دست خود را درون دوله برده و جسمی را بیرون میآورد. در این مرحله، صاحب جسم، متوجه ارتباط شعر با نیت خود میشود.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/519064/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 «آشنایی با جشن تیرگان»، سایت همشهری آنلاین].</ref><br> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
