حافظ: تفاوت میان نسخه‌ها

حافظ یا حافظ شیرازی، تخلص شاعرانهٔ خواجه شمس‌الدین محمد شیرازی است که به لسان‌الغیب، ترجُمان‌الاسرار، لسان‌العرفا و ناظم‌الاولیا<ref>سجادی، «حافظ»، دایرةالمعارف اسلامی، 1390ش، ج19، ص586.</ref> نیز معروف است. او، از مشهورترین شاعران فارسی‌زبان قرن هشتم هجری است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/حافظ+شیرازی دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه حافظ شیرازی، سایت واژه‌یاب.]</ref>

حافظ، در لغت به‌معنای حفظ‌کننده، نگهبان و همچنین ویژگی کسی است که تمام یا بخشی از قرآن را حفظ کرده است.<ref>[https://vajehyab.com/amid/حافظ عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه حافظ، سایت واژه‌یاب.]</ref>

کمال‌الدین یا بهاءالدین محمد، پدر حافظ بود که برخی منابع او را از اهالی کوپای [[اصفهان]] و برخی دیگر، او را از تویسرکان می‌دانند که به شیراز رهسپار شده و از راه تجارت، امرار معاش می‌کرده است.<ref>معین، حافظ شیرین سخن، 1375ش، ص107-108.</ref>

شمس‌الدین، سومین پسر خانواده بود که در شیراز متولد شد. او، در کودکی پدر خود را از دست داد و مادر، سرپرستی شمس‌الدین را به یکی از اهالی محل سپرد.<ref>نامنی، فرهنگِ نابِ حافظ، چ1، 1378ش، ص17.</ref> شمس‌الدین پس از مدتی، مربی خود را ترک کرد<ref>صفا، تاریخ ادبیات در ایران، چ2، 1355ش، ج3، ب2، ص1068.</ref> و در یک نانوایی، مشغول به‌کار شد. او، اوقات فراغت خود را در مکتبی که در نزدیکی نانوایی بود، می‌گذراند. در مکتب‌خانه، شمس‌الدین، تعداد بسیاری از سوره‌های قرآن را حفظ و همچنین گلستان سعدی را بارها دوره کرد. او در همان کودکی، به سرودن شعر روی آورد. در سن ۹ سالگی نیز قرآن را حفظ کرد و به‌همین دلیل، از همان زمان ملقب به حافظ شد.<ref>نامنی، فرهنگِ نابِ حافظ، چ1، 1378ش، ص21.</ref> حافظ، به کسب علم بسیار علاقه‌مند بود و برای آن، تلاش بسیاری کرد.<ref>صفا، تاریخ ادبیات در ایران، 1355ش، ج3، ب2، ص1066.</ref>

برخی از منابع اعلام کرده‌اند که حافظ، در ۱۷ سالگی با دختری به‌نام «دُردانه» ازدواج می‌کند و ثمرهٔ ازدواج آنها، دو فرزند بوده که هردوی آنها، در کودکی می‌میرند. حافظ، در پی این غم بزرگ، به یزد می‌رود، اما در آنجا با بی‌مهری حاکم شهر روبه‌رو شده و به شیراز برمی‌گردد.<ref>نامنی، فرهنگِ نابِ حافظ، چ1، 1378ش، ص22-29.</ref> او، پس از مدتی عاشق دختری به‌نام «شاخ نبات» می‌شود و با او ازدواج می‌کند.<ref>صفا، تاریخ ادبیات در ایران، چ2، 1355ش، ج3، ب2، ص1071.</ref>

حافظ، بر زبان و ادبیات عرب، همانند زبان فارسی تسلطی ویژه داشت و این را می‌توان از اشعار او، موسیقی کلام و معنا و محتوای غزل‌های حافظ، به آسانی درک کرد.<ref>معین، حافظ شیرین سخن، 1375ش، ص127-129.</ref> متخصصان بر این باورند که حافظ در سُرایش شعرهای خود متأثر از بزرگانی همچون فردوسی، نظامی، سعدی، خاجوی کرمانی و کمال خجندی در میان فارسی‌زبانان<ref>خطیب رهبر، دیوان غزلیات حافظ شیرازی، 1363ش، ص29-30.</ref> و متنبی، ابوفراس و ابوالعلاء معرّی در میان شاعران عرب بوده است.<ref>زرین‌کوب، با کاروان حلّه، 1376ش، ص279.</ref> برخی از اشعار حافظ نیز پاسخی است به ابیاتی از مولوی، سعدی، همام، اوحدی، خواجو و شاعرانی دیگر.<ref>صفا، تاریخ ادبیات در ایران، چ2، 1355ش، ج3، ب2، ص1072-1073.</ref>

شعر حافظ، در میان مردم جهان، مشهور بوده و فارسی‌زبانان، قرن‌های بسیاری است که به دیوان حافظ فال زده و او را «کاشف هر راز» می‌دانند. شرح و ترجمه‌های بسیاری بر غزل‌های این شاعر توانمند ایرانی، در طول تاریخ، صورت گرفته است.<ref>پورنامداریان، گمشدة لب دریا، 1382ش، ص7.</ref>

حافظ، در ۷۹۲ق، درگذشت. آرامگاه او، در یکی از باغ‌های شیراز به‌نام حافظیه قرار دارد. مقبرهٔ ساخته شده برای حافظ، به‌دستور ابوالقاسم بابر، پادشاه تیموری هند، بوده است. پس از مدتی، بازسازی این آرامگاه به‌دستور کریم‌خان زند، پادشاه سلسلهٔ زندیه صورت گرفت.<ref>خطیب رهبر، دیوان غزلیات حافظ شیرازی، 1363ش، ص30.</ref>

در تقویم رسمی ایرانیان، ۲۰ مهر را به‌نام حافظ نامگذاری کرده‌اند. در این روز، همایشی به مناسبت گرامیداشت حافظ در شهر شیراز برگزار می‌شود که  نتیجهٔ آن را در دفتری به‌نام «دفتر حافظ‌پژوهی» چاپ و منتشر می‌کنند.<ref>نیازکار، «یادروز حافظ» دانشنامه حافظ، 1397ش، ج4، ص2627-2625.</ref>

حافظ، از محبوب‌ترین شاعران فارسی‌زبان در میان مردم ایران است که از نشانه‌های این محبوبیت می‌توان به حضور دیوان حافظ در بیشتر خانه‌های ایرانیان اشاره کرد. محققان بر این باورند که پس از ورود صنعت چاپ در مشرق زمین، هیچ کتابی به اندازهٔ دیوان حافظ چاپ و انتشار نیافته است.<ref>ریاحی، گلگشت در شعر و اندیشة حافظ، 1368ش، ص12.</ref> بسیاری از ابیات سروده شده توسط حافظ، در ذهن و زبان مردم ایران جاری است مانند «غبار غم برود حال خوش شود حافظ»،<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh247 حافظ، غزلیات، غزل شمارۀ 247، سایت گنجور].</ref> «مژده ای دل که مسیحا نفسی می‌آید»<ref>[https://ganjoor.net/hafez/montasab/sh11 حافظ، اشعار منتسب، شمارۀ 11، سایت گنجور.]</ref> و «گفتم غم تو دارم، گفتا غمت سرآید».<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh231 حافظ، غزلیات، غزل شمارۀ 231، سایت گنجور.]</ref>

و برخی از این ابیات به ضرب‌المثل‌هایی رایج تبدیل شده‌اند، مانند:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh179 حافظ، غزلیات، غزل شمارۀ 179، سایت گنجور.]</ref>{{سخ}}