خراطی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۷: / خط ۷: @@
 دستگاه خراطی که کارکرد اصلی آن، چرخاندن قطعه کار است<ref>ملایی اونجی، «خراطی و بیانی نو»، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۴۰۲.</ref>  با نام‌های چرخ خراطی و کارگاه نیز شناخته می‌شود. از ابتدایی‌ترین و کهن‌ترین انواع چرخ‌های خراطی، می‌توان به چرخ خراطی کمانی اشاره کرد. این دستگاه با نیروی دست کار می‌کند. برخی از انواع دستگاه خراطی برای تامین نیروی محرکه چرخشی خود از نیروی آب استفاده می‌کنند. از این دستگاه برای ساخت ظروف چوبی استفاده می‌شود. بعدها دستگاه‌هایی وارد بازار شد که برای تامین نیروی محرکه خود، از نیروی الکتریکی استفاده می‌کردند.<ref>ملایی اونجی، «خراطی و بیانی نو»، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۴۰۳-۴۰۴.</ref>  در دستگاه خراطی، چوب در راستای محور افقی میان دو مرغک قرار می‌گیرد. خراط آن را چرخانده و با کشیدن قلم‌های تراش روی چوب، شکل مورد نظر خود را بر روی آن ایجاد می‌کند.<ref>Wulf, The Traditional Crafts Of Persia, 1966, P91-92.</ref>
 ==محصولات خراطی==
-از جمله محصولات خراطی می‌توان به چوب چپق، گوشت‌کوب، چوب ننو، گهواره، چوب رشته‌بری، ستون نرده، پایه‌های میز، پایه‌های صندلی، پایه‌های کرسی،<ref>شهری، تاریخ اجتماعی ایران در قرن سیزدهم، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۶۹.</ref>  پایه‌های مبل، تخت‌خواب، چهارپایه، فلکه دار ریسندگی، بدنه قلیان (از چوب ازگیل یا ساج)،<ref>Wulf, The Traditional Crafts Of Persia, 1966, P92.</ref>  روروک کودک،<ref>شهری،‌ طهران قدیم، ۱۳۸۳ش، ج۳، ص۱۵۲، حاشیه ۱۹۲.</ref>  نورد چانه‌پهن‌کنی نان‌های تافتون و لواش، دسته‌ی هاون،<ref>شهری، تاریخ اجتماعی ایران در قرن سیزدهم، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۷۲.</ref>  مهره‌های شطرنج، تخته نرد و چرخ‌های ریسندگی اشاره کرد. یکی از مهم‌ترین محصولات خراط‌ها در روستا، تهیه دوک‌ دستی است که برای ریسیدن پشم کاربرد دارد. دوک برای کارکرد بهتر باید صاف باشد؛ به این دلیل، خراط پس از تولید دوک‌دستی، آن را در جای خشک نگه‌داری کرده و در صورت کج شدن، آن را روی آتش گرم کرده و با خم‌گیر صاف می‌کند.<ref>Wulf, The Traditional Crafts Of Persia, 1966, P92.</ref>
+از جمله محصولات خراطی می‌توان به چوب چپق، گوشت‌کوب، چوب ننو، گهواره، چوب رشته‌بری، ستون نرده، پایه‌های میز، پایه‌های صندلی، پایه‌های کرسی،<ref>شهری، تاریخ اجتماعی ایران در قرن سیزدهم، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۶۹.</ref>  پایه‌های مبل، تخت‌خواب، چهارپایه، فلکه دار ریسندگی، بدنه قلیان (از چوب ازگیل یا ساج)،<ref>Wulf, The Traditional Crafts Of Persia, 1966, P92.</ref>  روروک کودک،<ref>شهری،‌ طهران قدیم، ۱۳۸۳ش، ج۳، ص۱۵۲، حاشیه ۱۹۲.</ref>  نورد چانه‌پهن‌کنی نان‌های [[تافتون (نان)|تافتون]] و لواش، دسته‌ی هاون،<ref>شهری، تاریخ اجتماعی ایران در قرن سیزدهم، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۷۲.</ref>  مهره‌های شطرنج، تخته نرد و چرخ‌های ریسندگی اشاره کرد. یکی از مهم‌ترین محصولات خراط‌ها در روستا، تهیه دوک‌ دستی است که برای ریسیدن پشم کاربرد دارد. دوک برای کارکرد بهتر باید صاف باشد؛ به این دلیل، خراط پس از تولید دوک‌دستی، آن را در جای خشک نگه‌داری کرده و در صورت کج شدن، آن را روی آتش گرم کرده و با خم‌گیر صاف می‌کند.<ref>Wulf, The Traditional Crafts Of Persia, 1966, P92.</ref>
 ==چوب‌های خراطی==
 چوب‌هایی که اغلب در خراطی استفاده می‌شود عبارت‌اند از: گردو، فوفل، شمشاد، افرا، زیتون، نارون، زبان‌گنجشک، چنار و توت نرک.<ref>ملایی اونجی، «خراطی و بیانی نو»، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۴۰۵؛ عسکری خانقاه، روستای قاسم‌آباد گیلان، ۱۳۷۲ش، ص۱۱۰.</ref>
 ==مراکز تولید محصولات خراطی==
-رشت، فعال‌ترین شهر ایران در زمینه تولید محصولات خراطی است. به دلیل وجود انواع چوب در شمال کشور، استان‌های گیلان و مازندران اغلب محصولات خراطی را تولید می‌کنند.<ref>ملایی اونجی، «خراطی و بیانی نو»، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۴۰۵؛ عسکری خانقاه، روستای قاسم‌آباد گیلان، ۱۳۷۲ش، ص۱۱۰. </ref>  در شهرستان‌های ساری، بابل، آمل و شهسوار قطعه‌های خراطی‌شده مانند میانه، لاوک و شانه تولید می‌شوند.<ref>نیازمند، «حرفه‌ها و پیشه‌ها»، ۱۳۴۳ش، ص۱۸۵۹.</ref>  در کاوش‌های باستان‌شناسی گیلان، آثاری به‌دست آمده که نشان‌دهنده‌ی مهارت خراط‌های دوران باستان در این منطقه است.<ref>حاج‌سید‌جوادی، «صنایع دستی گیلان»، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۴۶.</ref>  در شهر بیرجند،<ref>رضایی، بیرجندنامه، ۱۳۸۱ش، ص۳۰۲.</ref>  شیراز، دزفول<ref>Mortensen, Nomads of Luristan, 1993, P253.</ref>  و کازرون، خراطی از پیشه‌های سنتی محسوب شده و محصولاتی مانند پایه‌های نهنی،<ref>حاتمی، باورها و رفتارهای گذشته در کازرون، ۱۳۸۵ش، ص۵۴.</ref>  گهواره بچه، آسک (نوعی آسیاب خانگی با دسته‌ی چوبی)<ref>حاتمی، باورها و رفتارهای گذشته در کازرون، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۰-۲۴۱.</ref>  و دولچه آب‌خوری (نوعی سه‌پایه چوبی) می‌سازند.<ref>خدیش، فرهنگ مردم شیراز، ۱۳۷۹ش، ص۸۴.</ref>  خراطان در شهرستان دوام، محصولاتی مانند سر دلک (دولچه)، میزان ترازو، گل‌میخ و کرسی تهیه می‌کنند.<ref>لهستایی‌زاده، تاریخ و فرهنگ مردم دوان، ۱۳۸۰ش، ص۲۱۴.</ref>  خراطان سنندجی در فصل [[بهار]] از چوب‌های سفید یا چنار برای بازی [[کودک|کودکان]]، توپی به‌نام «خل‌خله» تراشیده و ۳ یا ۴ حلقه‌ی زرد، سرخ و سبز دور آن می‌زنند. خل‌خله در هنگام چرخیدن انعکاس زیبایی از رنگ‌های خود می‌نمایاند.<ref>ایازی، آیینه سنندج، ۱۳۷۱ش، ص۳۷۱.</ref>
+رشت، فعال‌ترین شهر ایران در زمینه تولید محصولات خراطی است. به دلیل وجود انواع چوب در شمال کشور، استان‌های [[گیلان]] و [[مازندران]] اغلب محصولات خراطی را تولید می‌کنند.<ref>ملایی اونجی، «خراطی و بیانی نو»، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۴۰۵؛ عسکری خانقاه، روستای قاسم‌آباد گیلان، ۱۳۷۲ش، ص۱۱۰. </ref>  در شهرستان‌های ساری، بابل، آمل و شهسوار قطعه‌های خراطی‌شده مانند میانه، لاوک و شانه تولید می‌شوند.<ref>نیازمند، «حرفه‌ها و پیشه‌ها»، ۱۳۴۳ش، ص۱۸۵۹.</ref>  در کاوش‌های باستان‌شناسی گیلان، آثاری به‌دست آمده که نشان‌دهنده‌ی مهارت خراط‌های دوران باستان در این منطقه است.<ref>حاج‌سید‌جوادی، «صنایع دستی گیلان»، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۴۶.</ref>  در شهر بیرجند،<ref>رضایی، بیرجندنامه، ۱۳۸۱ش، ص۳۰۲.</ref>  [[شیراز]]، [[دزفول]]<ref>Mortensen, Nomads of Luristan, 1993, P253.</ref>  و [[کازرون]]، خراطی از پیشه‌های سنتی محسوب شده و محصولاتی مانند پایه‌های نهنی،<ref>حاتمی، باورها و رفتارهای گذشته در کازرون، ۱۳۸۵ش، ص۵۴.</ref>  گهواره بچه، آسک (نوعی آسیاب خانگی با دسته‌ی چوبی)<ref>حاتمی، باورها و رفتارهای گذشته در کازرون، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۰-۲۴۱.</ref>  و دولچه آب‌خوری (نوعی سه‌پایه چوبی) می‌سازند.<ref>خدیش، فرهنگ مردم شیراز، ۱۳۷۹ش، ص۸۴.</ref>  خراطان در شهرستان دوام، محصولاتی مانند سر دلک (دولچه)، میزان ترازو، گل‌میخ و کرسی تهیه می‌کنند.<ref>لهستایی‌زاده، تاریخ و فرهنگ مردم دوان، ۱۳۸۰ش، ص۲۱۴.</ref>  خراطان سنندجی در فصل [[بهار]] از چوب‌های سفید یا چنار برای بازی [[کودک|کودکان]]، توپی به‌نام «خل‌خله» تراشیده و ۳ یا ۴ حلقه‌ی زرد، سرخ و سبز دور آن می‌زنند. خل‌خله در هنگام چرخیدن انعکاس زیبایی از رنگ‌های خود می‌نمایاند.<ref>ایازی، آیینه سنندج، ۱۳۷۱ش، ص۳۷۱.</ref>
 ==پانویس==
 {{پانویس}}