زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ایجاد لینک داخلی |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
نوجوانی، از حساسترین دورههای زندگی بشر است که تأثیر خود را بر تمامی مراحل دیگر زندگی میگذارد. این دوره، دورهٔ گذار از مرحلهٔ کودکی به بزرگسالی بوده و مانند تمامی دورانهای گذار، با مشکلات، بحرانها و تعارضهایی همراه است. افراد در این دوران، با چالشهای گوناگونی از جمله هویتیابی مواجه شده و همچنین، از نظر جسمی و روحی دچار تغییر میشوند. | نوجوانی، از حساسترین دورههای زندگی بشر است که تأثیر خود را بر تمامی مراحل دیگر زندگی میگذارد. این دوره، دورهٔ گذار از مرحلهٔ کودکی به بزرگسالی بوده و مانند تمامی دورانهای گذار، با مشکلات، بحرانها و تعارضهایی همراه است. افراد در این دوران، با چالشهای گوناگونی از جمله هویتیابی مواجه شده و همچنین، از نظر جسمی و روحی دچار تغییر میشوند. | ||
==مفهومشناسی نوجوانی== | == مفهومشناسی نوجوانی == | ||
بر اساس تعریف [[سازمان جهانی بهداشت]]<ref>WHO</ref> نوجوان، فردی است که بین ۱۰ تا ۱۹ سال سن داشته باشد. با این حال، بسیاری از جوامع، نوجوانی را همزمان با بلوغ و چرخهٔ تغییرات فیزیکی فرد میدانند.<ref>[https://honarehzendegi.com/fa/Teenagers «نوجوان»، وبسایت هنر زندگی.]</ref> | بر اساس تعریف [[سازمان جهانی بهداشت]]<ref>WHO</ref> نوجوان، فردی است که بین ۱۰ تا ۱۹ سال سن داشته باشد. با این حال، بسیاری از جوامع، نوجوانی را همزمان با بلوغ و چرخهٔ تغییرات فیزیکی فرد میدانند.<ref>[https://honarehzendegi.com/fa/Teenagers «نوجوان»، وبسایت هنر زندگی.]</ref> | ||
==چالشهای نوجوانی== | == چالشهای نوجوانی == | ||
دورهٔ سنی نوجوانی در انسانها، دورهٔ تهاجم عاطفی است. در این سالها، در میان بیشتر نوجوانان و خانوادههای آنها، شکافهایی ایجاد میشود. از جمله دلایل این اتفاق، رشد سریع فیزیکی و تغییرات عمیق عاطفی در نوجوانان است. | دورهٔ سنی نوجوانی در انسانها، دورهٔ تهاجم عاطفی است. در این سالها، در میان بیشتر نوجوانان و خانوادههای آنها، شکافهایی ایجاد میشود. از جمله دلایل این اتفاق، رشد سریع فیزیکی و تغییرات عمیق عاطفی در نوجوانان است. | ||
===تغییرات فیزیکی=== | === تغییرات فیزیکی === | ||
در این دوره، افراد به سن [[بلوغ]] میرسند که با تغییراتی سریع در ظاهر آنها علنی میشود. تغییرات هورمونی در این دوران، شروع شده و باعث ایجاد بدخلقیها و بیقراریها در نوجوانان میشود. پژوهشگران بر این باورند که در این دوران، سه تغییر اساسی در فرد رخ میدهد: | در این دوره، افراد به سن [[بلوغ]] میرسند که با تغییراتی سریع در ظاهر آنها علنی میشود. تغییرات هورمونی در این دوران، شروع شده و باعث ایجاد بدخلقیها و بیقراریها در نوجوانان میشود. پژوهشگران بر این باورند که در این دوران، سه تغییر اساسی در فرد رخ میدهد: | ||
#رشد جنسی (نشانهٔ اولیهٔ بلوغ)؛ | # رشد جنسی (نشانهٔ اولیهٔ بلوغ)؛ | ||
#خصوصیات جنسی اولیه (تغییر در اندامهایی که بهصورت مستقیم با تولیدمثل در ارتباط هستند)؛ | # خصوصیات جنسی اولیه (تغییر در اندامهایی که بهصورت مستقیم با تولیدمثل در ارتباط هستند)؛ | ||
#خصوصیات جنسی ثانویه (علائم بدنی بلوغ جنسی که بهصورت مستقیم با تولیدمثل در ارتباط نیستند). | # خصوصیات جنسی ثانویه (علائم بدنی بلوغ جنسی که بهصورت مستقیم با تولیدمثل در ارتباط نیستند). | ||
===تغییرات روانی و عاطفی=== | === تغییرات روانی و عاطفی === | ||
افراد در این سن، افکار و احساسهای متفاوتی را تجربه میکنند. آنها، خارج از خانه و خانواده، ارتباطات نزدیکی را با دوستان و همسالان خود برقرار میکنند. همین موضوع، بر روابط درون خانواده تأثیر میگذارد. افراد، در این دوره، از کودکی خود فاصله گرفته و دیدگاههای خود را مطرح میکنند.<ref>[https://honarehzendegi.com/fa/Teenagers «نوجوان»، وبسایت هنر زندگی.]</ref> | افراد در این سن، افکار و احساسهای متفاوتی را تجربه میکنند. آنها، خارج از خانه و خانواده، ارتباطات نزدیکی را با دوستان و همسالان خود برقرار میکنند. همین موضوع، بر روابط درون خانواده تأثیر میگذارد. افراد، در این دوره، از کودکی خود فاصله گرفته و دیدگاههای خود را مطرح میکنند.<ref>[https://honarehzendegi.com/fa/Teenagers «نوجوان»، وبسایت هنر زندگی.]</ref> | ||
===تحولات اجتماعی=== | === تحولات اجتماعی === | ||
مهمترین کار در دورهٔ نوجوانی، جستوجوی هویت است که با مبارزه برای استقلال همراه میشود.<ref>[https://pezeshket.com/psychological-psychosis/دوره-نوجوانی/ «دورۀ نوجوانی»، وبسایت پزشکت.]</ref> از جمله ویژگیهای اجتماعی این دوران میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | مهمترین کار در دورهٔ نوجوانی، جستوجوی هویت است که با مبارزه برای استقلال همراه میشود.<ref>[https://pezeshket.com/psychological-psychosis/دوره-نوجوانی/ «دورۀ نوجوانی»، وبسایت پزشکت.]</ref> از جمله ویژگیهای اجتماعی این دوران میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | ||
#گرایش به انس و الفت با دیگران؛ | # گرایش به انس و الفت با دیگران؛ | ||
#کاسته شدن تسلط خانواده بر نوجوان و تلاش او برای تثبیت موقعیت خود، جلب اعتراف اطرافیان و پذیرش این واقعیت؛ | # کاسته شدن تسلط خانواده بر نوجوان و تلاش او برای تثبیت موقعیت خود، جلب اعتراف اطرافیان و پذیرش این واقعیت؛ | ||
#بینش اجتماعی در این مرحله که موجب درک روابط موجود بین خود و دیگران میشود؛ | # بینش اجتماعی در این مرحله که موجب درک روابط موجود بین خود و دیگران میشود؛ | ||
#سرکشی و تمرد علیه فشار موجود در خانواده؛ | # سرکشی و تمرد علیه فشار موجود در خانواده؛ | ||
#احساس تمسخر نسبت به محیط واقعی زندگی که ناشی از آرمانگرایی نوجوانان است؛ | # احساس تمسخر نسبت به محیط واقعی زندگی که ناشی از آرمانگرایی نوجوانان است؛ | ||
#رقابت با دوستان و همسالان در صحنههای زندگی (ناشی از احساس اثبات موقعیت اجتماعی و خودنمایی نوجوان)؛ | # رقابت با دوستان و همسالان در صحنههای زندگی (ناشی از احساس اثبات موقعیت اجتماعی و خودنمایی نوجوان)؛ | ||
#پایبندی نوجوان به عقاید و افکار خود در مقابل معیارهای والدین، فرهنگ و محیط زندگی؛ | # پایبندی نوجوان به عقاید و افکار خود در مقابل معیارهای والدین، فرهنگ و محیط زندگی؛ | ||
#آمادگی برای ایفای نقش زن و مرد؛ | # آمادگی برای ایفای نقش زن و مرد؛ | ||
#تقلید و تبعیت از نمونهها و سرمشقهای زندگی بهجای تبعیت از قواعد و مقررات اخلاقی (مانند الگو قرار دادن یک بازیکن فوتبال)؛ | # تقلید و تبعیت از نمونهها و سرمشقهای زندگی بهجای تبعیت از قواعد و مقررات اخلاقی (مانند الگو قرار دادن یک بازیکن فوتبال)؛ | ||
#کاهش وابستگی نوجوان و رشد روحیهٔ استقلالطلبی در او.<ref>محمدی، «جنبههای مهم شخصیت نوجوان»، 1379ش.</ref> | # کاهش وابستگی نوجوان و رشد روحیهٔ استقلالطلبی در او.<ref>محمدی، «جنبههای مهم شخصیت نوجوان»، 1379ش.</ref> | ||
==الگوپذیری نوجوانان== | == الگوپذیری نوجوانان == | ||
نوجوانی، دورانی حساس و سرنوشتساز در زندگی آدمی است. بههمین دلیل، تربیت نوجوان، از حیث اجتماعی و فرهنگی، همواره مهم بوده است. در این دوره، ارتباط نوجوان با خانواده تحت تأثیر روابط همسالان، رسانهها و گروههای مرجع رفتاری قرار میگیرد؛ بنابراین، راهبردهایی که برای تربیت نوجوان انتخاب میشود، باید با حساسیت و با توجه به شرایط زیستی و محیطی او باشد. در این ردهٔ سنی، تأثیرپذیری نوجوان از گروههای مرجع در شیوهٔ پوشش، آرایش، تعاملات درونگروهی، ارتباط با انجمنها و احزاب و نیز در برخی از موارد بزهکاریها و کجرویها بیش از دورههای دیگر به چشم میخورد. نقش مثبت خانواده در الگوپذیری و ارتباط عاطفی و رفتاری نوجوان با گروه همسال، در ساماندهی این ارتباط و جهتبخشیدن آن بهسمت صلاح و هدایت فرد و جامعه مهم است. روانشناسان و جامعهشناسان، دو راهبرد اساسی را برای این ساماندهی معرفی کردهاند: | نوجوانی، دورانی حساس و سرنوشتساز در زندگی آدمی است. بههمین دلیل، تربیت نوجوان، از حیث اجتماعی و فرهنگی، همواره مهم بوده است. در این دوره، ارتباط نوجوان با خانواده تحت تأثیر روابط همسالان، رسانهها و گروههای مرجع رفتاری قرار میگیرد؛ بنابراین، راهبردهایی که برای تربیت نوجوان انتخاب میشود، باید با حساسیت و با توجه به شرایط زیستی و محیطی او باشد. در این ردهٔ سنی، تأثیرپذیری نوجوان از گروههای مرجع در شیوهٔ پوشش، آرایش، تعاملات درونگروهی، ارتباط با انجمنها و احزاب و نیز در برخی از موارد بزهکاریها و کجرویها بیش از دورههای دیگر به چشم میخورد. نقش مثبت خانواده در الگوپذیری و ارتباط عاطفی و رفتاری نوجوان با گروه همسال، در ساماندهی این ارتباط و جهتبخشیدن آن بهسمت صلاح و هدایت فرد و جامعه مهم است. روانشناسان و جامعهشناسان، دو راهبرد اساسی را برای این ساماندهی معرفی کردهاند: | ||
===مدیریت الگوپذیری با هماندیشی=== | === مدیریت الگوپذیری با هماندیشی === | ||
روانشناسان بر این باورند که انگیزشهای انتخاب الگو، معیارهای انتخاب الگو و هنجارهای به دست آمده از الگوپذیری، سه سرچشمهٔ تعیینکننده در ثمربخشی الگودهی و الگوپذیری هستند. بههمین دلیل لازم است که تفاهمی حداقلی نسبت به سه عنصر مزبور در میان نوجوان و کارگزاران تربیت خانوادگی برقرار باشد. | روانشناسان بر این باورند که انگیزشهای انتخاب الگو، معیارهای انتخاب الگو و هنجارهای به دست آمده از الگوپذیری، سه سرچشمهٔ تعیینکننده در ثمربخشی الگودهی و الگوپذیری هستند. بههمین دلیل لازم است که تفاهمی حداقلی نسبت به سه عنصر مزبور در میان نوجوان و کارگزاران تربیت خانوادگی برقرار باشد. | ||
#هماندیشی در هنجارها: از جمله راهبردهای عملیاتی خانواده در باب هماندیشی نسبت به هنجارها، «بازخورد منطقی با هنجارهای خلقالساعه (مُد)» و «توجه به هنجارهای دینی» است. | # هماندیشی در هنجارها: از جمله راهبردهای عملیاتی خانواده در باب هماندیشی نسبت به هنجارها، «بازخورد منطقی با هنجارهای خلقالساعه (مُد)» و «توجه به هنجارهای دینی» است. | ||
#هماندیشی در معیارهای انتخاب الگو: نوجوان نیازمند شناخت معیارهای الگوی مناسب است. جامعهشناسان دینی، «حسنه بودن»، «ارزش محور بودن» و «ثبات رفتاری الگو» را از جملهٔ این معیارها معرفی کردهاند. | # هماندیشی در معیارهای انتخاب الگو: نوجوان نیازمند شناخت معیارهای الگوی مناسب است. جامعهشناسان دینی، «حسنه بودن»، «ارزش محور بودن» و «ثبات رفتاری الگو» را از جملهٔ این معیارها معرفی کردهاند. | ||
#هماندیشی در تعدیل انگیزشهای الگوپذیری: والدین با تعدیل انگیزههای نوجوانان، میتوانند زمینههای دسترسی آنها به الگوهای مناسب رفتاری را هموار سازند. | # هماندیشی در تعدیل انگیزشهای الگوپذیری: والدین با تعدیل انگیزههای نوجوانان، میتوانند زمینههای دسترسی آنها به الگوهای مناسب رفتاری را هموار سازند. | ||
===مدیریت الگوپذیری با همنشینسازی=== | === مدیریت الگوپذیری با همنشینسازی === | ||
معاشرت و مصاحبت خانوادهها و شخصیتهای موجه اجتماعی و از خلال این گونه معاشرتها، آشناسازی نوجوان با مراجع فکری، اطلاعات و رفتاری، یکی از راهبردهای ساماندهی الگوپذیری نوجوانان است.<ref>کوشا، «خانواده و مدیریت الگوپذیری نوجوان»، 1393ش، ص113-136.</ref> | معاشرت و مصاحبت خانوادهها و شخصیتهای موجه اجتماعی و از خلال این گونه معاشرتها، آشناسازی نوجوان با مراجع فکری، اطلاعات و رفتاری، یکی از راهبردهای ساماندهی الگوپذیری نوجوانان است.<ref>کوشا، «خانواده و مدیریت الگوپذیری نوجوان»، 1393ش، ص113-136.</ref> | ||
==مراحل نوجوانی== | == مراحل نوجوانی == | ||
===مرحلهٔ آغازین=== | === مرحلهٔ آغازین === | ||
در این مرحله، بیشتر افراد، با سرعت بیشتری شروع به رشد میکنند. آنها در این دوره، متوجه تغییراتی در بدن خود، از جمله رویش مو در زیربغل و تغییرات جنسی در خود میشوند. این تغییرات، در دختران، در حدود ۱ تا دو سال زودتر رخ میدهد. علاوه بر ویژگیهای ظاهری، در این دوره، افکار نامشخص و سیاه و سفید، در نوجوانان ایجاد میشود. افزایش نیاز به حفظ حریم خصوصی، تلاش برای کسب استقلال، حساسیت نسبت به ظاهر خود، از دیگر ویژگیهای این دوران است. | در این مرحله، بیشتر افراد، با سرعت بیشتری شروع به رشد میکنند. آنها در این دوره، متوجه تغییراتی در بدن خود، از جمله رویش مو در زیربغل و تغییرات جنسی در خود میشوند. این تغییرات، در دختران، در حدود ۱ تا دو سال زودتر رخ میدهد. علاوه بر ویژگیهای ظاهری، در این دوره، افکار نامشخص و سیاه و سفید، در نوجوانان ایجاد میشود. افزایش نیاز به حفظ حریم خصوصی، تلاش برای کسب استقلال، حساسیت نسبت به ظاهر خود، از دیگر ویژگیهای این دوران است. | ||
===میانه=== | === میانه === | ||
این دوره، سنین ۱۴ تا ۱۷ سالگی را شامل میشود. در این سالها، افراد به بلوغ رسیده و علائم آن بهوضوح در دختران و پسران به چشم میآید. بسیاری از نوجوانان در این دوره، به روابط عاشقانه و ایجاد روابط جنسی علاقهمند میشوند. برخی از نوجوانان در این سنین، هویت جنسی خود را زیر سؤال برده و در پی کشف آن هستند. | این دوره، سنین ۱۴ تا ۱۷ سالگی را شامل میشود. در این سالها، افراد به بلوغ رسیده و علائم آن بهوضوح در دختران و پسران به چشم میآید. بسیاری از نوجوانان در این دوره، به روابط عاشقانه و ایجاد روابط جنسی علاقهمند میشوند. برخی از نوجوانان در این سنین، هویت جنسی خود را زیر سؤال برده و در پی کشف آن هستند. | ||
===انتهایی=== | === انتهایی === | ||
این دوره، سنین ۱۸ تا ۲۱ سالگی را شامل میشود. در این مرحله، افراد به رشد بدنی کامل و قد بالغ خود رسیدهاند. آنها، در این مرحله، از ثبات رفتاری بیشتری برخودار بوده و توانایی ارزیابی خطرها و آسیبها را به دست آوردهاند.<ref>[https://pezeshket.com/psychological-psychosis/دوره-نوجوانی/ «دورۀ نوجوانی»، وبسایت پزشکت.]</ref> | این دوره، سنین ۱۸ تا ۲۱ سالگی را شامل میشود. در این مرحله، افراد به رشد بدنی کامل و قد بالغ خود رسیدهاند. آنها، در این مرحله، از ثبات رفتاری بیشتری برخودار بوده و توانایی ارزیابی خطرها و آسیبها را به دست آوردهاند.<ref>[https://pezeshket.com/psychological-psychosis/دوره-نوجوانی/ «دورۀ نوجوانی»، وبسایت پزشکت.]</ref> | ||
==اهمیت نوجوانی از منظر اسلام== | == اهمیت نوجوانی از منظر اسلام == | ||
اسلام، نوجوانی را از دو جهت مثبت و منفی ارزیابی کرده است: | اسلام، نوجوانی را از دو جهت مثبت و منفی ارزیابی کرده است: | ||
#در جنبهٔ مثبت، به نظر اسلام، نوجوانی دورهٔ قوت و توانایی است که در بین دو دورهٔ ضعف و ناتوانی (کودکی و پیری) قرار گرفته است. | # در جنبهٔ مثبت، به نظر اسلام، نوجوانی دورهٔ قوت و توانایی است که در بین دو دورهٔ ضعف و ناتوانی (کودکی و پیری) قرار گرفته است. | ||
#در جنبهٔ منفی نیز این دوره، به دورهٔ جنون و مستی تعبیر شده است.<ref>محمدی، «جنبههای مهم شخصیت نوجوان»، 1379ش.</ref> | # در جنبهٔ منفی نیز این دوره، به دورهٔ جنون و مستی تعبیر شده است.<ref>محمدی، «جنبههای مهم شخصیت نوجوان»، 1379ش.</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
*«دورهٔ نوجوانی»، وبسایت پزشکت، تاریخ بازدید: ۲۲ آذر ۱۴۰۱ش. | * «دورهٔ نوجوانی»، وبسایت پزشکت، تاریخ بازدید: ۲۲ آذر ۱۴۰۱ش. | ||
*کوشا، غلامحیدر و ساجدی، ابوالفضل، «خانواده و مدیریت الگوپذیری نوجوان»، اسلام و پژوهشهای تربیتی، سال ۶، شماره ۱، ۱۳۹۳ش، ص۱۱۳–۱۳۶. | * کوشا، غلامحیدر و ساجدی، ابوالفضل، «خانواده و مدیریت الگوپذیری نوجوان»، اسلام و پژوهشهای تربیتی، سال ۶، شماره ۱، ۱۳۹۳ش، ص۱۱۳–۱۳۶. | ||
*محمدی، محمدرضا، «جنبههای مهم شخصیت نوجوان»، نشریهٔ معرفت، شماره ۳۸، ۱۳۷۹ش. | * محمدی، محمدرضا، «جنبههای مهم شخصیت نوجوان»، نشریهٔ معرفت، شماره ۳۸، ۱۳۷۹ش. | ||
*«نوجوان»، وبسایت هنر زندگی، تاریخ بازدید: ۲۲ آذر ۱۴۰۱ش. | * «نوجوان»، وبسایت هنر زندگی، تاریخ بازدید: ۲۲ آذر ۱۴۰۱ش. | ||
{{زندگی}} | |||
{{انسان}} | |||
