لوطی‌گری: تفاوت میان نسخه‌ها

[[پرونده:لوطی‌گری (1).jpg|جایگزین=کلاه مخملی‌-لوطی|بندانگشتی|حضور 'کلاه مخملی‌ها' در همایش انتخاباتی آبادگران، اسفند 94ش]]

'''<big>لوطی‌گری؛</big>''' خصلت و مرام پهلوانی و جوانمردی.

لوطی‌گری نوعی منش پهلوانی است که از گذشته تا‌کنون در فرهنگ ایرانی و میان مردان رایج بوده است؛ اما با گذر زمان و تحت‌تاثیر عوامل متعدد اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی از مفهوم اصلی خود فاصله گرفته و دچار تحولات گسترده‌ای شده است.

==مفهوم‌شناسی==

لوطی‌گری در لغت، به‌معنای جوانمردی، [[بخشندگی]] و آزادگی است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D9%88%D8%B7%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%DB%8C . دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ لوتی‌گری.]</ref> نام لوطی از اواسط دوران قاجار به پهلوانان محلی اطلاق می‌شد، <ref>[https://www.khabarfoori.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B7%D9%86%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D9%85%DB%8C-39/2957508-%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%84%D9%88%D8%B7%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%84%D9%88%D8%B7%DB%8C-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DB%8C%D8%A7-%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B1 . «مروری بر تاریخ لوطی‌گری در ایران/ لوطی، پهلوان است یا شرور؟»،  وب‌سایت خبر فوری.]</ref> اما از این واژه در شرایط مختلف اجتماعی، مفاهیم و مصادیق متفاوتی اراده شده است، مانند پهلوان‌های شهری، جوانمردان، اراذل و اوباش، لات و الوات، دوره‌گردان و لولیان (کولیان)،  دلقک‌های درباری و اوباشی که در خدمت حکومت بوده‌اند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/12636 . «گفت‌وگو با ناصر فکوهی: لوتی‌گری یا لومپنیسم/ پژمان موسوی»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> لوطی‌گری در فرهنگ ایرانی قدمت طولانی دارد و ریشۀ آن به باورهای کهن و منش اخلاقی ایرانیان در دوران باستان برمی‌گردد.<ref>[https://www.pishkhan.com/news/263462 . «لوطی‌گری مرامی از یاد رفته در ایران»،  وب‌سایت روزنامۀ آفتاب یزد.]</ref>

==لوطی==

لوطی‌گری یکی از خصوصیات بارز جماعتی است که مدعی پهلوانی بوده‌ و گاهی نهادی اجتماعی را شکل داده‌اند، مانند عیاران، شطاران، شاطران، باباشمل‌ها و داش‌مشدی‌ها. مردم مناطق مختلف به‌خصوص تهرانی‌های قدیم، لوطی‌ها را جوان‌مردانی می‌دانستند که به‌ویژه دربارۀ ناموس، تعصب داشته‌اند.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%84%D9%88%D8%B7%DB%8C . «تاریخچه لوطی و لوطی‌گری»، وب‌سایت داریوش شهبازی.]</ref> آنها در خرده‌فرهنگ ویژۀ خود، به بسیاری از آداب‌ورسوم و منش‌های فتوت و عیاری پایبند بوده‌اند، <ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2065422/%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%84%D9%88%D8%B7%DB%8C-%D9%87%D8%A7 . راستگوفر و همکاران، «ویژگی‌های زبانی لوطی‌ها»، 1398ش، ص95.]</ref> اما در طول زمان و تحت تاثیر عوامل محیطی به دو گروه تقسیم شده‌اند:  

1) خوش‌نام و یاریگر ضعیفان، <ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%84%D9%88%D8%B7%DB%8C . «تاریخچه لوطی و لوطی‌گری»، وب‌سایت داریوش شهبازی.]</ref> که از جان و مال افراد محله محافظت می‌کردند.

2) بد‌نام و همدست حاکمان، که در مناطق شهر به گردن‌کلفتی، زورگویی و اخاذی می‌پرداختند، آرامش محله‌ها را بر‌هم‌زده و موجب آزار اهالی می‌شدند.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha . «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطی‌گری و بایدها و نبایدهای آنها»، وب‌سایت ساعد‌نیوز.]</ref> در این فرآیند، مردم گاهی افراد غلام‌باره، هرزه‌کار، قمارباز و دائم‌الخمر را نیز لوطی می‌گفتند. در دورۀ قاجار، گروه‌های دیگری مانند خرس‌بازان و میمون چرخان‌ها، شیرگردان‌ها و مارگیران، شعبده‌بازان و نوازندگان دوره‌گرد نیز به لوطی مشهور بودند.<ref>[https://www.pishkhan.com/news/263462 . «لوطی‌گری مرامی از یاد رفته در ایران»، وب‌سایت روزنامه آفتاب یزد.]</ref>

==ویژگی‌ها==

لوطی‌ها در گذر زمان برای خود آداب ویژه‌ای پدید آوردند که آن‌ها را از دیگران متمایز ساخت. از‌ جمله ویژگی‌های بارز لوطی‌ها، داشتن لحن خاصی معروف به داش‌مشدی یا لوطی‌گری بود.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha . «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطی‌گری و بایدها و نبایدهای آنها»، وب‌سایت ساعد‌نیوز.]</ref> اصطلاحات خاص لوطی‌گری به‌مرور زمان در فرهنگ زبانی عموم مردم تاثیر گذاشت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2065422/%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%84%D9%88%D8%B7%DB%8C-%D9%87%D8%A7 . راستگوفر و همکاران، «ویژگی‌های زبانی لوطی‌ها»، 1398ش، ص95.]</ref> در منش لوطی‌گری رفیق‌بازی و با هم بودن افراد نیز رایج بود. آنها در محله‌های مختلف ‌شهر، پاتوق‌های مخصوصی برای دورهمی با نوچه‌ها داشتند.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%84%D9%88%D8%B7%DB%8C . «تاریخچه لوطی و لوطی‌گری»، وب‌سایت داریوش شهبازی.]</ref> در منش لوطی‌گری لازم بود که فرد به حمایت از ضعیفان و مخالفت با ستمگران بپردازد، راستگو باشد، فریفتۀ مطامع دنیوی نشود و از دوستان خود چیزی را مضایقه نکند.<ref>[https://www.pishkhan.com/news/263462 . «لوطی‌گری مرامی از یاد رفته در ایران»، وب‌سایت روزنامۀ آفتاب یزد.]</ref> برخی لوطی‌ها نیز گرفتار انحراف شده و بر سر هر کوی و برزن بساط خروس‌جنگی راه می‌انداختند یا بر پشت بام خانه، کفتربازی می‌کردند تا جلب توجه کنند.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha . «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطی‌گری و بایدها و نبایدهای آنها»، وب‌سایت ساعد‌نیوز.]</ref>

==قوانین لوطی‌گری==

در مرام لوطی‌گری، مرد نباید مقابل بی‌غیرت‌ها سر تعظیم فرود آورد و به خاطر مال دنیا پیش هر کسی دست دراز کند. در منش لوطی‌گری اگر کسی به دردسر می‌افتاد، رفقا به او کمک کرده و از جان و مال برای او مایه می‌گذاشتند. بر این اساس، پیوستن به جرگۀ لوطی‌ها کار آسانی نبود و قوانین خاصی داشت، از جمله:  

#توانایی کسب درآمد و نان خوردن از دسترنج خود؛

#دستگیری از محرومان؛

#بی‌اعتنایی به مادیات و متعصب بودن به محله و ساکنان.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha . «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطی‌گری و بایدها و نبایدهای آنها»، وب‌سایت ساعد‌نیوز.]</ref>

==نظام طبقه‌بندی لوطی‌ها==

اولین مرحلۀ لوطی‌گری، چغاله‌مشدی بود و این اصطلاح برای تازه‌واردها به‌کار می‌رفت. سپس فرد با ثابت کردن خود در مراحل لوطی‌گری و انجام کارهای خاص و اثبات قدرت بدنی، فکری و اخلاقی خود به منش لوطی‌گری و جوانمردی رسیده و مورد تایید لوطی‌ها قرار می‌گرفت.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha . «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطی‌گری و بایدها و نبایدهای آنها»،  وب‌سایت ساعد‌نیوز.]</ref> پس از گذراندن این مراحل شخص به داش‌مشدی و پس از آن به مرحلۀ باباشمل می‌رسید.<ref>[https://tehrannameh.com/list/%D9%84/%D9%84%D9%88%D8%B7%DB%8C . «لوطی»،  وب‌سایت تهران‌نامه.]</ref>

==شغل لوطی‌ها==

از جمله مشاغل رایج میان لوطی‌ها عبارت بود از:  

لوطی‌ها سراغ هر شغلی نمی‌رفتند و بالا رفتن درجه و مرتبۀ لوطی نیز در دایرۀ مشاغل آنها تاثیرگذار بود. تازه‌وارد‌ها اجازه داشتند با شغل‌هایی مانند فرفره‌سازی، دوغ‌فروشی، چغاله‌فروشی و توت‌فروشی به کسب درآمد بپردازند. برخی مشاغل مانند دلاکی، حمالی، حلاجی و مقنی‌گری میان لوطی‌ها ممنوع بود و اگر یک لوطی از سر ناچاری و نداری سراغ این مشاغل می‌رفت؛ از چشم لوطی‌های دیگر می‌افتاد.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha . «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطی‌گری و بایدها و نبایدهای آنها»، وب‌سایت ساعد‌نیوز.]</ref> شعبده‌بازی و معرکه‌گیری، مُطربی و نگهداری و آموزش حیواناتی مانند شیر، نیز در گسترۀ مشاغل لوطی‌ها جای گرفت.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%84%D9%88%D8%B7%DB%8C . «تاریخچه لوطی و لوطی‌گری»، وب‌سایت داریوش شهبازی.]</ref>

==پوشش لوطی‌ها==

لوطی‌ها اغلب دارای پوشش و ظاهر خاص بودند. داشتن دستمال یزدی و زنجیر کاشانی از خصوصیات ظاهری لوطی‌ها بود.<ref>[https://www.darioush-shahbazi.com/articles/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%84%D9%88%D8%B7%DB%8C . «تاریخچه لوطی و لوطی‌گری»،  وب‌سایت داریوش شهبازی.]</ref> پوشش آنها متشکل از کلاه مخملی یا کلاه پهلوی، کت‌و‌شلوار مشکی، پیراهن سفید یقه‌دار و کفش نوک‌تیز بود. آنها در شرایط عادی دستمال یزدی را دور یقه یا دور دست می‌پیچیدند؛ اما در شرایط اضطراری برای اعلان درگیری، دستمال یزدی یا زنجیر را می‌چرخاندند.<ref>[https://saednews.com/.post/mrahl-ajib-vrod-be-dniai-loti-gri-v-baidha-v-nbaidhaye-anha . «مراحل عجیب ورود به دنیای لوطی‌گری و بایدها و نبایدهای آنها»،  وب‌سایت ساعد‌نیوز.]</ref>

==نقش زورخانه در تقویت لوطی‌گری==

 

 

 

 

 

 

==پانویس==

{{پانویس}}

*اباذری، یوسف و پاپی‌یزدی، علی، «بررسی تقابل سنت و مدرنیته در فیلم‌های جاهلی با تاکید بر الگوهای لات و لوطی در دو فیلم لات جوانمرد و قیصر»، فصلنامۀ مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شمارۀ 32، 1392ش.

*«تاریخچه لوطی و لوطی‌گری»، وب‌سایت داریوش شهبازی، تاریخ بازدید: 5 مهر 1403ش.

*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 5 مهر 1403ش.

*راستگوفر، سید محمد و همکاران، «ویژگی‌های زبانی لوطی‌ها»، فصلنامۀ هنر زبان، شمارۀ4، 1398ش.

*«روایتی از لوطی‌ها و داش‌مشتی‌های جنگفیلم»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا، تاریخ درج مطلب: 5 مهر 1402ش.

*«لوطی‌گری مرامی از یاد رفته در ایران»،  وب‌سایت روزنامۀ آفتاب یزد، تاریخ درج مطلب: 22 فروردین 1401ش.

*«لوطی»، وب‌سایت تهران‌نامه، تاریخ بازدید: 7 مهر 1403ش.

*«گفت‌وگو با ناصر فکوهی: لوتی‌گری یا لومپنیسم»،  وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 7 مهر 1403ش.

*محمدی، جمال و همکاران، «خرده‌فرهنگ لوطی‌ها و تجربۀ طرد اجتماعی، مطالعه موردی: لوطی‌های شهر خرم‌آباد»، فصلنامۀ برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شمارۀ 28، 1400ش.

*«مروری بر تاریخ لوطی‌گری در ایران/ لوطی، پهلوان است یا شرور؟»، وب‌سایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: 30 مرداد 1401ش.