عزت نفس: تفاوت میان نسخه‌ها

عزت نفس، [[احساس]] ارزش و ارجمندی است که فرد نسبت به خود دارد. عزت نفس، از جمله فضائل اخلاقی است که بر الگوهای پیشرفت، عملکرد، تعامل با دیگران و سلامت روانی افراد تأثیرگذار است؛ به‌همین دلیل، همواره بر ارزیابی مثبت فرد از خود تأکید شده و راهکارهایی برای تقویت آن ارائه شده است.

واژهٔ عزت که در [[قرآن]] برای [[خدا]]، رسول و مؤمنین به‌کار رفته<ref>سوره منافقون، آیه 63.</ref> در لغت به‌معنای بزرگواری، ارجمندی و [[کرامت]] است. [[عزت نفس]] نیز به‌معنای مناعت و شرافت،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/عزت دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ عزت.]</ref> زاییدهٔ زندگی اجتماعی و ارزش‌های آن است که در تمامی فعالیت‌های روزانهٔ انسان تأثیرگذار بوده و از مهم‌ترین جنبه‌های شخصیت و نیز تعیین‌کنندهٔ ویژگی‌های رفتاری انسان به‌شمار می‌رود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/73190/fa غفاری و دیگران، «تأثیر برنامۀ ورزشی منظم گروهی بر عزت نفس دانشجویان پرستاری»، 1386ش، ص52.]</ref>

عزت نفس، همچون یک انگیزهٔ قوی عمل کرده و فرد را در رسیدن به اهداف، کمک می‌کند.<ref>[https://www.darmankade.com/blog/self-esteem/ «عزت نفس چه تأثیری بر زندگی انسان دارد؟ راهکارهای مؤثر برای افزایش آن»، وب‌سایت درمانکده.]</ref> عزت نفس دارای ابعاد پنج‌گانه شامل ۱. کلی؛ ۲. تحصیلی؛ ۳. جسمی؛ ۴. خانوادگی و ۵. اجتماعی<ref>[https://www.sid.ir/paper/137616/fa شریعتمداری و امینی، «اثربخشی آموزش مفاهیم مذهبی بر عزت نفس دانش آموزان دبستانی»، 1397ش، ص161.]</ref> است.

فردی که احساس خودارزشمندی و عزت نفس دارد، با چالش‌ها و مشکلات زندگی، آسان‌تر کنار می‌آید.<ref>[https://www.sid.ir/paper/73190/fa غفاری و دیگران، «تأثیر برنامۀ ورزشی منظم گروهی بر عزت نفس دانشجویان پرستاری»، 1386ش، ص53.]</ref> عزت نفس، [[رضایت از زندگی]] را نیز به‌صورت معناداری تحت تأثیر قرار می‌دهد. افرادی که عزت نفس بالایی دارند، از خلاقیت، سازگاری بین‌فردی، [[شادی]]، [[اعتماد به نفس|اعتماد به‌نفس]] و سلامت فردی بیشتری برخوردار هستند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/137616/fa شریعتمداری و امینی، «اثربخشی آموزش مفاهیم مذهبی بر عزت نفس دانش آموزان دبستانی»، 1397ش، ص153.]</ref>

گروهی دیگر از کارشناسان نیز معتقدند میان عزت نفس پایین با ارتکاب جرائم جنسی، مشکلات عاطفی، قلدری در کودکان، پرورش عقاید و رفتارهای مثبت دربارهٔ اعتیاد به‌خصوص در مردان، بروز نشانه‌های [[افسردگی]] و ناامیدی، سطح بالاتری از [[اضطراب امتحان]]، پیشرفت تحصیلی پایین‌تر نسبت به دیگران و اضطراب، ارتباطی عمیق وجود دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/137616/fa شریعتمداری و امینی، «اثربخشی آموزش مفاهیم مذهبی بر عزت نفس دانش آموزان دبستانی»، 1397ش، ص152-154.]</ref>

پر کردن اوقات فراغت، برقراری تعامل‌های اجتماعی با همسالان، [[ورزش]] و داشتن انگیزه را ازجمله راه‌کارهای تقویت عزت نفس معرفی کرده‌اند.<ref>Kubota, “Aerobic exercise and self-esteem in children”, 2002, V24(12), P127.</ref> از دیگر راه‌کارهای افزایش عزت نفس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

عوامل بسیاری در ایجاد عزت نفس و رشد آن دخالت دارند؛ مانند ژنتیک، شخصیت، تجارب زندگی، سن، سلامتی، تفکرات، شرایط اجتماعی، واکنش‌های دیگران و مقایسهٔ خود با دیگران. کارشناسان، عوامل تأثیرگذار بر عزت نفس را به دو گروه تقسیم کرده‌اند:

عواملی مانند کیفیت رابطهٔ [[نقش مادری|مادر]]- [[کودک]]، تجربه‌های اجتماعی، بازخوردهای اطرافیان، تجربه‌های آسیب‌زا، رویدادهای جاری زندگی، [[طلاق]]، بی‌خانمانی، بدرفتاری جسمی و جنسی، سطح عزت نفس والدین، روابط بین والدین و ساختار خانواده.<ref>[https://www.sid.ir/paper/137616/fa شریعتمداری و امینی، «اثربخشی آموزش مفاهیم مذهبی بر عزت نفس دانش آموزان دبستانی»، 1397ش، ص153.]</ref>

عواملی که از درون آدمی نشأت می‌گیرند مانند معنویت، باورها، اعمال و رفتار و نقطه‌نظرها.<ref>[https://pardisplan.com/عوامل-تاثیر-گذار-بر-عزت-نفس/#:~:text=عوامل%20زیادی%20در%20ایجاد%20عزت، مقایسه%20خود%20با%20دیگران%20 روشن، «عوامل تأثیرگذار بر عزت نفس»، وب‌سایت پردیس پلان.]</ref>

از دیگر عوامل تأثیرگذار بر عزت نفس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

عزت نفس، ازجمله عوامل کلیدی در روند رشد روانی فرد بوده و آثار برجسته‌ای بر جریان فکری، احساسات، تمایلات، ارزش‌ها و اهداف فرد دارد. ورزش نیز منجر به ایجاد احساس کفایت و افزایش کارایی فرد می‌شود. کارشناسان معتقدند که این افزایش کارایی و کفایت، منجر به شکل‌گیری احساس کنترل بر زندگی شده و بنابراین، عزت نفس افزایش می‌یابد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/73190/fa غفاری و دیگران، «تأثیر برنامۀ ورزشی منظم گروهی بر عزت نفس دانشجویان پرستاری»، 1386ش، ص52.]</ref>

آنها بر این باورند که فعالیت‌های فیزیکی و ورزش، تأثیر بسزایی بر جنبه‌های روانی افراد از جمله عزت نفس دارند.<ref>Boyd, “The effect of physical activity intervention package on the self-esteem of pre-adolescentand adolescent females”, 1997, V32(127), P693.</ref> برنامهٔ ورزشی منظم نه‌تنها بر سلامت جسمی افراد، بلکه بر سلامت روانی، مقابله با نگرانی و [[افسردگی]] و نیز افزایش درک مفهوم خود تأثیر می‌گذارند.<ref>Heath, “Physical activity patterns in American high school students: results from the 1990”, 1994, V148(11), P1131.</ref>

پژوهش‌های صورت‌گرفته نشان داده‌اند که آموزش مفاهیم معنوی بر ابعاد مختلف عزت نفس آدمی تأثیرگذار بوده و عزت نفس اجتماعی و عمومی افراد را به‌صورت چشمگیری افزایش می‌دهد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/137616/fa شریعتمداری و امینی، «اثربخشی آموزش مفاهیم مذهبی بر عزت نفس دانش آموزان دبستانی»، 1397ش، ص151.]</ref> این پژوهش‌ها حکایت از آن دارند که سلامت جسمانی و عزت نفس افراد مذهبی در مقایسه با منکران خداوند، به‌صورت معناداری بیشتر است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/137616/fa شریعتمداری و امینی، «اثربخشی آموزش مفاهیم مذهبی بر عزت نفس دانش آموزان دبستانی»، 1397ش، ص156.]</ref>

همچنین، داشتن معنا در زندگی و احساس تعلق به منبعی والا، امید به کمک خداوند در چالش‌ها و شرایط سخت زندگی و نیز بهره‌مندی از حمایت‌های اجتماعی و معنوی، ازجمله مواردی هستند که افراد مذهبی با بهره‌گیری از آنها می‌توانند در رویارویی با حوادث سخت زندگی، آسیب کمتری را متحمل شوند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/113155/fa فکوری و دیگران، «ارتباط باورهای مذهبی با عزت نفس در دانشجویان»، 1394ش، ص51.]</ref>

کارشناسان معتقدند که [[موسیقی]] درمانی، یک ضد افسردگی طبیعی بوده و با دقت در انتخاب نوع موسیقی می‌توان بر خُلق و کاهش افسردگی در افراد تأثیر گذاشت؛ بنابراین، استفاده از موسیقی با ریتم ملایم و آرامش‌بخش در کاهش ریشه‌های افسردگی مانند [[مدیریت خشم|خشم]]، ناکامی، [[غم]] و [[اضطراب]] تأثیرگذار بوده و در بهبود الگوهای رفتاری و تقویت عزت نفس نقشی چشمگیر دارد. در حوزهٔ [[سالمندی]] نیز موسیقی درمانی، به‌عنوان روشی خلاقانه شناخته می‌شود که شامل فعالیت‌هایی همچون گوش دادن به موسیقی، آواز خواندن و نواختن آلات موسیقی می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/387094/fa حسینی و زاده‌محمدی، «تأثیر موسیقی درمانی بر عزت نفس و معنای زندگی در سالمندان»، 1400ش، ص497-498.]</ref>

آدمی موجودی اجتماعی بوده و برای بقا، حفظ سلامت و نشاط در زندگی نیازمند برقراری ارتباط با دیگران است. در این میان، رسانه‌های اجتماعی به افراد این فرصت را می‌دهند تا راحت‌تر با دیگران ارتباط برقرار کنند. کارشناسان معتقدند که انسان‌ها، در فضای مجازی، در بسیاری از مواقع، گول ظواهر پرزرق و برق دیگران را خورده و عزت نفس آنها کاهش می‌یابد.

این در حالی است که آنچه افراد در رسانه‌های اجتماعی به اشتراک می‌گذارند، تنها ظواهر بوده و تصویر واقعی از زندگی آنها نیست. آنها بر این باورند که برای بالا بردن عزت نفس، نیازی به کنار گذاشتن رسانه‌های اجتماعی نبوده و تنها کافی است تا آدمی از آنها با هوشیاری استفاده کند.<ref>[https://karlib.com/blog/10-ways-to-increase-self-esteem/ ولی محمدی، «راهکارهای اساسی برای بالا بردن عزت نفس»، وب‌سایت کارلیب.]</ref>

اسلام، همواره بر عزت و عزیز بودن آدمی تأکید داشته و به‌همین دلیل، بر عواملی سفارش کرده که نه‌تنها موجب عزت آدمی هستند بلکه منجر به بقای آن در آدمی نیز می‌شوند. عزت نفس در [[اسلام]] به‌معنای داشتن حالت مناعت و احساس شرافت است. قرآن، عزت را از آنِ خدا، پیامبر و مؤمنان دانسته و اعتقاد درست و عمل صالح را ازجمله راه‌های دستیابی به آن معرفی کرده است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/عزت_نفس «عزت نفس»، دانشنامۀ اسلامی.]</ref>

از جمله عوامل تحقق عزت نفس در آموزه‌های دین اسلام نیز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

[[پرونده:عزت نفس۱.png|بندانگشتی|بیت ششم مثنوی هفت اورنگ (جلد اول)؛ اشاره جامی در شعر به مفهوم عزت نفس]]

[[اعتماد به نفس]] به‌معنای اطمینان به خود و توانایی‌های خود در مقابله با چالش‌های گوناگون و حل مشکلات در رسیدن به موفقیت است؛ بنابراین، اعتماد به نفس بر اساس معیارهای خارجی در راستای دستیابی به موفقیت و ارزشمند بودن، سنجیده می‌شود، اما عزت نفس، براساس ارزش‌های درون‌فردی است. علاوه بر آن، عزت نفس، ویژگی ثابت و بدون تغییر نبوده و انعطاف‌پذیر است.<ref>[https://karlib.com/blog/10-ways-to-increase-self-esteem/ ولی محمدی، «راهکارهای اساسی برای بالا بردن عزت نفس»، وب‌سایت کارلیب.]</ref>

در متون دینی نیز از آنچه که عزت نفس تعبیر شده است به استغنای نفس از خلق، غنای طبع و ابای نفس تعبیر شده که امر مطلوب است. اما اعتماد به نفس یک مفهوم غربی و برساخته تمدن مدرن است؛ در نگاه [[توحید|توحیدی]] اعتماد به خدا و افتخار به بندگی او فضیلت است نه اعتماد به نفس. عزت نفس هم در ارتباط با خدا معنا دار می‌شود؛ چون عزت فقط از خدا است.<ref>طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، 1374، ج4، ص596ش.</ref>

مفهوم عزت نفس، از دیرباز در نوشته‌های ادیبان فارسی‌زبان نیز آمده است؛ برای مثال، جامی در شعر خود گفته است:<ref>[https://ganjoor.net/jami/7ourang/7-4/sh94 جامی، هفت اورنگ، سبحه الابرار، بخش 94، بیت 22، وب‌سایت گنجور.]</ref>{{سخ}}

{{آغاز نستعلیق}}

  {{پایان نستعلیق}}

{{پانویس}}

{{آغاز منابع}}

* جامی، هفت اورنگ، سبحه‌الابرار، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۹ خرداد ۱۴۰۲ش.

* Kubota Y, Sasaki S, “Aerobic exercise and self-esteem in children”, J Behav Med, 2002.

{{پایان منابع}}