صفحهای تازه حاوی «بندانگشتی <big>'''اسرارالتوحید،'''</big> از بهترین آثار تاریخ عرفان، فرهنگ و ادبیات ایران. اسرارالتوحید، نام کتابی است که در قرن ششم هجری دربارۀ زندگی ابوسعید ابوالخیر، عارف مشهور ایرانی نوشته شده و از شاهکارهای ادبیات...» ایجاد کرد |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =اسرار-التوحید.jpg | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست =اسرار التوحید (کتاب).ogg | |||
| حجم فایلپادکست =۹/۷۰ | |||
| تاریخ پادکست =۱۴۰۵/۰۵/۲۷ | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
<big>'''اسرارالتوحید،'''</big> از بهترین آثار تاریخ عرفان، فرهنگ و ادبیات ایران. | <big>'''اسرارالتوحید،'''</big> از بهترین آثار تاریخ عرفان، فرهنگ و ادبیات ایران. | ||
اسرارالتوحید، نام کتابی است که در قرن ششم هجری دربارۀ زندگی [[ابوسعید ابوالخیر]]، عارف | اسرارالتوحید، نام کتابی است که در قرن ششم هجری دربارۀ زندگی [[ابوسعید ابوالخیر]]، عارف ایرانی نوشته شده و از شاهکارهای ادبیات فارسی، برجستهترین منبع تاریخ تصوف ایران و از مهمترین اسناد تاریخ اجتماعی ایران محسوب میشود. درونمایۀ اصلی این اثر، سبک زندگی دینی؛ یعنی درس انساندوستى، خوشبينى، شادى، امید، ترك تعصب، آزادگى، هوشيارى و روشنبينى، ديگران را بر خود مقدمداشتن، راستى با حق و دوستى با خلق خدا بوده که به نظر کارشناسان نیاز شدید دنیای امروز است. | ||
==معرفی== | ==معرفی== | ||
«اسرارالتوحید فی مقامات شیخ ابوسعید ابوالخیر» نام کتاب عرفانی و تاریخی است که در | «اسرارالتوحید فی مقامات شیخ ابوسعید ابوالخیر» نام کتاب عرفانی و تاریخی است که در ۵۷۰-۵۸۰ق دربارۀ [[ابوسعید ابوالخیر]] (۳۵۷-۴۴۰ق) در [[خراسان]] نگاشته شده است.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/news/9634/%D8%B4%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C---%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B4%D9%81%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D8%AF%DA%A9%D9%86 شفیعی کدکنی، «شکوه عرفان ایرانی»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> این کتاب علاوه بر زندگىنامۀ ابوسعید که در تاریخ عرفان اسلامی از جایگاه بسیار بالایی برخوردار بوده و در ردیف حلاج و بایزید بسطامی از عارفان بزرگ جهان اسلام قرار دارد، شامل تاریخ اجتماعی ایران بوده و آداب و رسوم، عادات، اجتماعات و تشکیلات عرفا و نیز بسیاری از مفاهیم حقیقی و بعضی از اصطلاحات عرفانی را روایت کرده است: ریاضت، مراقبه، زاویه، قبضوبسط، سماع، خلوت، خرقه، مرقع، وجد، حال و توصیف انواع ریاضتها، مجاهدات، آداب سلوک و مقامات و شرطهایی که بین شیخ و مرید باید باشد و روش شیخ در [[تأدیب]] مریدان و نوع ارتباط با آنها و نظام زندگی در خانقاهها.<ref>[https://fa.wikinoor.ir/wiki/%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%AD%D9%8A%D8%AF_%D9%81%D9%8A_%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE_%D8%A3%D8%A8%D9%8A%E2%80%8C%D8%B3%D8%B9%D9%8A%D8%AF_(%D8%AA%D8%B1%D8%AC% «اسرارالتوحید» ویکی نور؛ «ترجمه و انتشار كتاب اسرارالتوحيد ابوسعيد ابوالخير به زبان روسي»، وبسایت دانشجو.]</ref> نویسندۀ این کتاب «محمد بن منور میهنی» از نویسندگان بهنام قرن ششم و از نوادگان ابوسعید بوده که در عرفانشناسی و اقوال و احوال بزرگان سلسلههای صوفیه تسلط کافی داشته است.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/news/9634/%D8%B4%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C---%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B4%D9%81%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D8%AF%DA%A9%D9%86 شفیعی کدکنی، «شکوه عرفان ایرانی»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> وی بهدلیل علاقۀ زیاد به پدربزرگ خود، تلاش کرده است مطالبی را که تا آن زمان از بزرگان خاندان، عموزادگان و پیروان شیخ دربارۀ وی شنیده و یا جمع کرده بود، به کتابی شیرین و دلپذیر تبدیل کند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4693/4719/36900/%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%B1-%D9%85%D8%AA%D9%88%D9%86%22%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%22-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D9%81%DB%8C-%D9%85% «گوهر متون (کتابشناسی)؛ اسرارالتوحید فی مقامات شیخ ابی سعید»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.] </ref> | ||
==ساختار کتاب== | ==ساختار کتاب== | ||
کتاب اسرارالتوحید در سه باب تنظیم شده و نویسنده در آغاز هر باب، حدیثی از پیامبر اسلام آورده و آن گاه با شرح حدیث، مطالب کتاب را آغار کرده است: | کتاب اسرارالتوحید در سه باب تنظیم شده و نویسنده در آغاز هر باب، حدیثی از پیامبر اسلام آورده و آن گاه با شرح حدیث، مطالب کتاب را آغار کرده است: | ||
| خط ۳۰: | خط ۵۹: | ||
==اثرگذاریها== | ==اثرگذاریها== | ||
===1. ترویج معنویت و ادبیات عرفانی=== | ===1. ترویج معنویت و ادبیات عرفانی=== | ||
با الهام از فضای معنوی، آموزهها و موضوعات عرفانی کتاب اسرارالتوحید، داستانها، حکمتها، حکایتها و پندواندرزهای زیادی در قالب ادبیات منثور و منظوم تولید شده که موجب ترویج معنویت دینی شده و بر غنای آثار عرفانی در ادبیات فارسی افزوده است. برای مثال، مولانا برجستهترین عارف ایرانی در پنج حکایت خود در مثنوی و کلیات شمس از این کتاب متأثر شده<ref> مبشری و عقدایی، «بررسی ساختار و محتوای حکایتی از اسرارالتوحید و مثنوی مولوی»، زمستان 1394ش، ص108.</ref> و عطار نیشابوری در «الهینامه»، «مصیبتنامه»، «اسرارنامه» و «منطق الطیر» که از ارزندهترین و ماندگارترین آثار غنایی ادبیات فارسی محسوب میشود، تحت تأثیر این کتاب بوده است.<ref>دامادی، ابوسعیدنامه، 1374ش، ص88.</ref> همچنین داستانها و حکایتهای اسرارالتوحید بر مکارمالاخلاق از رضیالدین محمد نیشابوری، گلشن راز | با الهام از فضای معنوی، آموزهها و موضوعات عرفانی کتاب اسرارالتوحید، داستانها، حکمتها، حکایتها و پندواندرزهای زیادی در قالب ادبیات منثور و منظوم تولید شده که موجب ترویج معنویت دینی شده و بر غنای آثار عرفانی در ادبیات فارسی افزوده است. برای مثال، مولانا برجستهترین عارف ایرانی در پنج حکایت خود در مثنوی و کلیات شمس از این کتاب متأثر شده<ref> مبشری و عقدایی، «بررسی ساختار و محتوای حکایتی از اسرارالتوحید و مثنوی مولوی»، زمستان 1394ش، ص108.</ref> و عطار نیشابوری در «الهینامه»، «مصیبتنامه»، «اسرارنامه» و «منطق الطیر» که از ارزندهترین و ماندگارترین آثار غنایی ادبیات فارسی محسوب میشود، تحت تأثیر این کتاب بوده است.<ref>دامادی، ابوسعیدنامه، 1374ش، ص88.</ref> همچنین داستانها و حکایتهای اسرارالتوحید بر مکارمالاخلاق از رضیالدین محمد نیشابوری، کتاب مفاتیح الاعجاز محمد لاهیجی در شرح [[گلشن راز]]، فتوتنامۀ سلطانی و حدائقالحقایق معینالدین هروی و مرصادالعباد نجمالدین راضی، اثرگذار بوده است. <ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/68529/%d8%aa%d8%a7%d8%ab%db%8c%d8%b1-%d8%a7%d8%a8%d9%88%d8%b3%d8%b9%db%8c%d8%af-%d8%a7%d8%a8%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%ae%db%8c%d8%b1-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%d8%af%d8%a8%db%8c%d8%a7%d8%aa-%d9%81%d8%a7%d8%b1%d8%b3%db%8c دامادی، «تأثیر ابوسعید ابوالخیر در ادبیات فارسی»، سال 1355ش، ص262-267.]</ref> | ||
===2. ترویج مثبتنگری=== | ===2. ترویج مثبتنگری=== | ||
پژوهشگران یکی از تأثیرات مهم اسرارالتوحید در جامعه را ترویج «مثبتنگری»، افکار و رفتار خوشبینانه در زندگی فردی و اجتماعی میدانند که از دو منظر تاریخی و امروزی قابل بررسی است. از نظر تاریخی، تجربۀ زیستۀ ابوسعید و جوهرۀ بنیادین اکثر حکایتهای کتاب اسرارالتوحید مفاهیمی مانند اخلاص، خوشبینی، امید و نشاط است که در مکاتب و مؤسسات روانشناسی برای برتر کردن زندگی انسان بر آنها تأکید میشود. به نظر روانشناسان، امروزه نیز انسان هرچه بیشتر به متنهایی مانند اسرارالتوحید نزدیک شود، از اختلالات شخصیتی و نابسامانیهای اجتماعی دور شده و از سلامت و امنیت روحی و روانی و سازمان اجتماعی استوارتر برخوردار خواهد شد. از نظر محققان، شواهد فراوانی در اسرارالتوحید وجود دارد که نشان میدهد مثبتگرایی پیش از آن که اندیشۀ غربی باشد، در فرهنگ و تفکر شرقی و در آثار ادبی، هنری و زندگی ایرانیان مصداق داشته و بازتاب مثبتگرایی و مثبتاندیشی در متون ادبی ایران کارآمدتر و اثرگذارتر از نظریههای غربی است. زیرا آنها در پی درمان زندگی دنیایی انسان هستنتد در حالی که تفکر ایرانی بازتابیافته در آثار ادبی و هنری از جمله اسرارالتوحید، میکوشد مسیر تکاملی انسان را بهصورت صعودی و از زمین به آسمان ترسیم کند.<ref>[https://jml.alzahra.ac.ir/article_5254_94d818957a20b213b5fa04c2464d2c5a.pdf پیرانی، «بازخوانی حکایتهای عرفانی اسرارالتوحید با رویکرد روانشناسی مثبتگرا»، 1399ش، ص25؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1720352/%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8% صادقی، «از شیوههای بیانی- بدیعی به مناسبات اجتماعی و انسانی با تکیه بر اسرارالتوحید ابوسعید ابوالخیر مقاله»، 1399ش، ص65.] </ref> | پژوهشگران یکی از تأثیرات مهم اسرارالتوحید در جامعه را ترویج «مثبتنگری»، افکار و رفتار خوشبینانه در زندگی فردی و اجتماعی میدانند که از دو منظر تاریخی و امروزی قابل بررسی است. از نظر تاریخی، تجربۀ زیستۀ ابوسعید و جوهرۀ بنیادین اکثر حکایتهای کتاب اسرارالتوحید مفاهیمی مانند اخلاص، خوشبینی، امید و نشاط است که در مکاتب و مؤسسات روانشناسی برای برتر کردن زندگی انسان بر آنها تأکید میشود. به نظر روانشناسان، امروزه نیز انسان هرچه بیشتر به متنهایی مانند اسرارالتوحید نزدیک شود، از اختلالات شخصیتی و نابسامانیهای اجتماعی دور شده و از سلامت و امنیت روحی و روانی و سازمان اجتماعی استوارتر برخوردار خواهد شد. از نظر محققان، شواهد فراوانی در اسرارالتوحید وجود دارد که نشان میدهد مثبتگرایی پیش از آن که اندیشۀ غربی باشد، در فرهنگ و تفکر شرقی و در آثار ادبی، هنری و زندگی ایرانیان مصداق داشته و بازتاب مثبتگرایی و مثبتاندیشی در متون ادبی ایران کارآمدتر و اثرگذارتر از نظریههای غربی است. زیرا آنها در پی درمان زندگی دنیایی انسان هستنتد در حالی که تفکر ایرانی بازتابیافته در آثار ادبی و هنری از جمله اسرارالتوحید، میکوشد مسیر تکاملی انسان را بهصورت صعودی و از زمین به آسمان ترسیم کند.<ref>[https://jml.alzahra.ac.ir/article_5254_94d818957a20b213b5fa04c2464d2c5a.pdf پیرانی، «بازخوانی حکایتهای عرفانی اسرارالتوحید با رویکرد روانشناسی مثبتگرا»، 1399ش، ص25؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1720352/%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8% صادقی، «از شیوههای بیانی- بدیعی به مناسبات اجتماعی و انسانی با تکیه بر اسرارالتوحید ابوسعید ابوالخیر مقاله»، 1399ش، ص65.] </ref> | ||
