علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) |
||
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''چرتکه'''}}؛ ابزاری کهن برای انجام محاسبات ریاضی | {{درشت|'''چرتکه'''}}؛ ابزاری کهن برای انجام محاسبات ریاضی | ||
| خط ۱۴: | خط ۱۳: | ||
== چرتکه چینی == | == چرتکه چینی == | ||
از سدههای ۱۱ و۱۲ میلادی در چین آثاری از چرتکه چینی وجود دارد؛<ref>Needham, Science and Civilisation In China, 1959, III, P78.</ref> اما قدیمیترین یافتهها دربارهٔ کاربرد آن به قرن ۱۳ میلادی بازمیگردد.<ref>Pullan, the history of the abacus, 1968, p20.</ref> این احتمال وجود دارد که چرتکه در قرن ۱۴ میلادی در چین رواج یافته باشد.<ref>Sarton, Introduction to The History of Science, 1975, I, P756-757.</ref> چرتکه چینی از قالب چوبی و میلههایی به موازات یکدیگر تشکیل شده است. بازویی به موازات قاب، میلهها را به دو بخش نابرابر بالایی و پایینی تقسیم کرده است. در بخش پایینی، پنج مهره قرار دارد که نشانه یک واحد از ارزش مکانی میله مربوطه است. در بخش بالایی دو مهره قرار دارد که نشانه پنج واحد از ارزش مکانی میله مربوطه است.<ref>Davis,”The History of Computation’’, 1989, I, P119.</ref> | از سدههای ۱۱ و۱۲ میلادی در چین آثاری از چرتکه چینی وجود دارد؛<ref>Needham, Science and Civilisation In China, 1959, III, P78.</ref> اما قدیمیترین یافتهها دربارهٔ کاربرد آن به قرن ۱۳ میلادی بازمیگردد.<ref>Pullan, the history of the abacus, 1968, p20.</ref> این احتمال وجود دارد که چرتکه در قرن ۱۴ میلادی در چین رواج یافته باشد.<ref>Sarton, Introduction to The History of Science, 1975, I, P756-757.</ref> چرتکه چینی از قالب چوبی و میلههایی به موازات یکدیگر تشکیل شده است. بازویی به موازات قاب، میلهها را به دو بخش نابرابر بالایی و پایینی تقسیم کرده است. در بخش پایینی، پنج مهره قرار دارد که نشانه یک واحد از ارزش مکانی میله مربوطه است. در بخش بالایی دو مهره قرار دارد که نشانه پنج واحد از ارزش مکانی میله مربوطه است.<ref>Davis,”The History of Computation’’, 1989, I, P119.</ref> | ||
== چرتکه ژاپنی == | == چرتکه ژاپنی == | ||
چرتکه ژاپنی یا سوروبان نیز از قرن ۱۷ میلادی همگانی شد.<ref>Pullan, the history of the abacus, 1968, p20.</ref> چرتکه ژاپنی شبیه به چرتکه چینی بوده با این تفاوت که پنج مهره در زیر و یک مهره در بالا قرار داشته و بعدها بهصورت چهار مهره در زیر و یک مهره در بالا اصلاح شد.<ref>Davis,”The History of Computation’’, 1989, I, P119.</ref> | چرتکه ژاپنی یا سوروبان نیز از قرن ۱۷ میلادی همگانی شد.<ref>Pullan, the history of the abacus, 1968, p20.</ref> چرتکه ژاپنی شبیه به چرتکه چینی بوده با این تفاوت که پنج مهره در زیر و یک مهره در بالا قرار داشته و بعدها بهصورت چهار مهره در زیر و یک مهره در بالا اصلاح شد.<ref>Davis,”The History of Computation’’, 1989, I, P119.</ref> | ||
| خط ۲۶: | خط ۲۲: | ||
== چرتکهاندازی == | == چرتکهاندازی == | ||
محاسبه کردن با چرتکه را چرتکهاندازی میگویند. چرتکهاندازان برای محاسبات کمتر از ریال از ۴ مهره ردیف اول و برای محاسبه وزن از ۴ مهره ردیف چهارم از راست استفاده میکردند. برای چرتکهاندازی، ابتدا تمام مهرهها را به طرف بالا قرار میدادند. در مقیاس پولی قدیم ایران، ۴ عدد پنج شاهی، برابر با یک ریال بود. ۴ مهره ردیف اول نمایندهٔ شاهیها بوده و مهرههای ردیف دوم نماینده یک ریالی بود. وقتی عدد مورد نظر از ۱۰ ریال بالاتر میرفت، ۱۰ مهره ردیف دوم بالا رفته و یک مهره از ردیف سوم را پایین میآوردند.<ref>جانباللهی، چهل گفتار در مردمشناسی میبد، ۱۳۹۰ش، دفتر چهارم، ص۵۴۰–۵۴۱.</ref> | محاسبه کردن با چرتکه را چرتکهاندازی میگویند. چرتکهاندازان برای محاسبات کمتر از ریال از ۴ مهره ردیف اول و برای محاسبه وزن از ۴ مهره ردیف چهارم از راست استفاده میکردند. برای چرتکهاندازی، ابتدا تمام مهرهها را به طرف بالا قرار میدادند. در مقیاس پولی قدیم ایران، ۴ عدد پنج شاهی، برابر با یک ریال بود. ۴ مهره ردیف اول نمایندهٔ شاهیها بوده و مهرههای ردیف دوم نماینده یک ریالی بود. وقتی عدد مورد نظر از ۱۰ ریال بالاتر میرفت، ۱۰ مهره ردیف دوم بالا رفته و یک مهره از ردیف سوم را پایین میآوردند.<ref>جانباللهی، چهل گفتار در مردمشناسی میبد، ۱۳۹۰ش، دفتر چهارم، ص۵۴۰–۵۴۱.</ref> | ||
| خط ۳۶: | خط ۳۱: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | |||
* آذرنوش، آذرتاش، فرهنگ معاصر عربی فارسی، تهران، نی، ۱۳۷۹ش. | * آذرنوش، آذرتاش، فرهنگ معاصر عربی فارسی، تهران، نی، ۱۳۷۹ش. | ||
* بزازی لمراسکی، مانا و دیگران، «تأثیر آموزش محاسبه ذهنی-چرتکهای بر مهارت حل مسئله ریاضی دانشآموزان مقطع ابتدایی»، فصلنامه فنآوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، شماره ۱، ۱۳۹۵ش. | * بزازی لمراسکی، مانا و دیگران، «تأثیر آموزش محاسبه ذهنی-چرتکهای بر مهارت حل مسئله ریاضی دانشآموزان مقطع ابتدایی»، فصلنامه فنآوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، شماره ۱، ۱۳۹۵ش. | ||
