سیاست‌های جمعیتی ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

ایران چهار دورۀ متمایز سیاست‌های جمعیتی داشته است:  

*دوره اول سیاست کنترل جمعیت و شکل‌گیری ساختارهای لازم برای کاهش نرخ باروری که از اواسط دهه ۱۳۴۰ش تا پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] را شامل می‌شود.  

*دوره دوم که با توقف برنامه‌های کنترل جمعیت و تشویق [[فرزندآوری]] پس از انقلاب تا ۱۳۶۸ش ادامه یافت.

*دوره سوم که توجه مجدد به کنترل جمعیت و برنامه‌ریزی ساختاری برای کاهش فرزندآوری از ۱۳۶۸ش تا ۱۳۸۹ش طی برنامه‌های اول و دوم توسعه کشور را دربرمی‌گیرد.

*دوره چهارم که با تاکید بر لزوم افزایش جمعیت از ۱۳۹۳ش آغاز شد و تا امروز ادامه دارد.<ref>اسلامی و فرخاری، «بررسی چرخۀ سیاست‌گذاری افزایش‌ جمعیت در جمهوری اسلامی ایران (با تمرکز بر دورۀ چهارم سیاست‌های جمعیتی)»،  1402ش، ص3.</ref>

===افزایش جمعیت===

بعد از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، سیاست‌های جمعیتی سابق که برای کنترل زادوولد و [[کاهش جمعیت]] اجرا می‌شد، به‌دلیل مبانی شرعی متوقف شد و [[نظام جمهوری اسلامی ایران|جمهوری اسلامی ایران]] در ۱۳۵۸ش و به‌ویژه پس از شروع [[جنگ تحمیلی]]، سیاست افزایش جمعیت را در پیش گرفت که با اعطای امتیازاتی مانند وام زمین، توزیع کوپن ارزاق عمومی و گسترش شبکه‌های بهداشتی و درمانی کشور همراه بود.<ref> [https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=56393 «مروری بر سیاست‌های فرزندآوری کشور؛ از تحدید تا تشویق»،  وب‌سایت دیگران.]</ref>

===تحدید جمعیت===

سیاست‌های تشویق [[فرزندآوری]] و [[افزایش جمعیت]]، از مراحل مهم سیاست‌های جمعیتی در [[ایران]] است که در ۱۳۸۵ش آغاز شد و تا اکنون ادامه دارد؛ مبنای این سیاست‌ها آن است که استمرار باروری زیر سطح جایگزینی، می‌تواند پیامدهای گوناگونی در زمینۀ سالخوردگی جمعیت، کاهش حجم و رشد جمعیت ملی و کاهش قدرت و امنیت کشور، داشته باشد. بر این اساس، زمینه برای تغییر رویکرد سیاست‌های جمعیتی در جهت تشویق افزایش فرزندآوری و جمعیت فراهم شد. <ref>طاهری و دیگران، «بررسی مقایسه‌ای سیاست‌های جمعیتی جمهوری اسالمی ایران با تعدادی از کشورهای سازمانملل متحد»،  1400ش، ص65.</ref>

====قانون تسهیل ازدواج جوانان====

براساس طرح تشویقی تامین آتیه مهر امام رضا که در آبان ۱۳۸۸ش به تصویب هیئت‌وزیران رسید، دولت ایران ملکف شد که مبلغ یک میلیون تومان در حساب صندوقی به‌ نام «صندوق آتیه» برای هر نوزاد تازه‌متولدشده واریز کند و به‌طور سالانه نیز خانوادۀ نوزاد مبلغ ۲۴۰ هزار تومان و دولت مبلغ ۱۲۰ هزار تومان به این حساب واریز و بعد از ۱۸ سال، تسهیلات ۱۲۰ میلیون تومانی به فرد صاحب حساب، تعلق می‌گیرد.<ref>طاهری و دیگران، «بررسی مقایسه‌ای سیاست‌های جمعیتی جمهوری اسالمی ایران با تعدادی از کشورهای سازمان ملل متحد»،  1400ش، ص67.</ref>

====تامین اجتماعی====

قانون حمایت از خانواده در ۱۳۹۱ش به‌منظور حمایت از [[خانواده]] و به‌خصوص حقوق زنان و فرزندان تصویب شد. بر اساس این قانون سلامت جسمانی زوجین و فرزندان، تسهیل ازدواج و کاهش ضمانت اجرا نسبت به [[مهریه]]های سنگین مورد توجه قرار گرفت. همچنین حمایت کیفری از افراد واجب‌النفقه و نیز توجه ویژه به مسائل مالی و حق ملاقات در تصمیمات قضایی مربوط به طلاق، اعطای نقش به مراکز مشاورۀ خانوادگی در جریان دعاوی مربوط به [[طلاق]]، تشدید شد.<ref>زنگی‌آبادی و دیگران، «پیامدهای اقتصادی جرم ترک انفاق زوجه با تاکید بر قانون حمایت خانواده»، 1403ش، ص3-4.</ref>

====قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت====

[[قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت]]، جامع‌ترین سیاست جمعیتی کشور است که به‌منظور اصلاح ترکیب هرم جمعیتی کشور، به‌عنوان یکی از مولفه‌های توسعۀ همه‌جانبه، ترویج فرهنگ اصیل اسلامی و قدرت کشور در ۱۴۰۰ش به تصویب رسید و در حال‌حاضر اجرا می‌شود. هدف اصلی این قانون حمایت، تسهیل و تشویق به فرزندآوری زوجین جوان با استفاده از مشوق‌های فرهنگی، اقتصادی، استخدامی، اجتماعی و سلامت‌محور و همچنین کاهش [[سقط جنین]] و حذف برنامه‌های تحدیدکنندۀ جمعیت است. در این قانون مشوق‌های زیادی برای [[فرزندآوری]] در نظر گرفته شده که از جملۀ آنها برای مثال می‌توان به «اعطای یک قطعه زمین مسکونی به خانواده‌های دارای سه فرزند و بیشتر»،  «فراهم شدن امکان دریافت خودرو با قیمت کارخانه بدون قرعه کشی» و «اعطای تسهیلات قرض الحسنه فرزند»،  اشاره کرد.<ref> [https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=56393 «مروری بر سیاست‌های فرزندآوری کشور؛ از تحدید تا تشویق»،  وب‌سایت دیگران.]</ref>

#ارتقاء پویایی، بالندگی و جوانی جمعیت با افزایش [[نرخ باروری]] به بیش از سطح جانشینی؛

#رفع موانع [[ازدواج]]، تسهیل و ترویج تشکیل خانواده و افزایش فرزند، کاهش [[سن ازدواج]] و حمایت از زوج‌های جوان و توانمندسازی آنان در تامین هزینه‌های زندگی و [[تربیت]] نسل صالح و کارآمد؛

#اختصاص تسهیلات مناسب برای [[مادری|مادران]] بویژه در دوره [[بارداری]] و [[شیردهی مادر|شیردهی]] و پوشش بیمه‌ای هزینه‌های [[زایمان]] و [[درمان ناباروری]] مردان و زنان و تقویت نهادها و مؤسسات حمایتی ذی‌ربط؛