ابرابزار
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
[[پرونده:لبنان۴.jpg|thumb|نقشه موقعیت لبنان|جایگزین=نقشه موقعیت لبنان]]{{درشت|'''لبنان'''؛}} کشوری در غرب آسیا و دارای جایگاه جغرافیایی راهبردی در نقطه اتصال سه قارهٔ آسیا، آفریقا و اروپا.
{{درشت|'''لبنان'''؛}} کشوری در غرب آسیا و دارای جایگاه جغرافیایی راهبردی در نقطه اتصال سه قارهٔ آسیا، آفریقا و اروپا.
لبنان، از کشورهای غرب آسیا است که به‌دلیل سابقهٔ تمدنی چندهزارساله، موقعیت ویژه در محل اتصال سه قارهٔ آسیا، آفریقا و اروپا، برخورداری از اقوام و مذاهب گوناگون و همجواری با سرزمین‌های اشغالی فلسطین از جایگاه مهمی در جهان اسلام برخوردار است. امروزه لبنان، بخش مهمی از [[محور مقاومت]] را نمایندگی می‌کند.
لبنان، از کشورهای غرب آسیا است که به‌دلیل سابقهٔ تمدنی چندهزارساله، موقعیت ویژه در محل اتصال سه قارهٔ آسیا، آفریقا و اروپا، برخورداری از اقوام و مذاهب گوناگون و همجواری با سرزمین‌های اشغالی فلسطین از جایگاه مهمی در جهان اسلام برخوردار است. امروزه لبنان، بخش مهمی از [[محور مقاومت]] را نمایندگی می‌کند.


خط ۶: خط ۶:


== تاریخچه لبنان ==
== تاریخچه لبنان ==
[[پرونده:لبنان۱.jpg|thumb|راه رومی، منطقه صور|جایگزین=راه رومی، منطقه صور در لبنان]]
تاریخ اجتماعیِ لبنان، ریشه در قوم «فنیقی» (کنعانی) دارد که در پیشرفت فرهنگ و تمدن جامعهٔ بشری نقش داشته است؛ از جمله، ابداع خط از دستاوردهای مهم آنها محسوب می‌شود. ۵۸۳ سال قبل از میلاد مسیح، ایرانیان بر فنیقی‌ها مسلط شدند و این سرزمین بیش از دو قرن تحت فرمان پادشاهان هخامنشی قرار داشت.<ref>میرزاآقایی، بازیگران مسیحیت سیاسی در لبنان، 1386ش، ص28-۲۹.</ref> پس از آن تا ورود [[اسلام]] به آنجا، [[ساسانیان]] و پادشاهان بیزانس (روم شرقی) بر لبنان حکومت کردند.
تاریخ اجتماعیِ لبنان، ریشه در قوم «فنیقی» (کنعانی) دارد که در پیشرفت فرهنگ و تمدن جامعهٔ بشری نقش داشته است؛ از جمله، ابداع خط از دستاوردهای مهم آنها محسوب می‌شود. ۵۸۳ سال قبل از میلاد مسیح، ایرانیان بر فنیقی‌ها مسلط شدند و این سرزمین بیش از دو قرن تحت فرمان پادشاهان هخامنشی قرار داشت.<ref>میرزاآقایی، بازیگران مسیحیت سیاسی در لبنان، 1386ش، ص28-۲۹.</ref> پس از آن تا ورود [[اسلام]] به آنجا، [[ساسانیان]] و پادشاهان بیزانس (روم شرقی) بر لبنان حکومت کردند.


خط ۱۷: خط ۱۶:


== زبان و ادیان در لبنان ==
== زبان و ادیان در لبنان ==
زبان رسمی لبنان عربی است، اما هر یک از اقلیت‌های نژادی به زبان خود سخن می‌گویند. زبان فرانسه نیز در لبنان کاربرد دارد. [[زبان عربی]] با لهجهٔ لبنانی از شاخهٔ عربی شامی است و به عربی سوری، فلسطینی و مصری نزدیک است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/4115877/نگاهي-به-تاريخچه-لبنان-تصاوير «نگاهی به تاریخچۀ لبنان»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوانان.]</ref> در لبنان ۱۸ گروه مذهبی به رسمیت شناخته شده‌اند و دارای نماینده در پارلمان هستند. [[مسلمان|مسلمانان]] شامل [[شیعه|شیعیان]]، سنی‌ها، دروزی‌ها، علوی‌ها و اسماعیلی‌ها، سه‌چهارم جمعیت لبنان را دربر گرفته‌اند و طوایف مسیحی نیز حدود یک‌چهارم [[جمعیت]] لبنان را تشکیل می‌دهند.
زبان رسمی لبنان عربی است، اما هر یک از اقلیت‌های نژادی به زبان خود سخن می‌گویند. زبان فرانسه نیز در لبنان کاربرد دارد. [[زبان عربی]] با لهجهٔ لبنانی از شاخهٔ عربی شامی است و به عربی سوری، فلسطینی و مصری نزدیک است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/4115877/نگاهي-به-تاريخچه-لبنان-تصاوير «نگاهی به تاریخچۀ لبنان»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوانان.]</ref> مذاهب و [[ادیان در لبنان]]، بسیار متنوع است. در لبنان ۱۸ گروه مذهبی به رسمیت شناخته شده‌اند و دارای نماینده در پارلمان هستند. [[مسلمان|مسلمانان]] شامل [[شیعه|شیعیان]]، سنی‌ها، دروزی‌ها، علوی‌ها و اسماعیلی‌ها، سه‌چهارم جمعیت لبنان را دربر گرفته‌اند و طوایف مسیحی نیز حدود یک‌چهارم [[جمعیت]] لبنان را تشکیل می‌دهند.


هر یک از گروه‌های قومی و مذهبی در مناطق خاصی از این کشور سکونت یافته‌اند؛ برای مثال شیعیان به‌طور عمده در جنوب لبنان، دره بقاع و حاشیهٔ جنوبی بیروت ([[ضاحیه بیروت|ضاحیه]])، سنی‌ها در غرب بیروت، طرابلس، منطقه عکار، صیدا و اقلیم خروب، دروزی‌ها در مناطق کوهستانی شامل شوف، عالیه، بیت‌الدین، حاصبیا و راشیا و مسیحیان در شرق بیروت و در متن شمالی، زحله، کسروان، جبیل و جونیهو زندگی می‌کنند.<ref>[https://lebanon.mfa.gov.ir/portal/GeneralCategoryServices/5198 «دربارۀ لبنان»، وب‌سایت سفارت جمهوری اسلامی ایران.]</ref>
هر یک از گروه‌های قومی و مذهبی در مناطق خاصی از این کشور سکونت یافته‌اند؛ برای مثال شیعیان به‌طور عمده در جنوب لبنان، دره بقاع و حاشیهٔ جنوبی بیروت ([[ضاحیه بیروت|ضاحیه]])، سنی‌ها در غرب بیروت، طرابلس، منطقه عکار، صیدا و اقلیم خروب، دروزی‌ها در مناطق کوهستانی شامل شوف، عالیه، بیت‌الدین، حاصبیا و راشیا و مسیحیان در شرق بیروت و در متن شمالی، زحله، کسروان، جبیل و جونیهو زندگی می‌کنند.<ref>[https://lebanon.mfa.gov.ir/portal/GeneralCategoryServices/5198 «دربارۀ لبنان»، وب‌سایت سفارت جمهوری اسلامی ایران.]</ref>
خط ۶۵: خط ۶۴:


=== ۵. حوزه‌های علمیه ===
=== ۵. حوزه‌های علمیه ===
در مناطق مختلف لبنان به‌ویژه منطقه جبل‌عامل، حدود ۴۰ [[حوزه علمیه|حوزهٔ علمیه]] دینی وجود دارد که از مهم‌ترین حوزه‌های علمیه [[شیعه]] بعد از حوزه نجف و قم محسوب می‌شود.<ref>شاکر سلماسی، «معرفی حوزه‌های علمیه معاصر شیعه لبنان»، 1392ش، ص25.</ref>
در مناطق مختلف لبنان به‌ویژه منطقه [[جبل‌عامل]]، حدود ۴۰ [[حوزه علمیه]] وجود دارد که از مهم‌ترین حوزه‌های علمیه [[شیعه]] بعد از حوزه نجف و [[حوزه علمیه قم|قم]] محسوب می‌شود.<ref>شاکر سلماسی، «معرفی حوزه‌های علمیه معاصر شیعه لبنان»، 1392ش، ص25.</ref>


=== ۶. چاپ و نشر ===
=== ۶. چاپ و نشر ===
خط ۸۵: خط ۸۴:


=== آیین‌ها و مناسک جمعی ===
=== آیین‌ها و مناسک جمعی ===
[[پرونده:لبنان۶.jpg|جایگزین=حضور دسته‌های عزاداری مردم لبنان در روز عاشورا|بندانگشتی|حضور دسته‌های عزاداری مردم لبنان در روز عاشورا]]
آداب و رسوم و سنت‌های مذهبی مسلمانان لبنان با سایر کشورهای اسلامی تفاوت دارد. حدود سه دهه قبل در لبنان عزاداری ایام [[ماه محرم|محرم]] یا [[جشن نیمه شعبان|جشن نیمهٔ شعبان]] به‌شکل امروز نبود؛ اما به‌دلیل تأثیرات [[انقلاب اسلامی ایران]]، در حال‌حاضر لبنانی‌ها تاحدودی شبیه مراسم عزاداری در ایران، به عزاداری در شهادت [[امام حسین]] می‌پردازند. در خصوص آیین [[عاشورا|روز عاشورا]] در لبنان بار سیاسی این مناسبت بیشتر از بار مذهبی آن است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/197455/لبنان-كشوری-با-طوایف-و-آداب-و-رسوم-مختلف «لبنان کشوری با طوایف و آداب‌ورسوم مختلف»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref> در بسیاری از آیین‌های مذهبی شیعیان، مسیحیان حضور می‌یابند و همچنین در آیین‌های دینی مسیحیان، مسلمانان شرکت می‌کنند.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/43594/كاج‌ها-هنوز-در-لبنان-سبزند «کاج‌ها هنوز در لبنان سبزند»، وب‌سایت روزنامۀ اعتماد ملی.]</ref>
آداب و رسوم و سنت‌های مذهبی مسلمانان لبنان با سایر کشورهای اسلامی تفاوت دارد. حدود سه دهه قبل در لبنان عزاداری ایام [[ماه محرم|محرم]] یا [[جشن نیمه شعبان|جشن نیمهٔ شعبان]] به‌شکل امروز نبود؛ اما به‌دلیل تأثیرات [[انقلاب اسلامی]] ایران، در حال‌حاضر لبنانی‌ها تاحدودی شبیه مراسم عزاداری در ایران، به عزاداری در شهادت [[امام حسین]] می‌پردازند. در خصوص آیین [[عاشورا|روز عاشورا]] در لبنان بار سیاسی این مناسبت بیشتر از بار مذهبی آن است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/197455/لبنان-كشوری-با-طوایف-و-آداب-و-رسوم-مختلف «لبنان کشوری با طوایف و آداب‌ورسوم مختلف»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref> در بسیاری از آیین‌های مذهبی شیعیان، مسیحیان حضور می‌یابند و همچنین در آیین‌های دینی مسیحیان، مسلمانان شرکت می‌کنند.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/43594/كاج‌ها-هنوز-در-لبنان-سبزند «کاج‌ها هنوز در لبنان سبزند»، وب‌سایت روزنامۀ اعتماد ملی.]</ref>


== رسانه‌های لبنان ==
== رسانه‌های لبنان ==
خط ۹۹: خط ۹۷:


== جاذبه‌های گردشگری لبنان ==
== جاذبه‌های گردشگری لبنان ==
[[پرونده:لبنان۳.jpg|thumb|تندیس «بانوی ما لبنان» در حریصا|جایگزین=تندیس «بانوی ما لبنان» در حریصا]]
لبنان جاذبه‌های [[گردشگری]] فراوان دارد که در طول تاریخ بر [[سبک زندگی]] مردم این کشور اثرگذار بوده است. برای مثال مناطق ساحلی لبنان در مجاورت دریای مدیترانه، غار جعیتا بیروت (ثبت‌شده به‌عنوان هفتمین مورد از عجایب طبیعی دنیا)، منطقهٔ حریصا (محل قرارگیری بزرگ‌ترین مجسمه مریم بعد از برزیل)، روشهٔ بیروت، موزهٔ مشاهیر لبنان، [[مسجد]] بزرگ عمری لبنان، مرکز شهر بیروت، خیابان حمرا، موزهٔ ملی بیروت، چکا (منطقه ساحلی و شنای لبنان) و زارور (مرکز اسکی و تفریحات زمستانه) از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری این کشور محسوب می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/3472664/10-جاذبه-گردشگری-لبنان «10 جاذبه گردشگری لبنان»، خبرگزرای ایرنا.]</ref>
لبنان جاذبه‌های [[گردشگری]] فراوان دارد که در طول تاریخ بر [[سبک زندگی]] مردم این کشور اثرگذار بوده است. برای مثال مناطق ساحلی لبنان در مجاورت دریای مدیترانه، غار جعیتا بیروت (ثبت‌شده به‌عنوان هفتمین مورد از عجایب طبیعی دنیا)، منطقهٔ حریصا (محل قرارگیری بزرگ‌ترین مجسمه مریم بعد از برزیل)، روشهٔ بیروت، موزهٔ مشاهیر لبنان، [[مسجد]] بزرگ عمری لبنان، مرکز شهر بیروت، خیابان حمرا، موزهٔ ملی بیروت، چکا (منطقه ساحلی و شنای لبنان) و زارور (مرکز اسکی و تفریحات زمستانه) از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری این کشور محسوب می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/3472664/10-جاذبه-گردشگری-لبنان «10 جاذبه گردشگری لبنان»، خبرگزرای ایرنا.]</ref>


خط ۱۰۸: خط ۱۰۵:


== مناسبت‌ها و تعطیلات ملی لبنان ==
== مناسبت‌ها و تعطیلات ملی لبنان ==
۲۲ نوامبر، روز استقلال لبنان از فرانسه، به‌عنوان روز ملی در تقویم این کشور ثبت شده و تعطیل رسمی است. هر سال به این مناسبت، آیین‌های ویژه‌ای در سراسر این کشور برگزار می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/5694519/%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9% «لبنان برای برگزاری جشن‌های روز ملی آماده شده است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> مناسبت‌های اسلامی در لبنان شامل [[عید فطر]] (۲ روز)، [[عید قربان]] (۲ روز)، میلاد [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]]، روز [[عاشورا]] و اول سال هجری است.
۲۲ نوامبر، روز استقلال لبنان از فرانسه، به‌عنوان روز ملی در تقویم این کشور ثبت شده و تعطیل رسمی است. هر سال به این مناسبت، آیین‌های ویژه‌ای در سراسر این کشور برگزار می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/5694519/%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9% «لبنان برای برگزاری جشن‌های روز ملی آماده شده است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> مناسبت‌های اسلامی در لبنان شامل [[عید فطر]] (۲ روز)، [[عید قربان]] (۲ روز)، میلاد [[پیامبر اکرم]]، روز [[عاشورا]] و اول سال هجری است.


تعطیلات مبتنی بر مناسبت‌های مسیحی نیز عید مارون (۹ فوریه)، روز انتقال حضرت مریم (۱۵ اوت)، میلاد حضرت مسیح (۲۵ دسامبر)، [[جمعه|جمعهٔ]] بزرگ برای کلیساهای مسیحی شرقی و جمعهٔ بزرگ برای کلیساهای مسیحی غربی را شامل می‌شود. آغاز سال نو میلادی و اول ماه می (روز کارگر) نیز در لبنان تعطیل رسمی است.<ref>صدر هاشمی، جامعه و فرهنگ لبنان، 1392ش، ص221-22.</ref>
تعطیلات مبتنی بر مناسبت‌های مسیحی نیز عید مارون (۹ فوریه)، روز انتقال حضرت مریم (۱۵ اوت)، میلاد حضرت مسیح (۲۵ دسامبر)، [[جمعه|جمعهٔ]] بزرگ برای کلیساهای مسیحی شرقی و جمعهٔ بزرگ برای کلیساهای مسیحی غربی را شامل می‌شود. آغاز سال نو میلادی و اول ماه می (روز کارگر) نیز در لبنان تعطیل رسمی است.<ref>صدر هاشمی، جامعه و فرهنگ لبنان، 1392ش، ص221-22.</ref>
خط ۱۱۶: خط ۱۱۳:


== تجاوز صهونیست‌ها به لبنان ==
== تجاوز صهونیست‌ها به لبنان ==
[[پرونده:لبنان۲.jpg|thumb|تجمع خواستاران آتش‌بس در غزه با در دست گرفتن پرچم فلسطین و لبنان؛ میدان ترافالگار لندن؛ ۱۴ آبان ۱۴۰۲|جایگزین=تجمع خواستاران آتش‌بس در غزه؛ میدان ترافالگار لندن]]
موقعیت جغرافیایی لبنان و همجواری با مرزهای کشور فلسطین، این کشور را همواره در معرض تهاجم رژیم صهیونیستی قرار داده است؛ برای مثال اسرائیل از آغاز [[اشغال سرزمین فلسطین|اشغال رسمی فلسطین]] در ۱۹۴۸م و سپس در ۱۹۶۷م (جنگ اعراب و اسرائیل) تا ۱۹۹۶م چندین نوبت لبنان را آماج حملات خود قرار داده است.<ref>پورقیومی، تأثیر جنگ ۳۳روزه لبنان بر سیاست خاورمیانه‌ای نو محافظه‌کاران آمریکا، 1387ش، ص۵۹.</ref> صهیونیست‌ها تنها در جنگ‌های غرب [[بیروت]]، هزاران زن و کودک را کشتند.<ref>کوردزمن، درس‌هایی از جنگ ۳۳روزه اسرائیل و لبنان، 1388ش، ص۱۷۶.</ref>
موقعیت جغرافیایی لبنان و همجواری با مرزهای کشور فلسطین، این کشور را همواره در معرض تهاجم رژیم صهیونیستی قرار داده است؛ برای مثال اسرائیل از آغاز [[اشغال سرزمین فلسطین|اشغال رسمی فلسطین]] در ۱۹۴۸م و سپس در ۱۹۶۷م (جنگ اعراب و اسرائیل) تا ۱۹۹۶م چندین نوبت لبنان را آماج حملات خود قرار داده است.<ref>پورقیومی، تأثیر جنگ ۳۳روزه لبنان بر سیاست خاورمیانه‌ای نو محافظه‌کاران آمریکا، 1387ش، ص۵۹.</ref> صهیونیست‌ها تنها در جنگ‌های غرب [[بیروت]]، هزاران زن و کودک را کشتند.<ref>کوردزمن، درس‌هایی از جنگ ۳۳روزه اسرائیل و لبنان، 1388ش، ص۱۷۶.</ref>


خط ۱۲۴: خط ۱۲۰:


== مقاومت اسلامی لبنان ==
== مقاومت اسلامی لبنان ==
[[پرونده:سید حسن نصرالله.jpg|جایگزین=سید حسن نصرالله|بندانگشتی|سید حسن نصرالله دبیرکل پیشین حزب‌الله لبنان]]
نخستین سازمان مقاومت در لبنان در ۱۹۷۵م توسط [[امام موسی صدر]] و دکتر [[مصطفی چمران]] به نام «[[جنبش امل]]» تأسیس شد. در ۱۹۸۲م با اتحاد مجموعه‌ای از نیروهای شیعهٔ لبنانی و جریان‌های متأثر از انقلاب اسلامی ایران، «حزب‌الله» لبنان شکل گرفت. «[[سید عباس موسوی]]» اولین دبیرکل این حزب بود و پس از شهادت او، «سیدحسن نصرالله» رهبری حزب‌الله را در ۱۹۹۲م به‌عهده گرفت و به‌مدت بیش از ۳۰ سال فعالیت سیاسی و اجتماعی، [[مقاومت لبنان]] را به اوج قدرت و محبوبیت رساند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403070705290/سید-حسن-نصرالله-به-شهادت-رسید «سیدحسن نصرالله به شهادت رسید»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
نخستین سازمان مقاومت در لبنان در ۱۹۷۵م توسط [[امام موسی صدر]] و دکتر [[مصطفی چمران]] به نام «[[جنبش امل|جنبش أمل]]» تأسیس شد. در ۱۹۸۲م با اتحاد مجموعه‌ای از نیروهای شیعهٔ لبنانی و جریان‌های متأثر از انقلاب اسلامی ایران، «حزب‌الله» لبنان شکل گرفت. «[[سید عباس موسوی]]» اولین دبیرکل این حزب بود و پس از شهادت او، «سیدحسن نصرالله» رهبری حزب‌الله را در ۱۹۹۲م به‌عهده گرفت و به‌مدت بیش از ۳۰ سال فعالیت سیاسی و اجتماعی، [[مقاومت لبنان]] را به اوج قدرت و محبوبیت رساند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403070705290/سید-حسن-نصرالله-به-شهادت-رسید «سیدحسن نصرالله به شهادت رسید»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>


وادار کردن رژیم صهیونیستی به عقب‌نشینی از بخش بزرگی از مناطق اشغالی جنوب لبنان در سال ۲۰۰۰، تحمیل شکست تاریخی به ارتش اسرائیل در جنگ ۳۳ روزه در ۲۰۰۶م و آزادسازی اسرای لبنانی و فلسطینی در ۲۰۰۸م در مقابل تحویل جنازهٔ دو نظامی اسرائیلی از دست‌آوردهای بزرگ حزب‌الله به رهبری سیدحسن نصرالله برای کشور لبنان محسوب می‌شود.<ref>[https://lebanon.mfa.gov.ir/portal/GeneralCategoryServices/5198 «دربارۀ لبنان»، وب‌سایت سفارت جمهوری اسلامی ایران در لبنان.]</ref>
وادار کردن رژیم صهیونیستی به عقب‌نشینی از بخش بزرگی از مناطق اشغالی جنوب لبنان در سال ۲۰۰۰، تحمیل شکست تاریخی به ارتش اسرائیل در جنگ ۳۳ روزه در ۲۰۰۶م و آزادسازی اسرای لبنانی و فلسطینی در ۲۰۰۸م در مقابل تحویل جنازهٔ دو نظامی اسرائیلی از دست‌آوردهای بزرگ حزب‌الله به رهبری [[سیدحسن نصرالله]] برای کشور لبنان محسوب می‌شود.<ref>[https://lebanon.mfa.gov.ir/portal/GeneralCategoryServices/5198 «دربارۀ لبنان»، وب‌سایت سفارت جمهوری اسلامی ایران در لبنان.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==