علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۸ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:زبان فارسی.png|جایگزین=مجسمه فردوسی اثر ابوالحسن صدیقی در آرامگاه فردوسی توس|بندانگشتی|مجسمه فردوسی اثر ابوالحسن صدیقی در آرامگاه فردوسی توس]] | [[پرونده:زبان فارسی.png|جایگزین=مجسمه فردوسی اثر ابوالحسن صدیقی در آرامگاه فردوسی توس|بندانگشتی|مجسمه [[فردوسی]] اثر ابوالحسن صدیقی در آرامگاه فردوسی در [[توس]]]] | ||
{{درشت|'''زبان فارسی؛'''}} زبان کهن و زنده در جهان و اثرگذار در گسترش فرهنگ اسلامی ـ ایرانی. | {{درشت|'''زبان فارسی؛'''}} زبان کهن و زنده در جهان و اثرگذار در گسترش فرهنگ اسلامی ـ ایرانی. | ||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
== نامگذاری زبان فارسی == | == نامگذاری زبان فارسی == | ||
در دورهٔ [[ساسانیان | در دورهٔ [[ساسانیان]]، زبان رایج در استان پارت (پارتی) را «پهلویگ» و زبان رسمی پادشاهان ساسانی را پارسیگ مینامیدند، زیرا خاستگاه و مرکز آن استان پارس (فارس) بود. از سده ۳ هجری قمری به بعد، اصطلاح «پارسی» یا «فارسی» به «فارسی دری» اطلاق شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/225278/پهلوی،-زبان-و-ادبیات رضایی باغبیدی، «پهلوی، زبان و ادبیات پهلوی»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> امروزه این زبان در [[ایران]] و کشورهای جهان بهنام «زبان فارسی» اما در افغانستان به «زبان دری» و در تاجیکستان به «زبان تاجیکی» خوانده میشود.<ref>[http://khane-adabiat.com/حداد-عادل-زبان-فارسی،-سرمایه-مشترک-ایر/ «حداد عادل: زبان فارسی، سرمایۀ مشترک ایران، افغانستان و تاجیکستان است»، وبسایت خانۀ ادبیات افغانستان.]</ref> | ||
== پیشینه زبان فارسی == | == پیشینه زبان فارسی == | ||
[[پرونده:زبان فارسی۲.png|جایگزین=سندی حقوقی از جنس چرم، به خط و زبان فارسی میانه، مربوط به سال ۶۸۹ میلادی|بندانگشتی|سندی حقوقی از جنس چرم، به خط و زبان فارسی میانه، مربوط به سال ۶۸۹ میلادی، از مرکز ایران بهدست آمده و هماکنون در کتابخانهٔ برکلیِ کالیفرنیا، آمریکا، با شمارهٔ ۴۷ (Berkeley no. 47) نگهداری میشود]] | [[پرونده:زبان فارسی۲.png|جایگزین=سندی حقوقی از جنس چرم، به خط و زبان فارسی میانه، مربوط به سال ۶۸۹ میلادی|بندانگشتی|سندی حقوقی از جنس چرم، به خط و زبان فارسی میانه، مربوط به سال ۶۸۹ میلادی، از مرکز ایران بهدست آمده و هماکنون در کتابخانهٔ برکلیِ کالیفرنیا، آمریکا، با شمارهٔ ۴۷ (Berkeley no. 47) نگهداری میشود]] | ||
زبان فارسی از شاخهٔ هندواروپایی، زیرشاخهٔ هندوایرانی و زیرشاخهٔ زبانهای ایرانی است. پیشینهٔ کهن زبان فارسی به ایران باستان بازمیگردد؛ این زبان ریشه در فارسی میانه دارد و فارسی میانه از فارسی باستان و از زبانهای اوستایی، سغدی، مادی، پارسی باستان و سکایی پدید آمده<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/215908/تأثير-فرهنگي-زبان-و-ادبيات-فارسي-در-جهان محمدی فومنی، «تأثیر فرهنگی زبان و ادبیات فارسی در جهان»، وبسایت تابناک.]</ref> و بهطور کلی دارای سه مقطع تاریخی مهم است: دورهٔ اول، «فارسی قدیم» خوانده میشود که در زمان هخامنشی رواج داشته و بهصورت سنگنوشتهها، کتیبهها و خطوط میخی باقی مانده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5211/6083/63824/پاسداشت-زبان-فارسی?SearchText=زبان%20فارسی&LPhrase= جدیدی، «پاسداشت زبان فارسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> دورهٔ دوم «فارسی میانه» (پهلوی) است که نقش واسطه میان فارسی باستان و فارسی نو امروزی را دارد و در دورهٔ [[اشکانیان]] و | زبان فارسی از شاخهٔ هندواروپایی، زیرشاخهٔ هندوایرانی و زیرشاخهٔ زبانهای ایرانی است. پیشینهٔ کهن زبان فارسی به ایران باستان بازمیگردد؛ این زبان ریشه در فارسی میانه دارد و فارسی میانه از فارسی باستان و از زبانهای اوستایی، سغدی، مادی، پارسی باستان و سکایی پدید آمده<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/215908/تأثير-فرهنگي-زبان-و-ادبيات-فارسي-در-جهان محمدی فومنی، «تأثیر فرهنگی زبان و ادبیات فارسی در جهان»، وبسایت تابناک.]</ref> و بهطور کلی دارای سه مقطع تاریخی مهم است: دورهٔ اول، «فارسی قدیم» خوانده میشود که در زمان هخامنشی رواج داشته و بهصورت سنگنوشتهها، کتیبهها و خطوط میخی باقی مانده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5211/6083/63824/پاسداشت-زبان-فارسی?SearchText=زبان%20فارسی&LPhrase= جدیدی، «پاسداشت زبان فارسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> دورهٔ دوم «فارسی میانه» (پهلوی) است که نقش واسطه میان فارسی باستان و فارسی نو امروزی را دارد و در دورهٔ [[اشکانیان]] و [[ساسانیان]] بهمدت هزار سال در مناطق مختلف ایران قدیم رایج بوده است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/فارسی+میانه دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ فارسی میانه.]</ref> | ||
پس از پیروزی [[مسلمانان]] عرب و سقوط ساسانیان، | پس از پیروزی [[مسلمانان]] عرب و سقوط ساسانیان، زبان فارسی میانه، بهتدریج از رسمیت افتاد و جای آن را [[زبان عربی]] گرفت هر چند بخشهایی از ایران کهن مثل افغانستان از این میراث پاسداری کردند. دورهٔ سوم که «فارسی نوین» نامیده میشود، در اوائل دورهٔ اسلامی بهوجود آمد. در آن زمان در شرق ایران، زبان دری که گونهٔ گفتاری زبان فارسی میانه بود، بیش از پیش رایج شد و به «ماوراءالنهر» رسید و بهمرور زمان جای دیگر زبانهای ایرانی را گرفت و در سراسر ایران گسترش و رواج پیدا کرد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/9543 رضایی باغبیدی، «دری زبان»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | ||
[[پرونده:زبان فارسی۱.png|جایگزین=پراکندگی جغرافیایی فارسیزبان در جهان|بندانگشتی|پراکندگی جغرافیایی فارسیزبان در جهان]] | [[پرونده:زبان فارسی۱.png|جایگزین=پراکندگی جغرافیایی فارسیزبان در جهان|بندانگشتی|پراکندگی جغرافیایی فارسیزبان در جهان]] | ||
این زبان از قرن چهارم هجری تا زمان شیوع استعمار غربی در کشورهای اسلامی و شرقی در اوج شکوفایی در دنیا قرار داشت<ref>[https://www.ibna.ir/fa/longint/281869/خروج-زبان-فارسی-هند-توطئه-بزرگ-انگلیسی-ها «خروج زبان فارسی از هند توطئه بزرگ انگلیسیها بود»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> و در خارج از کشورهای فارسیزبان، از غرب استانبول تا شرق آسیا را در بر میگرفت و زبان دیوانی کشور عثمانی بود و در هند و چین زبان مذهبی، اداری، ادبیات و هنر محسوب میشد که متأسفانه با فرهنگ دلباختگی غربزدگان دستخوش تغییراتی در کاستن پرباری آن شد.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/456298/جایگاه-زبان-فارسی-در-تمدن-نوین-اسلامی-از-دیدگاه-مقام-معظم-رهبری میرزایی حصاریان، «جایگاه زبان فارسی در تمدن نوین اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1399ش، ص60.]</ref> | این زبان از قرن چهارم هجری تا زمان شیوع استعمار غربی در کشورهای اسلامی و شرقی در اوج شکوفایی در دنیا قرار داشت<ref>[https://www.ibna.ir/fa/longint/281869/خروج-زبان-فارسی-هند-توطئه-بزرگ-انگلیسی-ها «خروج زبان فارسی از هند توطئه بزرگ انگلیسیها بود»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> و در خارج از کشورهای فارسیزبان، از غرب استانبول تا شرق آسیا را در بر میگرفت و زبان دیوانی کشور عثمانی بود و در هند و چین زبان مذهبی، اداری، ادبیات و هنر محسوب میشد که متأسفانه با فرهنگ دلباختگی غربزدگان دستخوش تغییراتی در کاستن پرباری آن شد.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/456298/جایگاه-زبان-فارسی-در-تمدن-نوین-اسلامی-از-دیدگاه-مقام-معظم-رهبری میرزایی حصاریان، «جایگاه زبان فارسی در تمدن نوین اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1399ش، ص60.]</ref> | ||
| خط ۴۶: | خط ۴۶: | ||
=== پاکستان === | === پاکستان === | ||
بسیاری از نخبگان پاکستانی به زبان فارسی سخن میگویند و شاعر پارسیگوی بزرگ، [[اقبال لاهوری]] هم در این کشور میزیسته و بیش از هفتهزار بیت شعر به فارسی سروده است. مردم پاکستان در حین استفاده از زبان اردو، از | بسیاری از نخبگان پاکستانی به زبان فارسی سخن میگویند و شاعر پارسیگوی بزرگ، [[اقبال لاهوری]] هم در این کشور میزیسته و بیش از هفتهزار بیت شعر به فارسی سروده است. مردم پاکستان در حین استفاده از زبان اردو، از [[ضربالمثل]]های فارسی استفاده میکنند و زبان آنها ارتباطی تنگاتنگ با زبان فارسی دارد. سرود ملی پاکستان نیز بهگونهای سروده شده که به هردو زبان فارسی و اردو، قابل فهم است.<ref>[https://www.irna.ir/news/81983832/اس-بی-اس-زبان-فارسی-بیش-از-حد-تصور-در-جهان-گسترده-است «اس.بی.اس: زبان فارسی بیش از حد تصور در جهان گسترده است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | ||
=== عراق === | === عراق === | ||
| خط ۶۲: | خط ۶۲: | ||
=== ادبیات غنی و شعر === | === ادبیات غنی و شعر === | ||
زبان فارسی از پشتوانهٔ ادبیات بسیار غنی و بینظیر در جهان برخوردار بوده است. شعر، رکن اصلی ادبیات فارسی است که پیشینهٔ آن به سرودههای [[زرتشت]] در سههزار سال پیش میرسد و در دوران جدید با تلاش و سرودههای [[رودکی]]، [[سنایی|سنایی غزنوی]]، [[فردوسی]]، [[نظامی گنجوی|نظامی]]، [[خاقانی]]، [[سعدی شیرازی|سعدی]]، [[مولانا|مولوی]]، [[حافظ]]، جامی، [[صائب تبریزی]]، [[بیدل]] | زبان فارسی از پشتوانهٔ ادبیات بسیار غنی و بینظیر در جهان برخوردار بوده است. شعر، رکن اصلی ادبیات فارسی است که پیشینهٔ آن به سرودههای [[زرتشت]] در سههزار سال پیش میرسد و در دوران جدید با تلاش و سرودههای [[رودکی]]، [[سنایی|سنایی غزنوی]]، [[فردوسی]]، [[نظامی گنجوی|نظامی]]، [[خاقانی]]، [[سعدی شیرازی|سعدی]]، [[مولانا|مولوی]]، [[حافظ]]، جامی، [[صائب تبریزی]]، [[بیدل دهلوی]]، [[شهریار (شاعر)|شهریار]]، [[نیما یوشیج|نیما]]، [[اخوان ثالث|اخوان]] و هزاران شاعر فارسیگوی دیگر، آثار حماسی، عرفانی، اخلاقی و ادبی در قالب شعر پدید آمده و موجب ماندگاری این زبان شده است.<ref>[https://www.pishkhan.com/news/43332 «زبان فارسی و اهمیت آن»، وبسایت پیشخوان.]</ref> | ||
=== گسترش خوانشی حکیمانه از اسلام === | === گسترش خوانشی حکیمانه از اسلام === | ||
| خط ۹۹: | خط ۹۹: | ||
==== زبان دوم دین اسلام ==== | ==== زبان دوم دین اسلام ==== | ||
بهدلیل نقش زبان فارسی در ترویج معارف اسلامی، این زبان در بین کشورهای دوردست تمدن اسلامی پس از زبان | بهدلیل نقش زبان فارسی در ترویج معارف اسلامی، این زبان در بین کشورهای دوردست تمدن اسلامی پس از [[زبان عربی]]، دومین زبان دین اسلام محسوب میشود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=24911 «نقش زبان فارسی در گسترش تمدن اسلامی»، وبسایت دیگران.]</ref> | ||
=== معرف اقتدار تمدنی ایران در جهان === | === معرف اقتدار تمدنی ایران در جهان === | ||
| خط ۱۱۲: | خط ۱۱۲: | ||
== روز زبان و ادبیات فارسی == | == روز زبان و ادبیات فارسی == | ||
[[۲۵ اردیبهشت]] بهعنوان روز پاسداشت زبان فارسی در تقویم ایران ثبت شده است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3106265/گرامیداشت-روز-زبان-و-ادبیات-فارسی «گرامیداشت روز زبان و ادبیات فارسی»، خبرگازی صدا و سیما.]</ref> | |||
== متون ماندگار و مهم به زبان فارسی == | == متون ماندگار و مهم به زبان فارسی == | ||
| خط ۱۱۸: | خط ۱۱۸: | ||
# «دانشنامهٔ علائی»، نخستین دانشامهٔ علوم و فلسفه از «[[ابنسینا]]»؛<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245466/دانشنامه-علائی پزشک و خضرایی، «دانشنامه علائی»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | # «دانشنامهٔ علائی»، نخستین دانشامهٔ علوم و فلسفه از «[[ابنسینا]]»؛<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245466/دانشنامه-علائی پزشک و خضرایی، «دانشنامه علائی»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
# «هدایة المتعلمین فیالطب»، قدیمیترین متن پزشکی از «ابوبکر ربیع بن احمد الأخوینی البخاری»؛ | # «هدایة المتعلمین فیالطب»، قدیمیترین متن پزشکی از «ابوبکر ربیع بن احمد الأخوینی البخاری»؛ | ||
# | # «[[التفهیم لاوائل صناعه التنجیم]]» دربارهٔ هندسه، حساب، هیئت، اسطرلاب و احکام نجوم از «[[ابوریحان بیرونی]]»؛<ref>[http://parsianjoman.org/?p=8121 متینی، «نوآوریهای ابوریحان بیرونی در ساختن واژههای دانشی پارسی»، وبسایت پارسی انجمن.]</ref> | ||
# «[[شاهنامه]]» شاهکار ادبی و اثر حماسی منظوم از «[[فردوسی]]»؛<ref>[https://www.khorasanzameen.net/php/read.php?id=172 رویین، «ما و شاهنامۀ فردوسی»، وبسایت خراسان زمین.]</ref> | # «[[شاهنامه]]» شاهکار ادبی و اثر حماسی منظوم از «[[فردوسی]]»؛<ref>[https://www.khorasanzameen.net/php/read.php?id=172 رویین، «ما و شاهنامۀ فردوسی»، وبسایت خراسان زمین.]</ref> | ||
# «تاریخ بیهقی» شاهکار ادبی و تاریخی از «[[ابوالفضل بیهقی|ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی]]»؛<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/7215 صطفوی سبزواری، «تاریخ بیهقی»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | # «تاریخ بیهقی» شاهکار ادبی و تاریخی از «[[ابوالفضل بیهقی|ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی]]»؛<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/7215 صطفوی سبزواری، «تاریخ بیهقی»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | ||
