صفحهای تازه حاوی «'''{{درشت|موسیقی قوم هزاره}}؛''' دانش و مهارت آوایی بیان احساسات و اندیشهها در قوم هزاره. موسیقی قوم هزاره از پیشینهٔ غنی و تاریخی برخوردار است که در بافت فرهنگی و اجتماعی این قوم ریشه دوانده است. این موسیقی با ساختار ملودیک مبتنی بر سه تا چه...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|موسیقی | '''{{درشت|موسیقی هزارگی}}؛''' دانش و مهارت آوایی بیان احساسات و اندیشهها در قوم هزاره. | ||
موسیقی [[قوم هزاره]] از | [[موسیقی]] [[قوم هزاره]] از پیشینه تاریخی برخوردار است که در بافت فرهنگی و اجتماعی این قوم ریشه دوانده است. این موسیقی با ساختار ملودیک مبتنی بر سه تا چهار پرده و استفاده از سازهای اصیل همچون دمبوره و غیچک، [[هویت فرهنگی]] هزارهها را نمایان میسازد. نقش [[زنان افغانستان]] در خلق ترانههای محلی و حفظ سبکهای کهنی همچون دویی و مختهسرایی بسیار حائز اهمیت است، اگرچه فعالیت هنری آنان با چالشهای اجتماعی مواجه بوده است. در [[افغانستان]]، مراسمهای آیینی مانند [[مراسم عروسی|عروسی]] و [[خواستگاری]] با اجرای رقصها و نغمههای خاصی همراه است که همبستگی اجتماعی را تقویت میکند. هنرمندان برجستهای چون صفدر توکلی و داوود سرخوش با خلق آثاری ماندگار، نقش بسزایی در احیا و معرفی موسیقی قوم هزاره به جهان ایفا کردهاند. | ||
==رفت (سبک) موسیقی هزارهها== | ==رفت (سبک) موسیقی هزارهها== | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
این شیوه نامگذاری باعث ایجاد یک سیستم طبقهبندی طبیعی در میان مردم شده و به غنای فرهنگ شفاهی، تقویت حس هویت جمعی و تعلق خاطر به میراث موسیقایی کمک کرده است.<ref>قاسمی، موسیقی اصیل هزاره، ۱۳۹۶ش، ص۱۲–۱۳.</ref> | این شیوه نامگذاری باعث ایجاد یک سیستم طبقهبندی طبیعی در میان مردم شده و به غنای فرهنگ شفاهی، تقویت حس هویت جمعی و تعلق خاطر به میراث موسیقایی کمک کرده است.<ref>قاسمی، موسیقی اصیل هزاره، ۱۳۹۶ش، ص۱۲–۱۳.</ref> | ||
==پیشینه موسیقی | ==پیشینه موسیقی هزارگی== | ||
موسیقی در قوم هزاره، از دیرباز با حیات فرهنگی و اجتماعی آنان پیوندی ناگسستنی داشته است. وجود تمدنهای کهن در مناطق مرکزی افغانستان، معروف به هزارهجات، این انگاره را تقویت میکند که هنر بهطور عام و موسیقی بهطور خاص، از جایگاه والایی در این جغرافیا برخوردار بوده است. شاهد تاریخی مهم بر دیرینگی و رونق موسیقی در این منطقه، کشف یک لوحهٔ سنگی کهن است که در بالای تندیس بودای [[بامیان]] قرار داشته و نقش دو بانوی موسیقیدان را در حال نواختن ساز کهن [[چنگ]] یا «هارپ» به تصویر میکشد.<ref>قاسمی، موسیقی اصیل هزاره، ۱۳۹۶ش، ص۹–۱۱.</ref> از دیدگاه پژوهشگران حوزهٔ موسیقی، موسیقی هزارگی بخشی از حوزهٔ فرهنگی گستردهتر موسیقی خراسان بزرگ محسوب میشود که دارای شبکهای از مقامها و دستگاههای مختلف است.<ref>[http://heimeg.blogfa.com/post/49 کریمی، «مقامها و دستگاههای موسیقی سنتی هزارگی»، وبلاگ اقتباسی از هیچچیز.]</ref> بسیاری از این مقامها اصالت خود را در طول سدهها حفظ کرده و بهعنوان میراثی فرهنگی انتقال یافته است.<ref name=":0">[https://radionowruz.com/take-a-look-at-millennial-music/ سرور، «نگاهی به موسیقی هزارگی»، وبسایت رادیو نوروز.]</ref> | موسیقی در قوم هزاره، از دیرباز با حیات فرهنگی و اجتماعی آنان پیوندی ناگسستنی داشته است. وجود تمدنهای کهن در مناطق مرکزی افغانستان، معروف به هزارهجات، این انگاره را تقویت میکند که هنر بهطور عام و موسیقی بهطور خاص، از جایگاه والایی در این جغرافیا برخوردار بوده است. شاهد تاریخی مهم بر دیرینگی و رونق موسیقی در این منطقه، کشف یک لوحهٔ سنگی کهن است که در بالای تندیس بودای [[بامیان]] قرار داشته و نقش دو بانوی موسیقیدان را در حال نواختن ساز کهن [[چنگ]] یا «هارپ» به تصویر میکشد.<ref>قاسمی، موسیقی اصیل هزاره، ۱۳۹۶ش، ص۹–۱۱.</ref> از دیدگاه پژوهشگران حوزهٔ موسیقی، موسیقی هزارگی بخشی از حوزهٔ فرهنگی گستردهتر موسیقی خراسان بزرگ محسوب میشود که دارای شبکهای از مقامها و دستگاههای مختلف است.<ref>[http://heimeg.blogfa.com/post/49 کریمی، «مقامها و دستگاههای موسیقی سنتی هزارگی»، وبلاگ اقتباسی از هیچچیز.]</ref> بسیاری از این مقامها اصالت خود را در طول سدهها حفظ کرده و بهعنوان میراثی فرهنگی انتقال یافته است.<ref name=":0">[https://radionowruz.com/take-a-look-at-millennial-music/ سرور، «نگاهی به موسیقی هزارگی»، وبسایت رادیو نوروز.]</ref> | ||
| خط ۲۳۱: | خط ۲۳۱: | ||
==آوازخوانان معروف هزاره== | ==آوازخوانان معروف هزاره== | ||
==={{درشت|صفدر توکلی}}=== | ==={{درشت|صفدر توکلی}}=== | ||
صفدر توکلی، در ۱۳۲۰ش، در «یَکَاولَنگ»، یکی از اُلُسوَالِیهای (شهرستان) ولایت [[بامیان]] متولد شد<ref>[https://takven.page.tl/%26%231586%3B%26%231606%3B%26%231583%3B%26%231711%3B%26%231740%3B%26%231606%3B%26%231575%3B%26%231605%3B%26%231607%3B-%26%231605%3B%26%231601%3B%26%231575%3B%26%231582%3B%26%231585%3B-%26%231605%3B%26%231608%3B%26%231587%3B%26%231740%3B%26%231602%3B%26%231740%3B-%26%231607%3B%26%231586%3B%26%231575%3B%26%231585%3B%26%231607%3B-%26%231607%3B%26%231575%3B.htm «زندگینامۀ مفاخر موسیقی هزارگی»، وبسایت انجمن فرهنگی تکوین.]</ref> و آوازخوانی را در سن ۱۶ سالگی، شروع کرد.<ref>[https://jade-abresham.com/uncategorized/2138/ «دمبورهام را که سور میکردم، بسیار قشنگ معلوم میشد»، وبسایت جادۀ ابریشم.]</ref> صفدر، در همان نوجوانی با «دَمبُورَه»، از مهمترین آلات موسیقی سنتی هزارگی، آشنا و به آن علاقهمند شد. این در حالی است که نوع نگاه و [[سبک زندگی]] مردم محل، [[موسیقی]] و آوازخوانی را در آن زمان در محدودهٔ تابوهای اجتماعی دستهبندی میکرد. وی ابتدا با مخالفت شدید [[پدر]] و [[خانواده]] مواجه و آلات موسیقی او چندبار شکسته شد؛ اما او با صدای خوش، نبوغ ذاتی و پشتکار شخصی که داشت، بر همه موانع فرهنگی و اجتماعی فایق آمد و بهتدریج مورد حمایت و تشویق قرار گرفت.<ref>[https://jade-abresham.com/uncategorized/2138/ «دمبورهام را که سور میکردم، بسیار قشنگ معلوم میشد»، وبسایت جادۀ ابریشم.]</ref> | صفدر توکلی، در ۱۳۲۰ش، در «یَکَاولَنگ»، یکی از اُلُسوَالِیهای (شهرستان) ولایت [[بامیان]] متولد شد<ref>[https://takven.page.tl/%26%231586%3B%26%231606%3B%26%231583%3B%26%231711%3B%26%231740%3B%26%231606%3B%26%231575%3B%26%231605%3B%26%231607%3B-%26%231605%3B%26%231601%3B%26%231575%3B%26%231582%3B%26%231585%3B-%26%231605%3B%26%231608%3B%26%231587%3B%26%231740%3B%26%231602%3B%26%231740%3B-%26%231607%3B%26%231586%3B%26%231575%3B%26%231585%3B%26%231607%3B-%26%231607%3B%26%231575%3B.htm «زندگینامۀ مفاخر موسیقی هزارگی»، وبسایت انجمن فرهنگی تکوین.]</ref> و آوازخوانی را در سن ۱۶ سالگی، شروع کرد.<ref>[https://jade-abresham.com/uncategorized/2138/ «دمبورهام را که سور میکردم، بسیار قشنگ معلوم میشد»، وبسایت جادۀ ابریشم.]</ref> صفدر، در همان نوجوانی با «دَمبُورَه»، از مهمترین آلات موسیقی سنتی هزارگی، آشنا و به آن علاقهمند شد. این در حالی است که نوع نگاه و [[سبک زندگی]] مردم محل، [[موسیقی]] و آوازخوانی را در آن زمان در محدودهٔ تابوهای اجتماعی دستهبندی میکرد. وی ابتدا با مخالفت شدید [[پدر]] و [[خانواده]] مواجه و آلات موسیقی او چندبار شکسته شد؛ اما او با صدای خوش، نبوغ ذاتی و پشتکار شخصی که داشت، بر همه موانع فرهنگی و اجتماعی فایق آمد و بهتدریج مورد حمایت و تشویق قرار گرفت.<ref>[https://jade-abresham.com/uncategorized/2138/ «دمبورهام را که سور میکردم، بسیار قشنگ معلوم میشد»، وبسایت جادۀ ابریشم.]</ref> | ||
| خط ۲۵۶: | خط ۲۵۴: | ||
{{پایان شعر}} | {{پایان شعر}} | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
==={{درشت|آبه میرزا}}=== | ==={{درشت|آبه میرزا}}=== | ||
نام اصلی آبهمیرزا، «دلآرام» است و بهنامهای گلاندام و دختر مالستانی نیز از او یاد میشود. دلآرام فرزند عبدالصمد، از طایفهٔ ملکی دایفولاد در قریهٔ «لعلچک»، در ۱۳۱۰ش، در ولسوالی (شهرستان) [[مالستان]] ولایت [[غزنی]] متولد شد.<ref>رهیاب، «آبهمیرزا»، دانشنامه هزاره، 1397ش، ج1، ص 63-64.</ref> دلآرام در نوجوانی با پسری از روستای نودِه بهنام محمدامیر [[ازدواج]] کرد و صاحب سه فرزند بهنامهای میرزاحسین، علیحسین و ماهگل شد. چون نام فرزند بزرگش «میرزا» بود، او را «آبه میرزا» یا «آبی میرزا» (مادر میرزا) خواندند.<ref>احمدزاده، معمای آبهمیرزا، وبسایت روزنامه هشت صبح، سرطان 1398ش.</ref> با توجه به فرهنگ جامعهٔ سنتی و نبود [[مدرسه]] و امکانات آموزشی، آبهمیرزا مانند دیگر زنان جامعهٔ افغانستان از نعمت سواد محروم بوده است؛ اما پرورش خانوادگی و شرایط محیطی و شخصیتی، از او زنی مبارز، فعال و تلاشگر ساخته بود. آبهمیرزا از لحاظ شخصیتی زنی آزاده، دلیر، طناز و حاضرجواب بود و از هیچکسی باک نداشت.<ref>احمدزاده، «معمای آبهمیرزا»، وبسایت روزنامه هشت صبح،31 تیر 1398ش.</ref> آبهمیرزا در ۳۱ سرطان/تیر ۱۳۹۵ش از دنیا رفت و در گورستان «خاکریزگ» نو دِه به خاک سپرده شد.<ref>[https://8am.media/fa/abai-mirza-puzzle/ احمدزاده، «معمای آبهمیرزا»، وبسایت روزنامه هشت صبح، تاریخ درج مطلب: 31 تیر 1398ش.]</ref> | نام اصلی آبهمیرزا، «دلآرام» است و بهنامهای گلاندام و دختر مالستانی نیز از او یاد میشود. دلآرام فرزند عبدالصمد، از طایفهٔ ملکی دایفولاد در قریهٔ «لعلچک»، در ۱۳۱۰ش، در ولسوالی (شهرستان) [[مالستان]] ولایت [[غزنی]] متولد شد.<ref>رهیاب، «آبهمیرزا»، دانشنامه هزاره، 1397ش، ج1، ص 63-64.</ref> دلآرام در نوجوانی با پسری از روستای نودِه بهنام محمدامیر [[ازدواج]] کرد و صاحب سه فرزند بهنامهای میرزاحسین، علیحسین و ماهگل شد. چون نام فرزند بزرگش «میرزا» بود، او را «آبه میرزا» یا «آبی میرزا» (مادر میرزا) خواندند.<ref>احمدزاده، معمای آبهمیرزا، وبسایت روزنامه هشت صبح، سرطان 1398ش.</ref> با توجه به فرهنگ جامعهٔ سنتی و نبود [[مدرسه]] و امکانات آموزشی، آبهمیرزا مانند دیگر زنان جامعهٔ افغانستان از نعمت سواد محروم بوده است؛ اما پرورش خانوادگی و شرایط محیطی و شخصیتی، از او زنی مبارز، فعال و تلاشگر ساخته بود. آبهمیرزا از لحاظ شخصیتی زنی آزاده، دلیر، طناز و حاضرجواب بود و از هیچکسی باک نداشت.<ref>احمدزاده، «معمای آبهمیرزا»، وبسایت روزنامه هشت صبح،31 تیر 1398ش.</ref> آبهمیرزا در ۳۱ سرطان/تیر ۱۳۹۵ش از دنیا رفت و در گورستان «خاکریزگ» نو دِه به خاک سپرده شد.<ref>[https://8am.media/fa/abai-mirza-puzzle/ احمدزاده، «معمای آبهمیرزا»، وبسایت روزنامه هشت صبح، تاریخ درج مطلب: 31 تیر 1398ش.]</ref> | ||
| خط ۲۶۵: | خط ۲۶۱: | ||
====چالشهای آبهمیرزا برای آوازخوانی==== | ====چالشهای آبهمیرزا برای آوازخوانی==== | ||
فعالیتهای آبهمیرزا که بیشتر در محافل خانوادگی و زنانه اجرا میشد، علاقهمندان زیادی را جذب کرد. برخی از آهنگهای آبهمیرزا در مناطق اطراف پخش شد و شهرت او بهعنوان یک آوازخوان در منطقه، باعث شد که او به اجبار محل سکونت خود را ترک کند و مدتی آوارهٔ شهر [[غزنی]] و ولسوالی [[جاغوری]] شود. رفت و آمدهای او در جامعه بهطور معمول موجب بروز شایعاتی میشد که یک بار پای او را به محاکم دولتی باز کرد. این دوبیتی منسوب به او است که در فراق زادگاهاش خوانده است.<ref>رهیاب، «آبهمیرزا»، دانشنامه هزاره، 1397ش، ج1، ص 63-64.</ref> | فعالیتهای آبهمیرزا که بیشتر در محافل خانوادگی و زنانه اجرا میشد، علاقهمندان زیادی را جذب کرد. برخی از آهنگهای آبهمیرزا در مناطق اطراف پخش شد و شهرت او بهعنوان یک آوازخوان در منطقه، باعث شد که او به اجبار محل سکونت خود را ترک کند و مدتی آوارهٔ شهر [[غزنی]] و ولسوالی [[جاغوری]] شود. رفت و آمدهای او در جامعه بهطور معمول موجب بروز شایعاتی میشد که یک بار پای او را به محاکم دولتی باز کرد. این دوبیتی منسوب به او است که در فراق زادگاهاش خوانده است.<ref>رهیاب، «آبهمیرزا»، دانشنامه هزاره، 1397ش، ج1، ص 63-64.</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
| خط ۲۸۱: | خط ۲۷۶: | ||
====آبهمیرزا از نگاه دیگران==== | ====آبهمیرزا از نگاه دیگران==== | ||
[[داوود سرخوش]] از عشق خود در زمان کودکی به صدای آبه میرزا میگوید و صدای وی را بسیار سوزناک و مانند درگرفتن آتش در تنور توصیف میکند. حفیظ شریعتی نویسنده، آبهمیرزا را «مادر موسیقی هزارهها» و «الاههٔ شاعران محلیسرا» نام داده، در موردش مقاله نوشته و در کتابش نیز از او یاد کرده است. محمدحسین فیاض نویسندهٔ دیگری، او را «زن هنرمند و آوازخوان افسانهای هزارهها» خوانده که سبک مالستانی را به دنیای موسیقی عرضه کرده است. وحید قاسمی از «سبک آبه میرزا» یاد میکند و در کتاب «موسیقی اصیل هزاره» نام او را در شمار «هنرمندان نامدار و سابقهدار موسیقی هزاره» جا داده و در دیدگاه دیگری در تلویزیون طلوع گفته است که اگر آبه میرزا نمیبود بخش بزرگی از موسیقی هزارهگی وجود نمیداشت. [[کتاب]] دانشنامه هزاره برای آبه میرزا، مدخلی باز کرده و عنوان «دمبورهنواز و خواننده» به او داده است. در دانشنامه آمده که سبک هنری آبه میرزا مشهور به مالستانی است که صفدر توکلی آن را بالوپر داد و بعدها صفدر مالستانی دنبال کرد. فصلنامهٔ ادبیات معاصر و کتاب «فرهنگ شفاهی هزارهها» از شریعتی سحر، آبه میرزا را ترانهسرا/ دوبیتیسرا معرفی کرده و ترانههایی را به نام او نگاشتهاند.<ref>[https://8am.media/fa/abai-mirza-puzzle/ احمدزاده، «معمای آبهمیرزا»، وبسایت روزنامه هشت صبح، تاریخ درج مطلب: 31 تیر 1398ش.]</ref> | [[داوود سرخوش]] از عشق خود در زمان کودکی به صدای آبه میرزا میگوید و صدای وی را بسیار سوزناک و مانند درگرفتن آتش در تنور توصیف میکند. حفیظ شریعتی نویسنده، آبهمیرزا را «مادر موسیقی هزارهها» و «الاههٔ شاعران محلیسرا» نام داده، در موردش مقاله نوشته و در کتابش نیز از او یاد کرده است. محمدحسین فیاض نویسندهٔ دیگری، او را «زن هنرمند و آوازخوان افسانهای هزارهها» خوانده که سبک مالستانی را به دنیای موسیقی عرضه کرده است. وحید قاسمی از «سبک آبه میرزا» یاد میکند و در کتاب «موسیقی اصیل هزاره» نام او را در شمار «هنرمندان نامدار و سابقهدار موسیقی هزاره» جا داده و در دیدگاه دیگری در تلویزیون طلوع گفته است که اگر آبه میرزا نمیبود بخش بزرگی از موسیقی هزارهگی وجود نمیداشت. [[کتاب]] دانشنامه هزاره برای آبه میرزا، مدخلی باز کرده و عنوان «دمبورهنواز و خواننده» به او داده است. در دانشنامه آمده که سبک هنری آبه میرزا مشهور به مالستانی است که صفدر توکلی آن را بالوپر داد و بعدها صفدر مالستانی دنبال کرد. فصلنامهٔ ادبیات معاصر و کتاب «فرهنگ شفاهی هزارهها» از شریعتی سحر، آبه میرزا را ترانهسرا/ دوبیتیسرا معرفی کرده و ترانههایی را به نام او نگاشتهاند.<ref>[https://8am.media/fa/abai-mirza-puzzle/ احمدزاده، «معمای آبهمیرزا»، وبسایت روزنامه هشت صبح، تاریخ درج مطلب: 31 تیر 1398ش.]</ref> | ||
| خط ۲۸۸: | خط ۲۸۲: | ||
==={{درشت|داوود سرخوش}}=== | ==={{درشت|داوود سرخوش}}=== | ||
داوود سرخوش، در ۶ اردیبهشت (ثور) ۱۳۵۰ش، بهعنوان یازدهمین فرزند خانواده،<ref>[http://fa2.ifilmtv.ir/Iran/Content/57212/نمایندگان%20ایران%20در%20بولونیا%20مشخص%20شدند «داوود سرخوش خوانندۀ آهنگ مشهور سرزمین من را بیشتر بشناسید»، وبسایت آیفیلم 2.]</ref> در قریهٔ «غُجُورباش» از توابع اُلُسوالی (شهرستان) «سَنگتَخت»<ref>[https://fa2.ifilmtv.ir/News/Content/75697/آهنگ-زیبای-شب-های-بی-ترانه-نمانه-با-صدای-داوود-سر-خوش?Da «با هم بشنویم؛ شبهای بیترانه نمانه با صدای داوود سرخوش»، وبسایت آیفیلم 2.]</ref> ولایت دایکندی به دنیا آمد. او در کودکی مادر خود را از دست داد.<ref>[http://fa2.ifilmtv.ir/Iran/Content/57212/نمایندگان%20ایران%20در%20بولونیا%20مشخص%20شدند «داوود سرخوش خوانندۀ آهنگ مشهور سرزمین من را بیشتر بشناسید»، وبسایت آیفیلم 2.]</ref> داوود، تحصیل ابتدایی را بهشکل سنتی (یادگیری قرآن و [[دیوان حافظ]]) نزد پدر خود شروع کرد؛ اما وقتی شرایط آموزش رسمی در ۱۳۵۷ش، فراهم شد در کلاس سوم ثبتنام کرد. پس از فراگیری یک کلاس، [[جنگ]] در افغانستان فراگیر و داوود مجبور به [[مهاجرت]] بهشهر کویتهٔ پاکستان شد. سرخوش بهدلیل عدم آشنایی با زبان «اُردُو»، مدرسه را از کلاس اول در شهر کویته آغاز کرد و تا دیپلم ادامه تحصیل داد. او در ۱۳۷۷ش از پاکستان به انگلستان و سپس در ۱۳۷۹ش به شهر «وین» اتریش رفت و تاکنون در آنجا زندگی میکند.<ref>[http://fa2.ifilmtv.ir/Iran/Content/57212/نمایندگان%20ایران%20در%20بولونیا%20مشخص%20شدند «داوود سرخوش خوانندۀ آهنگ مشهور سرزمین من را بیشتر بشناسید»، وبسایت آیفیلم 2.]</ref> داوود در سال ۱۹۹۵م، با خانم «کبرا نیکزاد» [[ازدواج]] کرد که حاصل ازدواج آنها، سه پسر بهنامهای صبور، ذوالفقار و یاسر است.<ref>[http://www.aliafshar.blogfa.com/?p=9 افشار، «زندگینامۀ داوود سرخوش»، وبلاگ علی افشار.]</ref> | |||
====زندگی هنری داوود سرخوش==== | ====زندگی هنری داوود سرخوش==== | ||
