شیخ صفی‌الدین اردبیلی: تفاوت میان نسخه‌ها

صفی‌الدین فرزند یک کشاور به نام امینالدین جبرائیل بود و در ۶۵۰ق در روستای «کلخوران»، واقع در شمال‌غربی [[اردبیل]] به دنیا آمد<ref>صفری، اردبیل در گذرگاه تاریخ، ۱۳۷۰ش، ص60.</ref>  و در شش سالگی پدر خود را از دست داد. وی در کودکی توجه خاصی به امور مذهبی نشان می‌داد و در جوانی قرآن را حفظ کرد و ضمن تحصیل علوم مقدماتی به زهد و ریاضت روی آورد.<ref>حكيميان، فهرست مشاهير ايران از آغاز دوران‌هاى افسانه‌اى تا زمان حاضر، 1357ش، ج2، ص91.</ref>  به‌زودی شیوۀ زندگی‌ و حالات روحی صفی‌الدین تغییر کرد و از مدرسه بیرون رفت و معاشرت با زاهدان اردبیل را آغاز کرد. شیخ صفی‌الدین بیست‌ساله بود که به توصیۀ‌ یکی از زاهدان، به قصد دیدار «شیخ نجیب‌الدین بزغوش شیرازی»، به شیراز سفر کرد اما زمانی که به این شهر رسید، نجیب‌الدین درگذشته بود. چند سالی را در شیراز و شهرهای اطراف آن به دیدار مشایخ صوفیه رفت و با سعدی شیرازی نیز دیدار و نسخه‌ای از دیوان وی را دریافت کرد. صفی‌الدین، در شیراز، نام و آوازۀ «شیخ تاج‌الدین ابراهیم گیلانی» مشهور به «شیخ زاهد» را شنید و به گیلان رفت و از مریدان خاص شیخ زاهد شد. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/216803/%D8%B4%DB%8C%D8%AE%D9%90-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87---%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C شهرآبادی، «شیخِ صفویه»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.] </ref>  

همسر اول شیخ صفی‌الدین، فاطمه دختر شیخ زاهد گیلانی است که سه پسر وی به ‌نام‌های محیی‌الدین، صدرالدین موسی و ابوسعید از او است. همسر دوم او، دختر اخی‌سلیمان کلخورانه بوده و دو پسر به نام‌های علاءالدین و شرف‌الدین از او داشته است. نسل پادشاهان صفوی از شیخ صدرالدین، پسر دوم شیخ صفی است.<ref>حقيقت، عارفان بزرگ ايرانى در بلنداى فكر انسانى، 1383ش، ص551.</ref>  

شیخ صفى‌الدین، عارفى متشرع و معتدل، بزرگ‌منش، مهربان، اجتماعى و صاحب‌نفوذ بود که از نفوذ معنوی خود نزد حکومت‌ها و اهل سیاست و تجارت برای بهبود وضعیت مردم و جامعه استفاده می‌کرد. خانقاه وی، علاوه‌بر خلوتگاه اهل دل، محل رسیدگی و تغذیۀ فقرا و پناهگاه ستم‌دیدگان بود.<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/10/05/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B5%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%81/ «اهمیت شیخ صفی‌الدین اردبیلی در تاریخ فرهنگ و تمدن تشیع و ایران»، وب‌سایت اکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref>  وی به‌شدت مراقب بود مدح و صلۀ قدرت‌مندان او را فريب ندهد. او  هرگز نزد حاکمان و زورمندان نمی‌رفت، بلكه آنها به حضور وی می‌رسیدند و ابراز سرسپردگي میكردند. شیخ‌صفی همواره ضمن ارائۀ پند و اندرز پيرامون اخلاق، رفتار و عرفان معنوي مبتني ‌بر عشق، آنها را به عدالت و رعايت حال مردم دعوت مي‌‌كرد و هرگز لب به ستایش حاكمان نمی‌گشود. <ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/140382/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D8%AA-%D8%B9%D9%82%D9%84%D8%9B-%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%8A%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D8%AA-%D8%B9%D8%B4%D9%82 «آخرين ساحت عقل؛ اولين ساحت عشق»، وب‌سایت روزنامۀ اعتماد.]</ref>  

برخی شیخ‌صفی را شافعی‌مذهب دانسته‌اند؛ اما بسیاری از محققان تردید در مذهب تشیع وی را به مستشرقین غربی از جمله «ادوارد براون» انگلیسی نسبت می‌دهند و معتقدند که منابع معتبر قبل از حکومت صفویه، تشیع و سیادت شیخ صفی‌الدین را امری مسلم می‌دانند.<ref>صفوی، عرفان ثقلین: مبانی نظری و عملی عرفان و طریقت صفویه، ۱۳۹۲ش، ص26.</ref>  نسب شیخ‌صفی، با ۱۹ واسطه به امام موسی کاظم، هفتمین امام شیعیان می‌رسد. <ref> صفوی، اهمیت شیخ صفی‌الدین در تاریخ فرهنگ و تمدن تشیع و ایران، 1399ش، ص ۱۱۳-۱۲۳.</ref> در برخی منابع، خود شیخ صفی‌الدین به پیروی از ائمۀ شیعه اعتراف کرده است. <ref>نشاطی شیرازی، تذکرۀ شیخ صفی‌الدین اردبیلی، 1388ش، ص35؛ ابن‌بزاز، صفوةالصفا، 1373ش، ص742.</ref> علی‌اصغر حبیبی در باب تفکر شیعی صفی‌الدین به این اشعار وی استناد کرده است:<ref>[https://iranianstudies.org/fa/1398/10/05/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B5%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%81/ «اهمیت شیخ صفی‌الدین اردبیلی در تاریخ فرهنگ و تمدن تشیع و ایران»، وب‌سایت اکادمی مطالعات ایرانی لندن.]</ref>  

  {{ب|سزاوار محراب و منبر علی است|که بر شهر علم نبی در علی است}}

  {{ب|امامت جز از وی نباشد قبول|که نفس رسول است و زوج بتول}}