زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ایجاد لینک داخلی |
ایجاد لینک داخلی |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
==جایگاه فرهنگی و تمدنی== | ==جایگاه فرهنگی و تمدنی== | ||
پژوهشگران، امپراتوری ساسانی را أثرگذارترین دودمان در شکلگیری هویت، فرهنگ و تمدن ایرانی میدانند؛ به گونهای که با گذشت بیش از ۱۴۰۰ سال، هنوز میراث فرهنگی و تمدنی آنها در بسیاری از جنبههای سبک زندگی ایرانیان از نام کشور ایران تا معماری و هنر ایرانی، باقی مانده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85188464/%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8 «نام رسمی ایران را کدام فرمانروایان بر این سرزمین نهادند؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> ساسانیان نخستین فرمانروایانی بودند که بهطور رسمی نام «ایرانشهر» به معنی کشور آریاییها را برای قلمرو خود برگزیدند که با اندک دگرگونی، همچنان نام رسمی کشور ایران است. ساسانیان بر اساس مفهوم سیاسی ایرانشهر، هویت تمدنی و فرهنگی پدید آوردند که صاحبنظران آن را «هویت ایرانی» مینامند.<ref>قرشي، نگرشي نو به نام ايران، 1373ش، ص253؛ [https://www.irna.ir/news/85188464/%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8 «نام رسمی ایران را کدام فرمانروایان بر این سرزمین نهادند؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> این امپراتوری بزرگ ایرانی، بعد از هخامنشیان اولین دودمانی است که تمركز قدرت و دين رسمي را بهعنوان دو اصل اساسي حكومت ملی، مقتدر و یکپارچه بـه وجود آورد.<ref>رومن، ايران از آغاز تا اسلام، 1372ش، ص345.</ref> پادشاهی ساسانی، طولانیترین حکومت در تاریخ ایران است و به نظر محققان، میراث گذشتگان را نیز بهخوبی پاس داشتند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/155685/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C «بازخوانی تاریخ ساسانی»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.] </ref> | پژوهشگران، امپراتوری ساسانی را أثرگذارترین دودمان در شکلگیری هویت، فرهنگ و تمدن ایرانی میدانند؛ به گونهای که با گذشت بیش از ۱۴۰۰ سال، هنوز میراث فرهنگی و تمدنی آنها در بسیاری از جنبههای سبک زندگی ایرانیان از نام کشور ایران تا معماری و هنر ایرانی، باقی مانده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85188464/%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8 «نام رسمی ایران را کدام فرمانروایان بر این سرزمین نهادند؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> ساسانیان نخستین فرمانروایانی بودند که بهطور رسمی نام «ایرانشهر» به معنی کشور آریاییها را برای قلمرو خود برگزیدند که با اندک دگرگونی، همچنان نام رسمی کشور ایران است. ساسانیان بر اساس مفهوم سیاسی ایرانشهر، هویت تمدنی و فرهنگی پدید آوردند که صاحبنظران آن را «هویت ایرانی» مینامند.<ref>قرشي، نگرشي نو به نام ايران، 1373ش، ص253؛ [https://www.irna.ir/news/85188464/%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8 «نام رسمی ایران را کدام فرمانروایان بر این سرزمین نهادند؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> این امپراتوری بزرگ ایرانی، بعد از هخامنشیان اولین دودمانی است که تمركز قدرت و دين رسمي را بهعنوان دو اصل اساسي حكومت ملی، مقتدر و یکپارچه بـه وجود آورد.<ref>رومن، ايران از آغاز تا اسلام، 1372ش، ص345.</ref> پادشاهی ساسانی، طولانیترین حکومت در تاریخ ایران است و به نظر محققان، میراث گذشتگان را نیز بهخوبی پاس داشتند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/155685/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C «بازخوانی تاریخ ساسانی»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.] </ref> | ||
آثار هنری و معماری بهجا مانده از دوران ساسانیان مانند طاق کسری، کعبۀ زرتشت و تعداد زیادی نقش برجسته و کتیبه، جایگاه فرهنگی و پیشرفت تمدنی ساسانیان را نشان میدهد.<ref>[https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/1277226-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%A7-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DA%AF% «ساسانیان از اردشیر اول تا یزدگرد سوم»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> برخی از این آثار امروزه در سازمان بینالمللی یونسکو ثبت شده و میراث جهانی و بشری محسوب میشود. برای مثال، چند اثر این دوره مانند قلعۀ دختر، شهر گور و کاخ اردشیر در شهرستان فیروزآباد، شهر بیشاپور، نقوش برجستۀ تنگ چوگان و غار شاپور در شهرستان کازرون، همچنین کاخ ساسانی در شهرستان سروستان ثبت جهانی شده<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/787006/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «میراث ساسانیان ثبت جهانی شد»، خبر آنلاین.] </ref> و تخت سلیمان نیز در سال1382ش بهعنوان نمونهای برجسته از معماری دوران ساسانیان به ثبت جهانی رسیده است. <ref>[https://www.farsnews.ir/news/13970410000983/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%8 «ایران در ایستگاه بیست و سوم میراث جهانی/ رونق گردشگری مهمترین اهمیت جهانی شدن آثار تاریخی»، خبرگزاری فارس.] </ref> | آثار هنری و معماری بهجا مانده از دوران ساسانیان مانند طاق کسری، کعبۀ زرتشت و تعداد زیادی نقش برجسته و کتیبه، جایگاه فرهنگی و پیشرفت تمدنی ساسانیان را نشان میدهد.<ref>[https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/1277226-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%A7-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DA%AF% «ساسانیان از اردشیر اول تا یزدگرد سوم»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> برخی از این آثار امروزه در سازمان بینالمللی یونسکو ثبت شده و میراث جهانی و بشری محسوب میشود. برای مثال، چند اثر این دوره مانند قلعۀ دختر، شهر گور و کاخ اردشیر در شهرستان فیروزآباد، شهر بیشاپور، نقوش برجستۀ تنگ چوگان و [[غار شاپور]] در شهرستان کازرون، همچنین کاخ ساسانی در شهرستان سروستان ثبت جهانی شده<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/787006/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «میراث ساسانیان ثبت جهانی شد»، خبر آنلاین.] </ref> و تخت سلیمان نیز در سال1382ش بهعنوان نمونهای برجسته از معماری دوران ساسانیان به ثبت جهانی رسیده است. <ref>[https://www.farsnews.ir/news/13970410000983/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%8 «ایران در ایستگاه بیست و سوم میراث جهانی/ رونق گردشگری مهمترین اهمیت جهانی شدن آثار تاریخی»، خبرگزاری فارس.] </ref> | ||
در دوران ساسانیان فرهنگ و تمدن ایرانی فراتر از مرزهای ایران نیز اثرگذاربوده است؛ برای مثال هنوز قبطیهای مصر نوروز ایرانی را جشن میگیرند. هنر ساسانی بهخصوص روی پارچههای ابریشمی و نقش و نگارهای آن در مصر و حتی بیزانس (روم شرقی) استفاده و از روی آن کپیبرداری شده است. کلماتی نیز از فارسی میانه (پهلوی) وارد زبان یونانی در همان زمان شد. در چین نیز بازی چوگان و شطرنج و ایدههای دیگری از ایران رسید.<ref>[https://asre-eghtesad.com/%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AB%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C/ «عصر ساسانیان، دوران ثبات اقتصادی و طولانی در حوزۀ تمدن ایرانشهری»، وبسایت عصر اقتصاد.]</ref> به نظر پژوهشگران، ساسانیان از بسیاری جهات پایههای دنیای مدرن را بنا کردند؛ زیرا بسیاری از آداب و رسوم و مقررات این دوره مانند «دیوان»، با اصلاح اسلامی به دورههای بعد راه پیدا کرد. همچنین اهدای زمین با نیت نیکوکاری که در اسلام با عنوان «وقف» نام برده میشود، در دورۀ ساسانیان توسعه یافت و در دورۀ اسلامی نیز مورد توجه قرار گرفت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/218759/%E2%80%8B%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8 «اهمیت ساسانیان در جهان پساباستان و شناساندن میراث ماندگارشان»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> میراث این حکومت بزرگ، نوآوری در فنون معماری، ایجاد شهرهایی بزرگ با طرح دایره برای نخستینبار، توسعۀ شبکههای پیشرفتۀ آبیاری در کشاورزی، اقتصاد روبهرشد و ساماندهی نظامهای مذهبی با تکیه بر آیین نکوداشت آتش بهعنوان منشأ نور و حقیقت بود.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/857440-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D8%B4%D8%B1%DB%8 «ساسانیان و نقش آنها در تمدن بشری»، وبسایت روزنامۀ شرق.]</ref> | در دوران ساسانیان فرهنگ و تمدن ایرانی فراتر از مرزهای ایران نیز اثرگذاربوده است؛ برای مثال هنوز قبطیهای مصر نوروز ایرانی را جشن میگیرند. هنر ساسانی بهخصوص روی پارچههای ابریشمی و نقش و نگارهای آن در مصر و حتی بیزانس (روم شرقی) استفاده و از روی آن کپیبرداری شده است. کلماتی نیز از فارسی میانه (پهلوی) وارد زبان یونانی در همان زمان شد. در چین نیز بازی چوگان و شطرنج و ایدههای دیگری از ایران رسید.<ref>[https://asre-eghtesad.com/%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AB%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C/ «عصر ساسانیان، دوران ثبات اقتصادی و طولانی در حوزۀ تمدن ایرانشهری»، وبسایت عصر اقتصاد.]</ref> به نظر پژوهشگران، ساسانیان از بسیاری جهات پایههای دنیای مدرن را بنا کردند؛ زیرا بسیاری از آداب و رسوم و مقررات این دوره مانند «دیوان»، با اصلاح اسلامی به دورههای بعد راه پیدا کرد. همچنین اهدای زمین با نیت نیکوکاری که در اسلام با عنوان «وقف» نام برده میشود، در دورۀ ساسانیان توسعه یافت و در دورۀ اسلامی نیز مورد توجه قرار گرفت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/218759/%E2%80%8B%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8 «اهمیت ساسانیان در جهان پساباستان و شناساندن میراث ماندگارشان»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> میراث این حکومت بزرگ، نوآوری در فنون معماری، ایجاد شهرهایی بزرگ با طرح دایره برای نخستینبار، توسعۀ شبکههای پیشرفتۀ آبیاری در کشاورزی، اقتصاد روبهرشد و ساماندهی نظامهای مذهبی با تکیه بر آیین نکوداشت آتش بهعنوان منشأ نور و حقیقت بود.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/857440-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D8%B4%D8%B1%DB%8 «ساسانیان و نقش آنها در تمدن بشری»، وبسایت روزنامۀ شرق.]</ref> | ||
==سازمان و طبقهبندی اجتماعی== | ==سازمان و طبقهبندی اجتماعی== | ||
