ریا: تفاوت میان نسخه‌ها

[[پرونده:ریا.jpg|بندانگشتی]]

'''ریا'''؛ تظاهر و وانمود کردن به دارا بودن ویژگی‌های پسندیده.

=='''مفهوم‌شناسی'''==

=='''نشانه‌های تظاهر'''==

#اهل تظاهر در امور مختلف از جمله نوع پوشش و راه رفتن، خود را با وقار و امین مردم نشان می‌دهند،<ref>[https://ahlolbait.com/content/13391/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AE%D8%B7%D8%A8%D9%87-32-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87%D8%9B-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8% «ترجمه و شرح خطبه 32 نهج البلاغه؛ بخش دوم: شناخت دنیاطلبان»، وب‌سایت موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل‌البیت.] </ref>

#فردی که اهل تظاهر است به‌هنگام تنهایی تنبل است، اما در هر کاری که منجر به ستایش دیگران می‌شود، برای ظاهرسازی تلاش فراوانی می‌کند<ref> [http://noo.rs/DMPCh کلینی، الکافی، 1363ش، ج2، ص295.]</ref> و اگر ستایش نشود دست از آن کار می‌کشد.<ref>[http://noo.rs/IsNYs ورام، تنبيه الخواطر و نزهة النواظر(مجموعة ورّام)، بی‌تا، ج1، ص187.]</ref>

#تظاهر و خودنمایی در زنان شدیدتر است؛ زیرا زنان بیشتر از مردان تمایل دارند که مورد توجه قرار گیرند.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/4207/%D8%AE%D9%88%D8%AF%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%8A%D9%8A%20%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%20%D9%88%20%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%20%D8%A2%D9%86 کامیابی، «خودنمایی زنان و آثار آن»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن.] </ref>

تظاهر اجتماعی، گونه‌ای از ریاکاری است کـه به‌صورت جمعى و الگویافته صورت مى‌گیرد و جامعه نیز در مواجهه با آن، با نوعى تسامح و مدارا رفتار می‌کند. در این چارچوب، بسیاری از افـراد خـود را بـه ظـواهر دینى می‌آرایند تا از حقوق شهروندی و مزایای اجتماعى و اقتصادی بیشتر، برخـوردار شـوند. این نوع ریاکاری تابع فرهنگ و از جامعه‌ای بـه جامعه دیگر متفاوت است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/keyword/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C_%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C بزرگمهر و ایرانشاهی، «بررسی وضعیت موجود ظاهرسازی و تظاهر دانشجویان دانشگاه فرهنگیان و راهکارهای اصلاح آن»، 1399ش،  ص1222.] </ref>

تظاهر فردی، رفتاری است کــه افراد در موقعیت‌هایی همچون مناسبت‌های خانوادگى یا مناسبات بین فردی به‌منظور خودنمایی انجام می‌دهند. <ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/keyword/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C_%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C بزرگمهر و ایرانشاهی، «بررسی وضعیت موجود ظاهرسازی و تظاهر دانشجویان دانشگاه فرهنگیان و راهکارهای اصلاح آن»، 1399ش،  ص1222.] </ref>

تصور غالب این است که تظاهر، مخصوص جوامـع دینـى اسـت؛ امـا چامسکى، ریاکاری را از مصائب عمده جوامع بشری می‌داند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/keyword/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C_%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C بزرگمهر و ایرانشاهی، «بررسی وضعیت موجود ظاهرسازی و تظاهر دانشجویان دانشگاه فرهنگیان و راهکارهای اصلاح آن»، 1399ش،  ص1222.] </ref> از نگاه دانشمندان مسلمان علت تظاهر، اجتماعی بودن انسان و تأثیرپذیری او از اجتماع است.<ref>[http://www.mortezamotahari.com/fa/bookview.html?BookId=442&BookArticleID=126907 مطهری، جامعه و تاریخ: آیا انسان بالطّبع اجتماعی است؟، پایگاه جامع استاد شهید مرتضی مطهری، 1391ش، ص 332-335]؛ [https://ensani.ir/fa/article/547499/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8 میرزایی و جلالوند، «خاستگاه اجتماع انسانی از منظر علامه طباطبایی»، 1402ش، ص27؛] مصباح یزدی، جامعه و تاریخ در قرآن، 1401ش، ص235.</ref> اجتماعی بودن انسان بیانگر وحشت او از تنهایی و نیز بیانگر تمایل او به تشابه با دیگران است. تلاش برای همرنگی با جماعت موجب جلب عواطف مثبت آن‌ها یا حداقل گریز از طردشدن از سوی دیگران است.<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ در قرآن، 1401ش، ص236.</ref> او از طریق هم‌نوایی با اجتماع به‌دنبال کسب احترام و دوری از فشارهای اجتماعی ناشی از ناهم‌نوایی با اجتماع است. در واقع حب جاه و مقام  فرد را وادار به ریا و تظاهر می‌کند تا بدین‌وسیله در انظار مردم برای خود آبرویی کسب کند.<ref>[http://pajoohe.ir/%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%A6%D9%85%D9%87%D8%B9-%D9%88-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86__a-43539.aspx جوادی زاویه، «ریا در کلام و روایات ائمه و قرآن»، وب‌سایت پژوهه.]  </ref>

===نیازها به پذیرش و تایید===

همین مسئله در نگاه متفکرین غیرمسلمان نیز وجود دارد؛ به‌عنوان ‌مثال هنری موری، احترام و خودنمایی و مازلو نیاز به پذیرش و احترام را از جمله نیازهای اساسی انسان می‌دانند. اریک فروم نیز عقیده دارد، نیاز به سرآمد بودن و نیاز به احساس هویت، دو مورد از نیازهای پنج‌گانه انسان است که منشأ آنها تنهایی انسان است. کرونباخ هم شبیه اریک فروم دسته‌بندی پنج‌گانه‌ای از نیازها دارد که نیاز به مقبولیت و نیاز به تأیید همگانی از جمله آن نیازها است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/553309/%D8%AE%D9%88%D8%AF%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AC%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84-%D9%86%DB%8C%D8%AA%DB%8C%D9%88%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8% سلیمی قلعه و دیگران، «خودنمایی دیجیتال نیتیوها در اینستاگرام: تحلیل فرایند، علل واگیری و تدابیر پیشگیری»، 1402ش، ص57.] </ref> این نیاز موجب تبعیت رفتار در شرایط مختلف از قدرت، ثروت و شهرت می‌شود. تورستین وبلن معتقد است، داشتن مال و اندوختن آن برای داشتن پایگاه معتبر در اجتماع و برای حفظ خوش‌نامی نه‌تنها ضروری است<ref>وبلن، نظریه طبقه تن‌آسا، 1395ش، ص75.</ref> بلکه ثروت و قدرت باید نشان داده شود تا اعتبار به دست آید.<ref>وبلن، نظریه طبقه تن‌آسا، 1395ش، ص82.</ref>  

===تظاهر برای تمایز===

یکی از نشانگرهای ثروت و قدرت، مصرف کالا است<ref>وبلن، نظریه طبقه تن‌آسا، 1395ش، ص110.</ref> که باید متفاوت از افراد کم‌بضاعت باشد؛ اما در جوامع مدرن که مرز جدایی طبقات اجتماعی، متغیر و مبهم است اعضای هر لایه اجتماعی، سبک زندگی لایه بالاتر را تقلید می‌کنند؛ آنان چون از شهرت و احترام محروم هستند، می‌کوشند در ظاهر با قوانین و هنجارهای پذیرفته‌شده طبقات بالاتر هم‌نوا باشند.<ref>وبلن، نظریه طبقه تن‌آسا، 1395ش، ص122.</ref> نتایج برخی تحقیقات حاکی از آن است که نیاز به منحصر به فرد بودن، تحصیلات، انطباق و درآمد، رابطه معناداری با قصد خرید مارک‌های لوکس دارند<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1579934654-10001-39-13.pdf کوهستان بحرآسمان و دیگران، «بررسي ارتباط بین مدگرایي و هویت اجتماعي در بین دختران جوان 12 تا 53 سال»، 1398ش، ص220.]</ref> و زنان نسبت به مردان، اهمیت بیشتری به استفاده از محصولات لوکس می‌دهند؛<ref>[https://research.shahed.ac.ir/WSR/SiteData/PaperFiles/169674_18851799444.pdf یزدانی و بی‌نظیر، «تاثير تفاوت جنسيت در انگيزش خريد كالاي لوكس»، 1401ش، ص5.]</ref> زنان به ترتیب، بیشتر لباس سپس عطر و در نهایت ساعت مچی استفاده می‌کنند؛ در حالی‌ که مردان تمایل کمتری به استفاده از لباس دارند و بیشتر ساعت مچی، گوشی هوشمند و خودرو خریداری می‌کنند.<ref>[https://research.shahed.ac.ir/WSR/SiteData/PaperFiles/169674_18851799444.pdf یزدانی و بی‌نظیر، «تاثير تفاوت جنسيت در انگيزش خريد كالاي لوكس»، 1401ش، ص7.]</ref>  

===تمایل به زیبا شمرده شدن===

زیبایی نیز همانند ثروت از ارزش‌های مهم اجتماعی است و یکی از راه‌های کسب این ارزش، دخل و تصرف آدمی در بدن خویش یا در اصطلاح، مدیریت بدن یا مدیریت ظاهر است، در این حالت فرد می‌کوشد تا جای ممکن، شکل طبیعی بدن خود را به شکل پذیرفته‌شده اجتماعی نزدیک کند. <ref>[https://jnip.ir/article-1-694-fa.pdf رشیدی، «پیش‌بینی گرایش به جراحی زیبایی بر اساس ویژگی‌های اختلال شخصیت نمایشی و تنظیم شناختی هیجان در بین زنان دارای تحصیلات دانشگاهی »، 1401ش، ص 8.]</ref> نتیجه چنین گرایش‌هایی گسترش خودکم‌بینی و کاهش اعتمادبه‌‌نفس است که باعث می‌شود افراد با خیال عقب نماندن از ارزش‌های جامعه به اقداماتی دست بزنند. اقداماتی همچون عمل جراحی ناشی از عدم اعتمادبه‌نفس که آمارها آن را در مردان حدود 3/26% و در [[زنان]] 2/27% عامل اصلی عمل جراحی بینی نشان می‌دهد.<ref>[https://www.tebvatazkiye.ir/article_79457_aa3f71863cbe1e25a32ccc93c1da62d7.pdf احیایی و دیگران، «بررسی اپیدمیولوژیک علل گرایش به جراحی زیبایی بینی»، 1392ش، ص13.]</ref> در زمینه مدیریت بدن بین زنان و مردان، تفاوت معناداری وجود دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/2031/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%AF%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%86 فاتحی و اخلاصی، «مدیریت بدن و رابطه آن با پذیرش اجتماعی بدن»، 1387ش.]</ref>  

===توجه به بدن===

میزان مدیریت بدن در زنان رابطه مستقیم با پذیرش اجتماعی بدن آنان دارد که تحت‌تاثیر میزان مصرف رسانه‌ای افراد شدید یا ضعیف خواهد شد؛ هرچه میزان مصرف رسانه‌ای بالاتر یا پایین‌تر باشد، میزان [[مدیریت بدن]] و [[مدگرایی]] نیز افزایشی یا کاهشی است؛ در این‌‌باره تحقیقات نشان از میزان مصرف رسانه‌ای بیشتر زنان نسبت به مردان دارد؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/2031/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%AF%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%86 فاتحی و اخلاصی، «مدیریت بدن و رابطه آن با پذیرش اجتماعی بدن»، 1387ش؛] [https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_2192_370a2cf1d292ef45bfaa8568194d8aac.pdf افراسیابی و دیگران، «عوامل مرتبط با مدگرايي در بين جوانان شهر يزد»، 1395ش، ص4.] </ref>  

یکی دیگر از تفاوت‌هایی که مردان و زنان در مدگرایی دارند تفاوت در نوع مدگرایی است که مردان بیشتر از زنان مایل به مدگرایی هویتی هستند.<ref>[https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_2192_370a2cf1d292ef45bfaa8568194d8aac.pdf افراسیابی و دیگران، «عوامل مرتبط با مدگرايي در بين جوانان شهر يزد»، 1395ش، ص13.] </ref> احساسات دیگران را تحریک و روح‌شان را مجذوب خود سازند. ویل دورانت نیز معتقد است، زن میل دارد مطلوب باشد و به‌همین دلیل جاذبه‌ها و عوامل جلب توجه دیگران را استادانه به‌کار می‌گیرد. <ref>[https://rasekhoon.net/article/show/653145/%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%D8%AC رجبی، «غریزه خودنمایی و تبرج»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

==ریشه‌های جامعه‌شناختی تظاهر==

#دوگانگى ارزشى/ هنجاری: این حالت محصول پیدایش فرهنـگ رسمى و غیررسمى اسـت کـه بیانگر تعدد و واگرایى نظام‌های اعتقادی، ارزشى و هنجاری، مراجع اقتدار و منابع حمایت اجتماعى در جامعه است. نتیجه چنین حالتى سردرگمى افراد در گزینش بین آنها خواهد بود که زمینه‌ساز تغییر در نگرش و کنش، کاهش پایبندی به امور ارزشـمند نزد افراد و پی‌جویی حمایـت اجتماعى است. با تعارض میان ارزش‌های منبع نظارتى و فردی که مورد نظارت قرار مى‌گیرد، زمینه وقوع تظاهر فراهم مى‌شـود. فرد برای دست‌یابى به منصب خاص، سعى می‌کند به ارزش‌ها و هنجارهای مورد قبول مراکز نظارتى تظاهر کنـد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/keyword/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C_%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C بزرگمهر و ایرانشاهی، «بررسی وضعیت موجود ظاهرسازی و تظاهر دانشجویان دانشگاه فرهنگیان و راهکارهای اصلاح آن»، 1399ش،  ص1224.]</ref>

#منفعت‌جویی یا کسب منزلت، دلیلی بر این است که افراد در کنش متقابل سعى دارند چهره‌ای از «خود» بـه نمایش بگذارند که مورد پذیرش دیگران باشد و مخاطب را متقاعد سازند کـه این همان خودی است که کنشگر قصد نمایش آن را دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/keyword/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C_%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C بزرگمهر و ایرانشاهی، «بررسی وضعیت موجود ظاهرسازی و تظاهر دانشجویان دانشگاه فرهنگیان و راهکارهای اصلاح آن»، 1399ش،  ص1225.]</ref>

#کتمان نقص‌ها: تمایل انسان به پوشاندن نواقص، کمبودها و برخی از عدم تناسب‌های ناشی از محیط و وراثت، یکی دیگر از علت‌های تظاهر و خودنمایی است.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/4207/%D8%AE%D9%88%D8%AF%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%8A%D9%8A%20%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%20%D9%88%20%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%20%D8%A2%D9%86 کامیابی، «خودنمایی زنان و آثار آن»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن.]</ref>

تظاهر همان شبیه دیگران شدن دروغین است که می‌تواند نمودهای مختلفی داشته باشد که برخی از این نمودها بین نوع انسان مشترک است، لذا از این‌جهت تفاوتی بین زنان و مردان وجود ندارد. در یک دسته‌بندی کلی افراد از سه مقوله جلال، جمال و لذت تقلید می‌کنند.<ref>[https://rcc.soore.ac.ir/article_253275_6e73e6afef696a384a236a20db749407.pdf شادلو و دیگران، «نمودهای مصرف‌گرایی تمایزطلبانه ونمایشی در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام»، 1401ش، ص 80.]</ref>

با مطالعات انجام شده در ایران، جلال‌‎طلب‌ها به نمایش مصرف کالاهای خارجی از نمانام‌های معروف و پرطرفدار دنیا می‌پردازند و به کالاهای بومی و تولید داخل کم‌توجه هستند. <ref>[https://rcc.soore.ac.ir/article_253275_6e73e6afef696a384a236a20db749407.pdf شادلو و دیگران، «نمودهای مصرف‌گرایی تمایزطلبانه ونمایشی در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام»، 1401ش، ص 79.]</ref>

تظاهر جمال‌طلب‌ها از سنخ مصرف در حوزه مدیریت بدن شامل مقولاتی چون تتو، [[پیرسینگ]]، بدن‌سازی و پرورش اندام، رژیم گرفتن، جراحی‌های زیبایی، مراقبت‌های آرایشی، پوست و مو و مراقبت‌های بهداشتی-زیبایی و نیز سبک پوشش غیررسمی و نامنطبق با ارزش‌های ایرانی-اسلامی و تطابق آن با سبک پوشش غربی است. استفاده از این سبک پوشش نوعی حس خوب و مطلوب بودن محصولات نمانام‌های مورداستفاده و مدل پوشش غربی را بازنمایی می‌کند.<ref>[https://rcc.soore.ac.ir/article_253275_6e73e6afef696a384a236a20db749407.pdf شادلو و دیگران، «نمودهای مصرف‌گرایی تمایزطلبانه ونمایشی در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام»، 1401ش، ص 80.]</ref>  

در تظاهر لذت‌طلبانه، انتخاب نوع تفریحات و انتخاب کالاهایی با جنبه نمادین و لذت‌گرا اهمیت دارد. افراد متظاهر در این دسته کالاهای لوکس و برند خارجی مصرف می‌کنند و شیوه‌ای از اوقات فراغت را انتخاب می‌کنند که از جانب افراد معروف، مصرف و تأیید شده‌اند.<ref>[https://rcc.soore.ac.ir/article_253275_6e73e6afef696a384a236a20db749407.pdf شادلو و دیگران، «نمودهای مصرف‌گرایی تمایزطلبانه ونمایشی در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام»، 1401ش، ص 81.]</ref>  

{{پانویس}}

==منابع==

#احیایی، علی و دیگران، «بررسی اپیدمیولوژیک علل گرایش به جراحی زیبایی بینی»، فصلنامه علمی پژوهشی طب و تزکیه، شماره سوم، 1392ش.

#بزرگمهر، سارا و ایران شاهی، بهاره، «بررسی وضعیت موجود ظاهرسازی و تظاهر دانشجویان دانشگاه فرهنگیان و راهکارهای اصلاح آن»، در مجموعه مقالات نهمین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی، 1399ش.

#«ترجمه و شرح خطبه 32 نهج البلاغه؛ بخش دوم: شناخت دنیاطلبان/ شرح پیام امیرالمومنین»، وب‌سایت موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل‌البیت، تاریخ درج مطلب: 31 خرداد 1395ش.

#جوادی زاویه، سیده فاطمه، «ریا در کلام و روایات ائمه و قرآن»، وب‌سایت پژوهه، تاریخ درج مطللب: 31 اردیبهشت 1397ش.

#رشیدی، سمیه، «پیش‌بینی گرایش به جراحی زیبایی بر اساس ویژگی‌های اختلال شخصیت نمایشی و تنظیم شناختی هیجان در بین زنان دارای تحصیلات دانشگاهی»، فصلنامه ایده¬های نوین روانشناسی، شماره شانزدهم، 1401ش.

#شادلو، ندا و دیگران، «نمودهای مصرف‌گرایی تمایزطلبانه و نمایشی در شبکۀ اجتماعی اینستاگرام»، فصلنامۀ ره پویۀ ارتباطات و فرهنگ، شماره سوم، 1401ش.

#فاتحی، ابوالقاسم و اخلاصی، ابراهیم، «مدیریت بدن و رابطه آن با پذیرش اجتماعی بدن»، نشریه مطالعات راهبردی زنان، شماره 47، 1387ش.

#میرزایی، علیرضا و جلالوند، مهدی، «خاستگاه اجتماع انسانی از منظر علامه طباطبایی»، فصلنامه علمی نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، شماره 1،  1402ش.

ریا در لغت به‌معنای تظاهر به نیکوکاری و پاکدامنی و خود را نیک‌کردار جلوه دادن است<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%DB%8C%D8%A7 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه ریا.]</ref>  و در اصطلاح علم اخلاق، انجام دادن عمل نیکو و پسندیده و نشان دادن آن به مردم برای اعتبار و منزلت یافتن نزد آنان<ref>[https://lib.eshia.ir/10341/1/613/%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%86%20%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص613.]</ref>  و مشهور شدن به دیانت و ایمان است.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_31162/%d8%b4%d8%b1%d8%ad_%da%86%d9%87%d9%84_%d8%ad%d8%af%db%8c%d8%ab_%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b9%db%8c%d9%86_%d8%ad%d8%af%db%8c%d8%ab_/%d8%ad%d8%af%db%8c%d8%ab_2_%d8%b1%db%8c%d8%a7%20#page35 مام خمینی، چهل حدیث، 1373ش، ص35.]</ref>  

==ریا در قرآن و روایات==

واژۀ ریا و مشتق آن پنج مرتبه در [[قرآن]] آمده است و ریاکاران مورد ملامت واقع شده‌اند.<ref>سوره بقره، آیه 264؛ سوره نساء، آیه 38 و 142؛ سوره أنفال، آیه 47؛ سوره ماعون، آیه 6.</ref>  همچنین روایات فراوانی درباره ریا و مذمت آن وارد شده است. [[پیامبر اکرم|پیامبر]] خدا، ریا را شرک اصغر دانسته<ref>[https://lib.eshia.ir/11008/72/303 مجلسی، بحار الأنوار، ج72، ص303.]</ref>  و گفته است هر کس غیر خدا را در عمل عبادی خود شریک قرار دهد، خدا از آن کس  و از آن عمل بی‌زار است<ref>[https://lib.eshia.ir/71448/6/140 فیض کاشانی، المحجه البیضاء، 1417ق، ج6، ص140].</ref>  و هر عملی که آلوده به ریا باشد، نزد خدا پذیرفته نیست.<ref>[https://lib.eshia.ir/11008/72/304 مجلسی، بحار الأنوار، ج72، ص304].</ref> [[امام صادق]] نیز هرگونه [[ریا]] را شرک دانسته است، زیرا ریا، کاری است که برای مردم انجام می‌شود نه برای خدا.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/293 کلینی، الکافی، 1401ق، ج2، ص293، ح3.]</ref>

فرد ریاکار هنگامی که نزد مردم است، اعمال عبادی را با نشاط انجام می‌دهد. اما در تنهایی و خلوت خود نسبت به عبادات کاهل و کسل است. همچنین دوست دارد در همۀ امور از او تعریف و تمجید شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/295 کلینی، الکافی، 1401ق، کتاب الإیمان و الکفر، باب ریا، ج2، ص295، ح8.]</ref>  

اول، اظهار عقاید حق و معارف الهی برای شهرت یافتن به دین‌داری، مثل گفتن شهادتین  و یا گفتن این‌که من جز خدا، کسی را مؤثر در امور نمی‌دانم و توکل من فقط به خدا است.  این درجه از ریا، بدترین نوع ریاکاری است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10341/1/616 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص616-617]؛ [http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_31162/%d8%b4%d8%b1%d8%ad_%da%86%d9%87%d9%84_%d8%ad%d8%af%db%8c%d8%ab_%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b9%db%8c%d9%86_%d8%ad%d8%af%db%8c%d8%ab_/%d8%ad%d8%af%db%8c%d8%ab_2_%d8%b1%db%8c%d8%a7%20#page35 امام خمینی، چهل حدیث، 1373ش، ص35-36].</ref> <br>

دوم، به‌دور بودن از عقاید باطل به قصد جلب محبت مردم؛<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c78_31162/%d8%b4%d8%b1%d8%ad_%da%86%d9%87%d9%84_%d8%ad%d8%af%db%8c%d8%ab_%d8%a7%d8%b1%d8%a8%d8%b9%db%8c%d9%86_%d8%ad%d8%af%db%8c%d8%ab_/%d8%ad%d8%af%db%8c%d8%ab_2_%d8%b1%db%8c%d8%a7%20#page36 امام خمینی، چهل حدیث، 1373ش، ص36.]</ref> <br>

سوم، [[ریا]] در عبادات <ref>[https://lib.eshia.ir/10341/1/616 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص16.]</ref> که خود بر سه نوع است: [[ریا]] در اصلِ عبادات واجب، ریا در مستحبات و نیز ریا در اجزای عبادات، مثل طول دادن و زیبا انجام دادن رکوع و سجود نزد مردم. <br>

تمام انواع [[ریا]] حرام است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10341/1/617 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص617.]</ref>

==ابزار ریا==

در یک دسته‌بندی کلی، فرد ریاکار با بدن، شکل ظاهر، گفتار، کردار و نیز پیروان و هم‌نشینان، رفتار ریاکارانه خود را نشان می‌دهد.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%B1%DB%8C%D8%A7 «ریا»، در ویکی فقه.]</ref>

==پانویس==

==منابع==

* قرآن

* امام خمینی، روح‌الله، چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1373ش.

* دهخدا، لغت‌نامه، در سایت اینترنتی واژه‌یاب، تاریخ بازیابی: 22 مهر1400.

* «ریا»، در سایت ویکی‌فقه، تاريخ بازیابی: 22 مهر 1400.

* غزالی، محمد، إحیاء علوم الدین، بیروت، بی‌نا، 1417ق.

* فیض کاشانی، محمدمحسن، المحجه البیضاء، قم، جامعه مدرسین، 1417ق.

* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، بیروت، چاپ علی‌اکبر غفاری، 1401ق.

* مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، 1403ق.

* مکارم، ناصر و جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیه، 1380ش.

* نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الإسلام، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1362ش.

* نراقی، احمد، معراج السعاده، قم، هجرت، چاپ سوم، 1375ش.

* یزدی، محمدکاظم، العروه الوثقی، قم، میثم تمار، بی‌تا.