آب: تفاوت میان نسخه‌ها

بر اساس گزارش‌های رسمی، ایران در زمره مناطقی با بیشترین ریسک در زمینه منابع آبی قرار دارد و بیش از ۷۰درصد از [[منابع آبی تجدیدپذیر]] خود را از دست داده است. به‌گفتۀ پژوهشگران، افزایش دمای زمین، کاهش چشمگیر بارندگی‌ها، خشکسالی‌های مکرر و کاهش منابع زیرزمینی، شرایطی هشداردهندۀ برای آیندۀ کشور ترسیم کرده‌اند. نیمی از شهرهای ایران در شرایط تنش آبی هستند و ذخایر زیرزمینی که روزگاری پشتوانۀ اصلی تأمین آب کشور محسوب می‌شدند، به سرعت رو به کاهش و فرسایش رفته‌اند. از نظر جامعه‌شناسان، راه‌حل این بحران تنها به سدسازی و فناوری‌های نوین محدود نمی‌شود، بلکه دگرگونی باورها و رفتارهای روزمره مردم اهمیت اساسی دارد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/887413/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D9%85 «بحران آب، بحران فرهنگ است؛ آب را زندگی ببینیم»، خبرگزاری فرارو.]</ref>

= بحران آب در خاورمیانه و جهان =

بر اساس گزارش‌های بین‌المللی، [[خاورمیانه]] به‌دلیل اقلیم گرم و خشک همواره با بحران جدی آب مواجه است و نتایج مطالعات نشان می‌دهد تا سال ۲۰۵۰م تمام کشورهای این منطقه با تنش آبی شدید روبه‌رو خواهند شد. [[خشکسالی]] به‌عنوان عاملی تشدیدکننده، آسیب‌پذیری کشورها را در برابر جنگ افزایش داده است؛ برای نمونه خشکسالی سوریه (۲۰۰۷-۲۰۱۰م) باعث آوارگی ۱/۵ میلیون کشاورز و تشدید ناآرامی‌های منجر به جنگ داخلی شده و در عراق کاهش جریان آب دجله و فرات تا ۴۰ درصد، اعتراضات گسترده را در پی داشته است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/896641/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87 «بحران آب در خاورمیانه؛ آتش زیر خاکستر جنگ‌های آینده!»، خبرگزاری فرارو.]</ref> بر اساس داده‌های مؤسسه [[اقیانوس آرام]]، خشونت‌های مرتبط با آب از ۱۹ مورد در ۲۰۱۰م به ۲۴۸ مورد در ۲۰۲۳م افزایش یافته و حملات به سیستم‌های آبی در مناطق درگیری فعال مانند یمن، سوریه، اوکراین و [[فلسطین]] و نیز درگیری‌های داخلی در هند، پاکستان و آفریقا بر سر منابع آب رو به گسترش است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1018716/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A2%D8%A8-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%D8%A2%D8%A8 «جنگ آب آغاز شده است؟ / یک دهه درگیری‌های بر سر آب»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>

برخی جامعه‌شناسان از جمله کارل آوگوست ویتفوگل، تطورات تمدنی آسیا را بر اساس نقش آب و مدیریت آن تحلیل کرده‌اند. از نظر وی، تمدن‌های بزرگ شرق از جمله چین، هند، بین‌النهرین و مصر در مناطقی شکل گرفتند که کشاورزی نیازمند آبیاری پهن‌دامنه، مهار سیلاب و مدیریت متمرکز منابع آب بوده است. به اعتقاد ویتفوگل، این نیاز به مدیریت دولتی آبیاری، به ایجاد دستگاه دیوانی متمرکز و گسترده انجامید که هستۀ اصلی «جامعه آب‌سالار» را تشکیل می‌دهد. بر اساس این نظریه، در چنین جوامعی، دیوان‌سالاری اداری به طبقه حاکم تبدیل می‌شود و قدرت استبدادی سیاسی با مدیریت ارضی پیوند می‌خورد. پژوهشگران معتقدند این نظریه توضیح می‌دهد که چرا در بسیاری از تمدن‌های آسیایی، برخلاف اروپا، قدرت متمرکز و استبدادی شکل گرفت و مالکیت خصوصی علیرغم وجود، هرگز به نیرویی سیاسی برای تحدید قدرت حاکم تبدیل نشد. البته به گفته منتقدان، این نظریه با انتقادات جدی مواجه شده و همه پژوهشگران آن را نپذیرفته‌اند.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/258973-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1 «جامعه و تمدن آب‌سالار»، وب‌سایت روزنامۀ مشرق.]</ref>