یوتیوب: تفاوت میان نسخه‌ها

یوتیوب، بر اساس جذابیت محتوای ویدئویی، راه‌اندازی موفقی داشت. این پلتفرم، فرصت‌های مناسبی را برای تولید و پخش محتوای ویدئویی با هدف ‌ آموزش و آگاهی، کسب درآمد و ارائه‌ خلاقیت‌ها و مهارت‌های افراد فراهم کرده است؛ اما به‌‌عنوان محصول جامعة سرمایه‌داری به ترویج مصرف‌گرایی، انتشار اطلاعات ناسالم برای شکل‌دهی افکار عمومی، رشد ولاگرها با کارکرد منفی و بیگانه‌کردن کودکان و نوجوانان از هویت خود، منجر شده است. تقویت تفکر انتقادی، سواد رسانه‌ای و راهنمایی و نظارت والدین می‌تواند این آسیب‌ها را کاهش دهد.  

یوتیوب (YouTube)،  معروفترین پلتفرم رایگان بارگذاری محتوای ویدئویی است که به عموم کاربران اجازة ساخت کانال و پخش محتوا و امکان تماشا، نظر‌دهی و عضویت در کانال، را می‌دهد. این پلتفرم براساس رتبه‌بندی الکسا در جایگاه دوم پس از گوگل قرار دارد.<ref> [https://www.loomly.com/blog/youtube-definition#:~:text=YouTube%20definition%3A%20YouTube%20is%20a,visited%20website%20in%20the%20world . Shong, "What is YouTube?", loomly blog; «بررسی یوتیوب»، وب‌سایت بتا.]</ref> اکثر ویدئوها در یوتیوب توسط افراد عادی بارگذاری می‌شوند، اما بسیاری از فیلم‌سازان، سازمان‌ها و شرکت‌ها نیز برای توسعة خود از یوتیوب استفاده می‌کنند. <ref>[https://www.techopedia.com/definition/5219/youtube#:~:text=YouTube%20is%20a%20popular%20video,acquired%20by%20Google%20in%202006. . Rouse، "What Does YouTube Mean?"، techopedia website. Shong، "What is YouTube?"، loomly blog;.]</ref> امروزه یوتیوب، از بزرگ‌ترین پلتفرم‌های ویدیویی است و بیش از 2 میلیارد کاربر دارد. این پلتفرم اکنون به منبع کسب خبر و اطلاعات، بستر آموزش و سرگرمی و برای برخی به منبع مهم کسب درآمد تبدیل شده است.<ref>[https://www.vdocipher.com/blog/history-of-youtube/ . Rana، "History of YouTube – How it All Began & Its Rise"، VdoCipher website.]</ref>

یوتیوب در فوریة 2005م توسط چاد هرلی، استیو چن و جاوید کریم همکاران سابق شرکت پرداخت الکترونیکی پی‌پال، <ref>. PayPal</ref> با این آگاهی که مردم عادی از اشتراک‌گذاری ویدئوهای خانگی خود لذت می‌برند، تاسیس شد. نخستین ویدئو در آوریل 2005م با عنوان «من در باغ وحش» توسط یکی از بنیانگذاران یوتیوب، جاوید کریم بارگذاری شد. یوتیوب در مدت کوتاهی در می‌ 2005م موفق شد حدود 30 هزار بازدید کننده در روز جذب کند و تا 15 دسامبر 2005م که به‌طور رسمی منتشر شد روزانه بیش از دو میلیون بازدید داشت. این موفقیت موجب شد که سرمایه‌گذاری 3. 5 میلیون دلار از Sequoia Capital دریافت کند. به‌دنبال این پیشرفت‌ها، در اکتبر 2006م شرکت گوگل، یوتیوب را به قیمت 1. 65 میلیارد دلار خرید و از آن پس ذیل گوگل فعالیت می‌کند.<ref>[https://www.britannica.com/topic/YouTube . Hosch، "YouTube"، Britannica wesite.]</ref>

گوگل پس از خرید یوتیوب تغییرات عمده‌ای را در راستاری تجاری‌سازی آن ایجاد کرد. راه‌اندازی «برنامة شریک یوتیوب»<ref>. YouTube Partner Program</ref> در نوامبر 2007م به سازندگان محتوا این امکان را داد که از ویدئوهای خود درآمد کسب‌ کنند. در فوریه 2015م نسخة کودک<ref>. YouTube Kids</ref> و در اکتبر همان سال، نسخة پولی یوتیوب<ref>. YouTube Premium</ref> راه‌اندازی شد که دارای محتوای انحصاری و بدون آگهی است. سرویس پخش زندة عمومی در 2016م، سرویس پخش زنده تلویزیونی در 2018م<ref>. YouTube TV</ref> و برنامة ابتکاری برای ترویج یادگیری و آموزش<ref>. YouTube Learning</ref> از طریق ویدئوهای آموزشی در 2019م، راه‌اندازی شد. یوتیوب در دوره همه‌گیری کووید19 نقش مهمی در انتشار اطلاعات، آموزش، سرگرمی و برگزاری رویداهای مجازی ایفا کرد.<ref>. "YouTube، Definition" Adnaliza website.</ref> اما، دسترسی به یوتیوب در چندین کشور مانند چین، برزیل، پاکستان، ‌ مراکش و ایران مسدود شده است. این پلتفرم در ایران به‌دلیل جهت‌گیری منفی و پخش‌ ویدئوهای اعتراضی در ارتباط با نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری در 1388ش و عدم پذیرش قوانین ایران، فیلتر شد.<ref>[http://beta-co.ir/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DB%8C%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%88%D8%A8/ . «بررسی یوتیوب»،  وب‌سایت بتا.]</ref>

اهداف اولیة تاسیس یوتیوب توسط استون چن<ref>. Steve Chen</ref> یکی از مؤسسین یوتیوب، کافی نبودن ظرفیت صندوق‌های ایمیل برای ارسال کلیپ‌های تصویری و نبود سایت مناسب برای استفاده از فیلم‌ها اعلام شده است.<ref>. دهقانی ینگه قلعه، نیازسنجی و تحلیل شاخصه‌های گرافیکی کانال‌های یوتیوب فارسی با موضوع آموزش نرم افزار و مقایسه آن با نمونه‌های خارجی، ‌ 1401ش، ‌ ص32.</ref> پس از توسعة این پلتفرم، شعاری که برای آن انتخاب می‌شود «رسانة خودت باش»، <ref>. 'Broadcast Yourself</ref> بیانگر توجه ویژه به بخش دوم و فراهم‌سازی بستری برای اشتراک‌گذاری ویدئو توسط افراد عادی است.<ref>[https://about.youtube/#:~:text=Our%20mission%20is%20to%20give,build%20community%20through%20our%20stories. . "About YouTube"، YouTube website Christensson، "YouTube"، techterms website.]</ref> این رویکرد موجب گسترش بیشتر این پلتفرم و پیوستن شرکت‌ها و سازمان‌ها نیز به آن شد. در نتیجه هدف قراردادن مخاطبان با اهداف اقتصادی و غیر اقتصادی در دستور کار یوتیوب قرار گرفت.<ref>[https://techterms.com/definition/youtube#:~:text=While%20this%20has%20created%20an,the%20whole%20world%20to%20see. . Christensson، "YouTube"، techterms website.]</ref>

*دسته‌بندی موضوعی؛ محتوای یوتیوب به‌طور مرسوم در هفده مقولة‌ زیر دسته‌بندی شده است: خودرو و لوازم آن، زیبایی و مد، کمدی، آموزش، سرگرمی، سرگرمی خانواده، ‌ فیلم و انیمیشن، غذا، بازی (گیم)،  موسیقی، خبر و سیاست، فعالیت خیریه و اجتماعی، ولاگ، سگ و حیوانات، ‌ علم و تکنولوژی و سفر.<ref>. نصیری، ویژگی‌های مشترک کانال‌های تلوزیونی موفق کاربرساخته در یوتیوب، 1396ش، ص50-51.</ref>

*دسته‌بندی قالبی کاربر ساخته؛ قالب‌های کاربر ساخته عبارت‌اند از: ولاگ (ویدئو بلاگ)،  اجرای موزیکال، «چگونه» و بررسی محصول یا خدمات (کانال‌های که به‌شیوة ‌انجام یک کار یا بررسی یک محصول و خدمت می‌پردازند)،  لحظات یوتیوب (واقعیت‌های روزمره بدون استفاده از اشکال روایی)،  شعر و هنر (زیبایی‌شناسی)،  اخبار و اظهارات سیاسی، فیلم‌های داستانی کوتاه و بازی‌های طنز کوتاه، طنز، نقیضه<ref>. Parodies</ref> و شوخی، مصاحبه و گزارش، بازی (گیم).  <ref>. نصیری، ویژگی‌های مشترک کانال‌های تلوزیونی موفق کاربرساخته در یوتیوب، 1396ش، ص61-67. ‌</ref>

یوتیوب از یک پلتفرم اجتماعی و یک انجمن ویدئویی ساده به بستری برای تولید محتوا در ژانرهای مختلف تبدیل شده است که هرکدام این ژانرها می‌تواند به یک شغل پردرآمد تبدیل شود. این پیشرفت تکنولوژیکی-فرهنگی فرصت آنلاین ارتباط کاربران با مردم سراسر جهان را تغییر می‌دهد و تاثیر شگرفی بر زیست رسانه‌ای انسان‌ها خواهد گذاشت. براساس این رویکرد، ارزشمندترین منبع در عصر اطلاعات، داده‌ها نیستند بلکه توجه مردم به آنها است و برخلاف سیستم اقتصادی گذشته که بر «شیء» تمرکز دارد، متکی بر منطق اقتصادی است که جامعه معاصر را مبتنی بر «توجه اقتصادی» می‌داند. <ref>. نصیری، ویژگی‌های مشترک کانال‌های تلوزیونی موفق کاربرساخته در یوتیوب، 1396ش، ص107.</ref> علاوه براین، با ظهور هوش مصنوعی از یک سو و شکل‌گیری متاورس از سوی دیگر، آیندة یوتیوب بستگی به چگونگی ارتباط آن با این دو پدیده دارد.<ref>[https://www.vdocipher.com/blog/history-of-youtube/ . Rana، "History of YouTube – How it All Began & Its Rise"، VdoCipher website.]</ref>

براساس پژوهشی که پامیلا بومب<ref>. Pamela Bump</ref> دربارة دلایل استفاده از یوتیوب در 2021م انجام داد، نتایج ذیل به‌ دست آمد: سرگرمی 65 درصد، شیوه انجام یک فعالیت 13 درصد، کسب اطلاعات درمورد سرگرمی، صنعت و یا چیزهای مورد علاقه 13 درصد، تماشای ویدئوهای یک محصول خاص 3 درصد، اخبار و روندها 6 درصد.<ref>[https://blog.hubspot.com/marketing/why-people-visit-youtube <nowiki>. Bump، "Why People Visit YouTube & How to Engage Them[New Data]"، hubspot blog.</nowiki>]</ref>

یوتیوب فرصت‌های و زمینه‌های مثبتی فراهم آورده است، از جمله: دگرگونی شیوة تولید و مصرف محتوا، دسترسی جهانی، ‌ فرصت‌های کسب درآمد، تنوع محتوا، شکل‌دهی جامعة همفکر، بستر آموزش و آگاهی، بستر پویا برای اشتراک داستان‌ها، مهارت‌ها و خلاقیت‌ها در مقیاس جهانی.<ref>[https://medium.com/@contactwriter001/top-6-youtube-advantages-3218180632eb . "Top 6 YouTube Advantages"، Medium website.]</ref>

یوتیوب در کنار تاثیرات مثبت گسترده، تهدیدها و آسیب‌‌های متعددی نیز در پی‌داشته است. برخی از این آسیب‌ها به‌دلیل بستری است که یوتیوب برای انتشار اطلاعات نادرست و ناسالم فراهم کرده است، مانند انتشار محتوای ترسناک، خشن، محیطی برای ایجاد آزار و اذیت سایبری و بستری برای ولاگرها با پیامدهای متعدد منفی<ref> [https://kodoumo.ir/reviews/applications/%DB%8C%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%88%D8%A8 . جاویدراد، «نقد و بررسی اپلیکیشن و سایت یوتیوب (YouTube)»، وب‌سایت کدومو]؛ [https://www.technodg.com/negative-impact-of-youtube-in-today-s-world.html "Negative Impact of YouTube In today’s World", technodg website.]</ref> و امکان رسانه‌ای شدن تمامی کارهای عمومی به‌دلیل امکان ضبط و انتشار آسان.<ref>[https://techterms.com/definition/youtube#:~:text=While%20this%20has%20created%20an,the%20whole%20world%20to%20see. . Christensson، "YouTube"، techterms website.]</ref> برخی دیگر به‌دلیل ویژگی اعتیادآور آن است که موجب مشکلات جسمی مانند ضعف چشم، کمردرد و گردن‌درد می‌شود.<ref>[https://www.technodg.com/negative-impact-of-youtube-in-today-s-world.html . "Negative Impact of YouTube In today’s World"، technodg website.]</ref> یوتیوب به‌مثابه محصول جامعة سرمایه‌داری به‌طور عمده در دست شرکت‌ها و برندهایی قرار گرفته است که به‌صورت مستقیم و غیر مستقیم تشویق به مصرف‌گرایی می‌کنند.<ref>[https://balkandiskurs.com/en/2022/03/21/the-impact-of-youtube/ . Tomić، "The Impact of Online Platforms on Children and Young People"، Balkandiskurs website.]</ref> تاثیر بالقوه خطرناک یوتیوب در شکل‌دهی هویت و رفتار کودکان و نوجوانان در تحقیقات مختلف بسیار برجسته است، <ref>. Westenberg، The influence of YouTubers on teenagers، 2016، p28.</ref> به‌گونه‌ای که کمیسیون اتحادیه اروپا در 2023م یوتیوب را در صورت کوتاهی در محافظت بیشتر از کودکان و نوجوانان به جریمه‌ای تا 6 درصد درآمد جهانی این پلتفرم تهدید کرد.<ref>[https://www.mehrnews.com/x33t63 . «بازخواست اتحادیه اروپا از تیک‌تاک و یوتیوب برای محافظت از کودکان»،  ‌ خبرگزاری مهر.]</ref>

*دهقانی ینگه قلعه، فرید، نیاز سنجی و تحلیل شاخصه‌های گرافیکی کانال‌های یوتیوب فارسی با موضوع آموزش نرم افزار و مقایسة آن با نمونه‌های خارجی، ‌ پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشکدة هنر، موسسة اقبال لاهوری، 1401ش.

*نصیری، حسین، ویژگی‌های مشترک کانال‌های تلوزیونی موفق کاربرساخته در یوتیوب، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشتة علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکدة صدا و سیما- قم، 1396ش.