هوش مصنوعی: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۱۳:

==تاریخچه==

[[پرونده:هوش_مصنوعی۱.gif|چپ|300x300پیکسل]]

پیشینۀ فناوری هوش مصنوعی به مقالۀ آلن تورینگ<ref>Alan M. Turing</ref> دربارۀ ماشین‌‌های محاسباتی و هوش در 1950م و طرح ایدۀ اندیشورزی ماشین، برمی‌گردد. تورینگ در پاسخ آزمایشی را به‌عنوان «بازی تقلید» توصیف کرد که می‌توانست توانایی هوشمندی ماشین را ارزیابی کند.<ref>Turing, Computing Machinery and Intelligence, 1950, p433-434.</ref> واژۀ هوش مصنوعی<ref>Artificial Intelligence</ref> توسط جان مک‌کارتی در 1956م در کارگاه تحقیقات تابستانی دانشکدۀ دارتموت، ابداع شد. در این کارگاه شش تن از دانشمندان مختلف علوم کامپیوتر گرد هم آمده بودند تا امکان ساخت ماشین‌هایی با قابلیت شبیه‌سازي هوش انسانی را بررسی کنند. این کارگاه حدود دو دهه ادامه یافت و زبان برنامه‌نویسی لیسپ،<ref>LISP</ref> نمونۀ اولیه برنامۀ کامپیوتری الیزا<ref>ELIZA</ref> (مدل ابتدایی چت‌بات‌های امروزی) و برنامۀ حل مسائل عمومی<ref>General Problem Solver</ref> ساخته شد.<ref>هانلین و کاپلان، «تاریخچۀ مختصري از هوش مصنوعی: گذشته، حال و آیندۀ هوش مصنوعی»، 1382ش، ص77؛ «بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص5.</ref> این موفقیت‌ها، موجب شد سازمان پروژه‌های پژوهشی پیشرفتۀ دفاعی آمریکا (DARPA) و دیگر موسسات آکادمیک بر روی هوش‌ مصنوعی سرمایه‌گذاری کنند؛ اما خوش‌بینی فزایندۀ دانشمندان در دهۀ 1970م با کامیابی همراه نبود و دورۀ معروف به زمستان هوش مصنوعی آغاز شد. این دوره از 1974م تا 1980م ادامه یافت.<ref>هانلین و کاپلان، «تاریخچۀ مختصري از هوش مصنوعی: گذشته، حال و آیندۀ هوش مصنوعی»، 1382ش، ص77؛ [https://bit24.cash/blog/ai/ آقامیری، «هوش مصنوعی چیست؟ کامل‌ترین مقالۀ تعریف AI به زبان ساده»، وبلاگ بیت24.]</ref> در دهۀ 1980م هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفت و ژاپن در 1982م پروژۀ بزرگ سیستم‌های کامپیوتری نسل پنجم FGCS را راه‌اندازی کرد و آمریکا در 1983م با تخصیص بودجۀ سازمان پژوهشی پیشرفتۀ دفاعی در حوزۀ هوش مصنوعی واکنش نشان داد. در اواخر دهۀ 1990م، برنامۀ کامپیوتری دیپ‌ بلو<ref>Deep Blue</ref> توانست گری کاسپاروف، استاد شطرنج را شکست دهد و برای بار دوم هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفت. این موفقیت که با پشتوانۀ افزایش قدرت پردازشگرها و دسترسی به حجم عظیمی از داده‌ها ممکن شده بود، روند پیشرفت هوش مصنوعی را سرعت بخشید.<ref>هانلین و کاپلان، «تاریخچۀ مختصري از هوش مصنوعی: گذشته، حال و آیندۀ هوش مصنوعی»، 1382ش، ص77؛ [https://bit24.cash/blog/ai/ آقامیری، «هوش مصنوعی چیست؟ کامل‌ترین مقالۀ تعریف AI به زبان ساده»، وبلاگ بیت24.]</ref>در دهۀ 2000م پیشرفت‌های زیادی در حوزه‌های یادگیری ماشین، یادگیری عمیق،‌ پردازش زبان‌های طبیعی و بینایی کامپیوتری اتفاق افتاد که در نتیجۀ آن موتور جستجوی گوگل در 2000م، موتور پیشنهاد دهی آمازون در 2001م، اتومبیل خودران استنلی در 2005م و برنامۀ تشخیص گفتار گوگل در 2008م عرضه شدند. در دهۀ 2010م روند پیشرفت هوش مصنوعی سرعت گرفت و ابزارهای زیادی مانند دستیار صوتی سیری<ref>Siri</ref> اپل در 2011م،‌ اتومبیل خودران گوگل در 2014م، دستیار صوتی الکسا<ref>Alexa</ref> توسط آمازون در 2011م،‌ برنامۀ کامپیوتری بازی آلفاگو در 2016م و ربات سوفیا با توانایی تشخیص چهره و ارتباط کلامی حالات چهره، راه‌اندازی شدند.<ref>[https://bit24.cash/blog/ai/ آقامیری، «هوش مصنوعی چیست؟ کامل‌ترین مقالۀ تعریف AI به زبان ساده»، وبلاگ بیت24.]</ref>

پیشینۀ فناوری هوش مصنوعی به مقالۀ آلن تورینگ<ref>Alan M. Turing</ref> دربارۀ ماشین‌‌های محاسباتی و هوش در 1950م و طرح ایدۀ اندیشورزی ماشین، برمی‌گردد. تورینگ در پاسخ آزمایشی را به‌عنوان «بازی تقلید» توصیف کرد که می‌توانست توانایی هوشمندی ماشین را ارزیابی کند.<ref>Turing, Computing Machinery and Intelligence, 1950, p433-434.</ref> واژۀ هوش مصنوعی<ref>Artificial Intelligence</ref> توسط جان مک‌کارتی در 1956م در کارگاه تحقیقات تابستانی دانشکدۀ دارتموت، ابداع شد. در این کارگاه شش تن از دانشمندان مختلف علوم کامپیوتر گرد هم آمده بودند تا امکان ساخت ماشین‌هایی با قابلیت شبیه‌سازي هوش انسانی را بررسی کنند. این کارگاه حدود دو دهه ادامه یافت و زبان برنامه‌نویسی لیسپ،<ref>LISP</ref> نمونۀ اولیه برنامۀ کامپیوتری الیزا<ref>ELIZA</ref> (مدل ابتدایی چت‌بات‌های امروزی) و برنامۀ حل مسائل عمومی<ref>General Problem Solver</ref> ساخته شد.<ref>هانلین و کاپلان، «تاریخچۀ مختصري از هوش مصنوعی: گذشته، حال و آیندۀ هوش مصنوعی»، 1382ش، ص77؛ «بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص5.</ref> این موفقیت‌ها، موجب شد سازمان پروژه‌های پژوهشی پیشرفتۀ دفاعی آمریکا (DARPA) و دیگر موسسات آکادمیک بر روی هوش‌ مصنوعی سرمایه‌گذاری کنند؛ اما خوش‌بینی فزایندۀ دانشمندان در دهۀ 1970م با کامیابی همراه نبود و دورۀ معروف به زمستان هوش مصنوعی آغاز شد. این دوره از 1974م تا 1980م ادامه یافت.<ref>هانلین و کاپلان، «تاریخچۀ مختصري از هوش مصنوعی: گذشته، حال و آیندۀ هوش مصنوعی»، 1382ش، ص77؛ [https://bit24.cash/blog/ai/ آقامیری، «هوش مصنوعی چیست؟ کامل‌ترین مقالۀ تعریف AI به زبان ساده»، وبلاگ بیت24.]</ref>

در دهۀ 1980م هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفت و ژاپن در 1982م پروژۀ بزرگ سیستم‌های کامپیوتری نسل پنجم FGCS را راه‌اندازی کرد و آمریکا در 1983م با تخصیص بودجۀ سازمان پژوهشی پیشرفتۀ دفاعی در حوزۀ هوش مصنوعی واکنش نشان داد. در اواخر دهۀ 1990م، برنامۀ کامپیوتری دیپ‌ بلو<ref>Deep Blue</ref> توانست گری کاسپاروف، استاد شطرنج را شکست دهد و برای بار دوم هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفت. این موفقیت که با پشتوانۀ افزایش قدرت پردازشگرها و دسترسی به حجم عظیمی از داده‌ها ممکن شده بود، روند پیشرفت هوش مصنوعی را سرعت بخشید.<ref>هانلین و کاپلان، «تاریخچۀ مختصري از هوش مصنوعی: گذشته، حال و آیندۀ هوش مصنوعی»، 1382ش، ص77؛ [https://bit24.cash/blog/ai/ آقامیری، «هوش مصنوعی چیست؟ کامل‌ترین مقالۀ تعریف AI به زبان ساده»، وبلاگ بیت24.]</ref>

در دهۀ 2000م پیشرفت‌های زیادی در حوزه‌های یادگیری ماشین، یادگیری عمیق،‌ پردازش زبان‌های طبیعی و بینایی کامپیوتری اتفاق افتاد که در نتیجۀ آن موتور جستجوی گوگل در 2000م، موتور پیشنهاد دهی آمازون در 2001م، اتومبیل خودران استنلی در 2005م و برنامۀ تشخیص گفتار گوگل در 2008م عرضه شدند. در دهۀ 2010م روند پیشرفت هوش مصنوعی سرعت گرفت و ابزارهای زیادی مانند دستیار صوتی سیری<ref>Siri</ref> اپل در 2011م،‌ اتومبیل خودران گوگل در 2014م، دستیار صوتی الکسا<ref>Alexa</ref> توسط آمازون در 2011م،‌ برنامۀ کامپیوتری بازی آلفاگو در 2016م و ربات سوفیا با توانایی تشخیص چهره و ارتباط کلامی حالات چهره، راه‌اندازی شدند.<ref>[https://bit24.cash/blog/ai/ آقامیری، «هوش مصنوعی چیست؟ کامل‌ترین مقالۀ تعریف AI به زبان ساده»، وبلاگ بیت24.]</ref>

نقطۀ عطف هوش مصنوعی برای عموم مردم، ظهور هوش مصنوعی مولد<ref>Generative AI</ref> در 2020م بود که می‌تواند محتوا تولید کند. در 2020م پردازشگر زبان‌های طبیعی GPT-3 و در 2022 ChatGPT منتشر شد و شرکت مایکروسافت موتور جستجوی Bing مبتنی بر هوش مصنوعی را عرضه و در ادامه گوگل نیز نسخۀ بارد که بعدا به جمنای Gemini تغییر نام یافت را منتشر کرد.<ref> [https://bit24.cash/blog/ai/ آقامیری، «هوش مصنوعی چیست؟ کامل‌ترین مقالۀ تعریف AI به زبان ساده»، وبلاگ بیت24.]</ref> شرکت Open AI نسخۀ چهارم ChatGPT را به‌صورت پولی و سپس نسخۀ رایگان ChatGPT4-O را منتشر کرد.<ref>[https://openai.com/index/hello-gpt-4o/ "Hello GPT-4o", OpenAI website.]</ref>

خط ۳۷:

خط ۴۱:

==کاربردهای هوش مصنوعی==

[[پرونده:هوش_مصنوعی.gif|چپ|300x300پیکسل]]

کاربردهای هوش مصنوعی بسیار گسترده است و تمامی حوزه‌های اجتماعی را در بر می‌گیرد. هوش مصنوعی در امور مالی و اعتباری، به خرید و فروش کالا، سهام،‌ پیش‌بینی روند ~~بازار،~~ صنعت و کسب‌وکار، کمک می‌کند.<ref>تگمارک، زندگی انسان بودن در عصر هوش مصنوعی، 1398ش، ص161؛ «بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص6-8.</ref> در صنعت حمل‌ونقل، از طریق به‌کارگیری سیستم حمل‌ونقل هوشمند (ITS)<ref>Intelligent Transportation Systems</ref> در دو بخش زیرساخت‌های هوشمند و ماشین‌های هوشمند خودران به امنیت و بهبود حمل‌ونقل یاری می‌رساند.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص9-11.</ref> در حوزۀ حقوق و قضا، با استفاده از فناوری حقوقی<ref>Legal Tech</ref> در خودکارسازی فرایند بررسی، کشف اسناد و پیش‌بینی نتیجه‌ها<ref>«هوش مصنوعی در جهان (3) (جمهوري خلق چین)»، 1398ش، ص6؛ [https://civilica.com/note/1475/ جواد‌نیا ریک، «هوش مصنوعی در حقوق»، وب‌سایت سویلیکا.]</ref> و در حوزۀ امنیت، با استفاده از سامانه‌های تشخیص چهره، اثر انگشت،‌ چشم، دست، امضا، DNA و امنیت داده‌ها کاربرد دارد.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص11-13.</ref> در پزشکی و بهداشت، از طریق تصویر‌برداری دقیق، تشخیص، پیش‌بینی و درمان به‌ کمک پزشک‌ها آمده<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص9.</ref> و در آموزش و پرورش از طریق شخصی‌سازی درس‌ها، دستیار معلم‌ها، تولید محتوای هوشمند و همکلاسی 24 ساعته، به معلم‌ها و دانش‌آموزان یاری می‌رساند.<ref>[https://didbaan.com/mag/application-of-artificial-intelligence/ همتی، «کاربرد هوش مصنوعی در ۱۵ حوزۀ مختلف؛ بیش از ۱۵۰ نمونه کاربردی»، وب‌سایت دیدبان هوش مصنوعی.]</ref> در پژوهش به خلاصه‌سازی اطلاعات، پیشینه‌پژوهی، ویرایش، ترجمه، تجزیه و تحلیل ‌داده‌ها و تشخیص الگو کمک می‌کند.<ref>بهمن‌آبادی، «هوش مصنوعی و کاربردهای آن در فعالیتهای پژوهشی»، 1402ش، ص37-38.</ref>

کاربردهای هوش مصنوعی بسیار گسترده است و تمامی حوزه‌های اجتماعی را در بر می‌گیرد. هوش مصنوعی در امور مالی و اعتباری، به خرید و فروش کالا، سهام،‌ پیش‌بینی روند [[بازار]]، صنعت و کسب‌وکار، کمک می‌کند.<ref>تگمارک، زندگی انسان بودن در عصر هوش مصنوعی، 1398ش، ص161؛ «بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص6-8.</ref> در صنعت حمل‌ونقل، از طریق به‌کارگیری سیستم حمل‌ونقل هوشمند (ITS)<ref>Intelligent Transportation Systems</ref> در دو بخش زیرساخت‌های هوشمند و ماشین‌های هوشمند خودران به امنیت و بهبود حمل‌ونقل یاری می‌رساند.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص9-11.</ref> در حوزۀ حقوق و قضا، با استفاده از فناوری حقوقی<ref>Legal Tech</ref> در خودکارسازی فرایند بررسی، کشف اسناد و پیش‌بینی نتیجه‌ها<ref>«هوش مصنوعی در جهان (3) (جمهوري خلق چین)»، 1398ش، ص6؛ [https://civilica.com/note/1475/ جواد‌نیا ریک، «هوش مصنوعی در حقوق»، وب‌سایت سویلیکا.]</ref> و در حوزۀ امنیت، با استفاده از سامانه‌های تشخیص چهره، اثر انگشت،‌ چشم، دست، امضا، DNA و امنیت داده‌ها کاربرد دارد.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص11-13.</ref> در پزشکی و بهداشت، از طریق تصویر‌برداری دقیق، تشخیص، پیش‌بینی و درمان به‌ کمک پزشک‌ها آمده<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص9.</ref> و در آموزش و پرورش از طریق شخصی‌سازی درس‌ها، دستیار معلم‌ها، تولید محتوای هوشمند و همکلاسی 24 ساعته، به معلم‌ها و دانش‌آموزان یاری می‌رساند.<ref>[https://didbaan.com/mag/application-of-artificial-intelligence/ همتی، «کاربرد هوش مصنوعی در ۱۵ حوزۀ مختلف؛ بیش از ۱۵۰ نمونه کاربردی»، وب‌سایت دیدبان هوش مصنوعی.]</ref> در پژوهش به خلاصه‌سازی اطلاعات، پیشینه‌پژوهی، ویرایش، ترجمه، تجزیه و تحلیل ‌داده‌ها و تشخیص الگو کمک می‌کند.<ref>بهمن‌آبادی، «هوش مصنوعی و کاربردهای آن در فعالیتهای پژوهشی»، 1402ش، ص37-38.</ref>

علاوه‌براین، هوش مصنوعی در صنعت سرگرمی، کشاورزی، هوا و فضا، رسانه، بانکداری، مدیریت، معماری، فیلم‌سازی، انیمیشن و مدیریت انرژی کاربرد دارد.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص11؛ [https://didbaan.com/mag/application-of-artificial-intelligence/ همتی، «کاربرد هوش مصنوعی در ۱۵ حوزۀ مختلف؛ بیش از ۱۵۰ نمونه کاربردی»، وب‌سایت دیدبان هوش مصنوعی.]</ref>

خط ۴۵:

خط ۴۹:

==وضعیت موجود هوش مصنوعی در ایران==

از دهۀ 1380ش، هوش مصنوعی در ایران مورد توجه بیشتر قرار گرفت و در 1381ش رشتۀ هوش مصنوعی و روباتیک در دانشگاه‌های ایران تدریس می‌شود.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص17.</ref> ایران در حوزه تولید علم در هوش مصنوعی با تولید 3 درصد از دانش هوش مصنوعی رتبه 15،‌ در استفاده از هوش مصنوعی در زندگی رتبه 77 و در پذیرش دانشجو در بسیاری از دانشگاه‌های ایران، رتبه 94 را دارد.<ref> «هوش مصنوعی و دانشگاهیان در ایران»، فصلنامۀ هوش‌نما 1403ش، ص41-51.</ref> پس از پایان همه‌گیری کووید19، شرکت‌‌های هوش مصنوعی در ایران، رشد چشمگیری داشته و اکنون بیش از 150 شرکت در زمینه‌های مانند پردازش زبان طبیعی، بینایی ماشین، یادگیری ماشین و روباتیک فعال هستند.<ref>«معرفی شرکت‌های هوش مصنوعی ایران»، فصلنامۀ هوش‌نما، 1403ش، ص52-72.</ref> در حوزۀ استارتاپ‌ها و روباتیک و پردازش زبان طبیعی، ابزارهای متعددی در ایران منتشر شده است. اما بلد و نشان به‌عنوان ابزار نقشه‌یاب سخنگو و روبات سورنای نسل چهارم با قابلیت صحبت براساس متن از پیش تعریف شده، توانایی ردیابی مسیر، گرفتن بطری، سوراخ دیوار و حفظ تعادل که در 1397ش، رونمایی شد، معروف‌ترین ابزارهای هوش مصنوعی ایرانی هستند.<ref>[https://hamrah.academy/blog/artificial-intelligence-iran/ «وضعیت هوش مصنوعی در ایران»، وبلاگ آکادمی همراه.]</ref> علاوه‌براین، ایران سامانه‌های روباتیک و هوش مصنوعی متعددی مانند سامانۀ تشخیص هویت، جراحی روباتیک، روبات‌های امدادگر، روبات آتش‌نشان و روبات زیردریایی سکوهای نفتی ساخته است.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص18-20. </ref>

از دهۀ 1380ش، هوش مصنوعی در ایران مورد توجه بیشتر قرار گرفت و در 1381ش رشتۀ هوش مصنوعی و روباتیک در دانشگاه‌های ایران تدریس می‌شود.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص17.</ref> ایران در حوزه تولید علم در هوش مصنوعی با تولید 3 درصد از دانش هوش مصنوعی رتبه 15،‌ در استفاده از هوش مصنوعی در زندگی رتبه 77 و در پذیرش دانشجو در بسیاری از دانشگاه‌های ایران، رتبه 94 را دارد.<ref> «هوش مصنوعی و دانشگاهیان در ایران»، فصلنامۀ هوش‌نما 1403ش، ص41-51.</ref> پس از پایان همه‌گیری کووید19، شرکت‌‌های هوش مصنوعی در ایران، رشد چشمگیری داشته و اکنون بیش از 150 شرکت در زمینه‌های مانند پردازش زبان طبیعی، بینایی ماشین، یادگیری ماشین و روباتیک فعال هستند.<ref>«معرفی شرکت‌های هوش مصنوعی ایران»، فصلنامۀ هوش‌نما، 1403ش، ص52-72.</ref>

در حوزۀ استارتاپ‌ها و روباتیک و پردازش زبان طبیعی، ابزارهای متعددی در ایران منتشر شده است. اما بلد و نشان به‌عنوان ابزار نقشه‌یاب سخنگو و روبات سورنای نسل چهارم با قابلیت صحبت براساس متن از پیش تعریف شده، توانایی ردیابی مسیر، گرفتن بطری، سوراخ دیوار و حفظ تعادل که در 1397ش، رونمایی شد، معروف‌ترین ابزارهای هوش مصنوعی ایرانی هستند.<ref>[https://hamrah.academy/blog/artificial-intelligence-iran/ «وضعیت هوش مصنوعی در ایران»، وبلاگ آکادمی همراه.]</ref> علاوه‌براین، ایران سامانه‌های روباتیک و هوش مصنوعی متعددی مانند سامانۀ تشخیص هویت، جراحی روباتیک، روبات‌های امدادگر، روبات آتش‌نشان و روبات زیردریایی سکوهای نفتی ساخته است.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص18-20. </ref>

برخی از مهم‌ترین اقدامات انجام شده در ایران عبارت‌اند از:

@@ خط ۱۳: / خط ۱۳: @@
 ==تاریخچه==
 [[پرونده:هوش_مصنوعی۱.gif|چپ|300x300پیکسل]]
-پیشینۀ فناوری هوش مصنوعی به مقالۀ آلن تورینگ<ref>Alan M. Turing</ref> دربارۀ ماشین‌‌های محاسباتی و هوش در 1950م و طرح ایدۀ اندیشورزی ماشین، برمی‌گردد. تورینگ در پاسخ آزمایشی را به‌عنوان «بازی تقلید» توصیف کرد که می‌توانست توانایی هوشمندی ماشین را ارزیابی کند.<ref>Turing, Computing Machinery and Intelligence, 1950, p433-434.</ref> واژۀ هوش مصنوعی<ref>Artificial Intelligence</ref>  توسط جان مک‌کارتی در 1956م در کارگاه تحقیقات تابستانی دانشکدۀ دارتموت، ابداع شد. در این کارگاه شش تن از دانشمندان مختلف علوم کامپیوتر گرد هم آمده بودند تا امکان ساخت ماشین‌هایی با قابلیت شبیه‌سازي هوش انسانی را بررسی کنند. این کارگاه حدود دو دهه ادامه یافت و زبان برنامه‌نویسی لیسپ،<ref>LISP</ref> نمونۀ اولیه برنامۀ کامپیوتری الیزا<ref>ELIZA</ref>  (مدل ابتدایی چت‌بات‌های امروزی) و برنامۀ حل مسائل عمومی<ref>General Problem Solver</ref> ساخته شد.<ref>هانلین و کاپلان، «تاریخچۀ مختصري از هوش مصنوعی: گذشته، حال و آیندۀ هوش مصنوعی»، 1382ش، ص77؛ «بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص5.</ref> این موفقیت‌ها، موجب شد سازمان پروژه‌های پژوهشی پیشرفتۀ دفاعی آمریکا (DARPA) و دیگر موسسات آکادمیک بر روی هوش‌ مصنوعی سرمایه‌گذاری کنند؛ اما خوش‌بینی فزایندۀ دانشمندان در دهۀ 1970م با کامیابی همراه نبود و دورۀ معروف به زمستان هوش مصنوعی آغاز شد. این دوره از 1974م تا 1980م ادامه یافت.<ref>هانلین و کاپلان، «تاریخچۀ مختصري از هوش مصنوعی: گذشته، حال و آیندۀ هوش مصنوعی»، 1382ش، ص77؛ [https://bit24.cash/blog/ai/ آقامیری، «هوش مصنوعی چیست؟ کامل‌ترین مقالۀ تعریف AI به زبان ساده»، وبلاگ بیت24.]</ref> در دهۀ 1980م هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفت و ژاپن در 1982م پروژۀ بزرگ سیستم‌های کامپیوتری نسل پنجم FGCS را راه‌اندازی کرد و آمریکا در 1983م با تخصیص بودجۀ سازمان پژوهشی پیشرفتۀ دفاعی در حوزۀ هوش مصنوعی واکنش نشان داد. در اواخر دهۀ 1990م، برنامۀ کامپیوتری دیپ‌ بلو<ref>Deep Blue</ref> توانست گری کاسپاروف، استاد شطرنج را شکست دهد و برای بار دوم هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفت. این موفقیت که با پشتوانۀ افزایش قدرت پردازشگرها و دسترسی به حجم عظیمی از داده‌ها ممکن شده بود، روند پیشرفت هوش مصنوعی را سرعت بخشید.<ref>هانلین و کاپلان، «تاریخچۀ مختصري از هوش مصنوعی: گذشته، حال و آیندۀ هوش مصنوعی»، 1382ش، ص77؛ [https://bit24.cash/blog/ai/ آقامیری، «هوش مصنوعی چیست؟ کامل‌ترین مقالۀ تعریف AI به زبان ساده»، وبلاگ بیت24.]</ref>در دهۀ 2000م پیشرفت‌های زیادی در حوزه‌های یادگیری ماشین، یادگیری عمیق،‌ پردازش زبان‌های طبیعی و بینایی کامپیوتری اتفاق افتاد که در نتیجۀ آن موتور جستجوی گوگل در 2000م، موتور پیشنهاد دهی آمازون در 2001م، اتومبیل خودران استنلی در 2005م و برنامۀ تشخیص گفتار گوگل در 2008م عرضه شدند. در دهۀ 2010م روند پیشرفت هوش مصنوعی سرعت گرفت و ابزارهای زیادی مانند دستیار صوتی سیری<ref>Siri</ref> اپل در 2011م،‌ اتومبیل خودران گوگل در 2014م، دستیار صوتی الکسا<ref>Alexa</ref> توسط آمازون در 2011م،‌ برنامۀ کامپیوتری بازی آلفاگو در 2016م و ربات سوفیا با توانایی تشخیص چهره و ارتباط کلامی حالات چهره، راه‌اندازی شدند.<ref>[https://bit24.cash/blog/ai/ آقامیری، «هوش مصنوعی چیست؟ کامل‌ترین مقالۀ تعریف AI به زبان ساده»، وبلاگ بیت24.]</ref>
+پیشینۀ فناوری هوش مصنوعی به مقالۀ آلن تورینگ<ref>Alan M. Turing</ref> دربارۀ ماشین‌‌های محاسباتی و هوش در 1950م و طرح ایدۀ اندیشورزی ماشین، برمی‌گردد. تورینگ در پاسخ آزمایشی را به‌عنوان «بازی تقلید» توصیف کرد که می‌توانست توانایی هوشمندی ماشین را ارزیابی کند.<ref>Turing, Computing Machinery and Intelligence, 1950, p433-434.</ref> واژۀ هوش مصنوعی<ref>Artificial Intelligence</ref>  توسط جان مک‌کارتی در 1956م در کارگاه تحقیقات تابستانی دانشکدۀ دارتموت، ابداع شد. در این کارگاه شش تن از دانشمندان مختلف علوم کامپیوتر گرد هم آمده بودند تا امکان ساخت ماشین‌هایی با قابلیت شبیه‌سازي هوش انسانی را بررسی کنند. این کارگاه حدود دو دهه ادامه یافت و زبان برنامه‌نویسی لیسپ،<ref>LISP</ref> نمونۀ اولیه برنامۀ کامپیوتری الیزا<ref>ELIZA</ref>  (مدل ابتدایی چت‌بات‌های امروزی) و برنامۀ حل مسائل عمومی<ref>General Problem Solver</ref> ساخته شد.<ref>هانلین و کاپلان، «تاریخچۀ مختصري از هوش مصنوعی: گذشته، حال و آیندۀ هوش مصنوعی»، 1382ش، ص77؛ «بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص5.</ref> این موفقیت‌ها، موجب شد سازمان پروژه‌های پژوهشی پیشرفتۀ دفاعی آمریکا (DARPA) و دیگر موسسات آکادمیک بر روی هوش‌ مصنوعی سرمایه‌گذاری کنند؛ اما خوش‌بینی فزایندۀ دانشمندان در دهۀ 1970م با کامیابی همراه نبود و دورۀ معروف به زمستان هوش مصنوعی آغاز شد. این دوره از 1974م تا 1980م ادامه یافت.<ref>هانلین و کاپلان، «تاریخچۀ مختصري از هوش مصنوعی: گذشته، حال و آیندۀ هوش مصنوعی»، 1382ش، ص77؛ [https://bit24.cash/blog/ai/ آقامیری، «هوش مصنوعی چیست؟ کامل‌ترین مقالۀ تعریف AI به زبان ساده»، وبلاگ بیت24.]</ref>
+در دهۀ 1980م هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفت و ژاپن در 1982م پروژۀ بزرگ سیستم‌های کامپیوتری نسل پنجم FGCS را راه‌اندازی کرد و آمریکا در 1983م با تخصیص بودجۀ سازمان پژوهشی پیشرفتۀ دفاعی در حوزۀ هوش مصنوعی واکنش نشان داد. در اواخر دهۀ 1990م، برنامۀ کامپیوتری دیپ‌ بلو<ref>Deep Blue</ref> توانست گری کاسپاروف، استاد شطرنج را شکست دهد و برای بار دوم هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفت. این موفقیت که با پشتوانۀ افزایش قدرت پردازشگرها و دسترسی به حجم عظیمی از داده‌ها ممکن شده بود، روند پیشرفت هوش مصنوعی را سرعت بخشید.<ref>هانلین و کاپلان، «تاریخچۀ مختصري از هوش مصنوعی: گذشته، حال و آیندۀ هوش مصنوعی»، 1382ش، ص77؛ [https://bit24.cash/blog/ai/ آقامیری، «هوش مصنوعی چیست؟ کامل‌ترین مقالۀ تعریف AI به زبان ساده»، وبلاگ بیت24.]</ref>
+در دهۀ 2000م پیشرفت‌های زیادی در حوزه‌های یادگیری ماشین، یادگیری عمیق،‌ پردازش زبان‌های طبیعی و بینایی کامپیوتری اتفاق افتاد که در نتیجۀ آن موتور جستجوی گوگل در 2000م، موتور پیشنهاد دهی آمازون در 2001م، اتومبیل خودران استنلی در 2005م و برنامۀ تشخیص گفتار گوگل در 2008م عرضه شدند. در دهۀ 2010م روند پیشرفت هوش مصنوعی سرعت گرفت و ابزارهای زیادی مانند دستیار صوتی سیری<ref>Siri</ref> اپل در 2011م،‌ اتومبیل خودران گوگل در 2014م، دستیار صوتی الکسا<ref>Alexa</ref> توسط آمازون در 2011م،‌ برنامۀ کامپیوتری بازی آلفاگو در 2016م و ربات سوفیا با توانایی تشخیص چهره و ارتباط کلامی حالات چهره، راه‌اندازی شدند.<ref>[https://bit24.cash/blog/ai/ آقامیری، «هوش مصنوعی چیست؟ کامل‌ترین مقالۀ تعریف AI به زبان ساده»، وبلاگ بیت24.]</ref>
 نقطۀ عطف هوش مصنوعی برای عموم مردم، ظهور هوش مصنوعی مولد<ref>Generative AI</ref> در 2020م بود که می‌تواند محتوا تولید کند. در 2020م پردازشگر زبان‌های طبیعی GPT-3 و در 2022 ChatGPT منتشر شد و شرکت مایکروسافت موتور جستجوی Bing مبتنی بر هوش مصنوعی را عرضه و در ادامه گوگل نیز نسخۀ بارد که بعدا به جمنای Gemini  تغییر نام یافت را منتشر کرد.<ref> [https://bit24.cash/blog/ai/ آقامیری، «هوش مصنوعی چیست؟ کامل‌ترین مقالۀ تعریف AI به زبان ساده»، وبلاگ بیت24.]</ref> شرکت Open AI نسخۀ چهارم ChatGPT را به‌صورت پولی و سپس نسخۀ رایگان ChatGPT4-O را منتشر کرد.<ref>[https://openai.com/index/hello-gpt-4o/ "Hello GPT-4o", OpenAI website.]</ref>
@@ خط ۳۷: / خط ۴۱: @@
 ==کاربردهای هوش مصنوعی==
 [[پرونده:هوش_مصنوعی.gif|چپ|300x300پیکسل]]
-کاربردهای هوش مصنوعی بسیار گسترده است و تمامی حوزه‌های اجتماعی را در بر می‌گیرد. هوش مصنوعی در امور مالی و اعتباری، به خرید و فروش کالا، سهام،‌ پیش‌بینی روند بازار، صنعت و کسب‌وکار، کمک می‌کند.<ref>تگمارک، زندگی انسان بودن در عصر هوش مصنوعی، 1398ش، ص161؛ «بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص6-8.</ref> در صنعت حمل‌ونقل، از طریق به‌کارگیری سیستم حمل‌ونقل هوشمند (ITS)<ref>Intelligent Transportation Systems</ref> در دو بخش زیرساخت‌های هوشمند و ماشین‌های هوشمند خودران به امنیت و بهبود حمل‌ونقل یاری می‌رساند.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص9-11.</ref> در حوزۀ حقوق و قضا، با استفاده از فناوری حقوقی<ref>Legal Tech</ref> در خودکارسازی فرایند بررسی، کشف اسناد و پیش‌بینی نتیجه‌ها<ref>«هوش مصنوعی در جهان (3) (جمهوري خلق چین)»، 1398ش، ص6؛ [https://civilica.com/note/1475/ جواد‌نیا ریک، «هوش مصنوعی در حقوق»، وب‌سایت سویلیکا.]</ref> و در حوزۀ امنیت، با استفاده از سامانه‌های تشخیص چهره، اثر انگشت،‌ چشم، دست، امضا، DNA و امنیت داده‌ها کاربرد دارد.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص11-13.</ref> در پزشکی و  بهداشت، از طریق تصویر‌برداری دقیق، تشخیص، پیش‌بینی و درمان به‌ کمک پزشک‌ها آمده<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص9.</ref> و در آموزش و پرورش از طریق شخصی‌سازی درس‌ها، دستیار معلم‌ها، تولید محتوای هوشمند و همکلاسی 24 ساعته، به معلم‌ها و دانش‌آموزان یاری می‌رساند.<ref>[https://didbaan.com/mag/application-of-artificial-intelligence/ همتی، «کاربرد هوش مصنوعی در ۱۵ حوزۀ مختلف؛ بیش از ۱۵۰ نمونه کاربردی»، وب‌سایت دیدبان هوش مصنوعی.]</ref> در پژوهش به خلاصه‌سازی اطلاعات، پیشینه‌پژوهی، ویرایش، ترجمه، تجزیه و تحلیل ‌داده‌ها و تشخیص الگو کمک می‌کند.<ref>بهمن‌آبادی، «هوش مصنوعی و کاربردهای آن در فعالیتهای پژوهشی»، 1402ش، ص37-38.</ref>
+کاربردهای هوش مصنوعی بسیار گسترده است و تمامی حوزه‌های اجتماعی را در بر می‌گیرد. هوش مصنوعی در امور مالی و اعتباری، به خرید و فروش کالا، سهام،‌ پیش‌بینی روند [[بازار]]، صنعت و کسب‌وکار، کمک می‌کند.<ref>تگمارک، زندگی انسان بودن در عصر هوش مصنوعی، 1398ش، ص161؛ «بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص6-8.</ref> در صنعت حمل‌ونقل، از طریق به‌کارگیری سیستم حمل‌ونقل هوشمند (ITS)<ref>Intelligent Transportation Systems</ref> در دو بخش زیرساخت‌های هوشمند و ماشین‌های هوشمند خودران به امنیت و بهبود حمل‌ونقل یاری می‌رساند.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص9-11.</ref> در حوزۀ حقوق و قضا، با استفاده از فناوری حقوقی<ref>Legal Tech</ref> در خودکارسازی فرایند بررسی، کشف اسناد و پیش‌بینی نتیجه‌ها<ref>«هوش مصنوعی در جهان (3) (جمهوري خلق چین)»، 1398ش، ص6؛ [https://civilica.com/note/1475/ جواد‌نیا ریک، «هوش مصنوعی در حقوق»، وب‌سایت سویلیکا.]</ref> و در حوزۀ امنیت، با استفاده از سامانه‌های تشخیص چهره، اثر انگشت،‌ چشم، دست، امضا، DNA و امنیت داده‌ها کاربرد دارد.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص11-13.</ref> در پزشکی و  بهداشت، از طریق تصویر‌برداری دقیق، تشخیص، پیش‌بینی و درمان به‌ کمک پزشک‌ها آمده<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص9.</ref> و در آموزش و پرورش از طریق شخصی‌سازی درس‌ها، دستیار معلم‌ها، تولید محتوای هوشمند و همکلاسی 24 ساعته، به معلم‌ها و دانش‌آموزان یاری می‌رساند.<ref>[https://didbaan.com/mag/application-of-artificial-intelligence/ همتی، «کاربرد هوش مصنوعی در ۱۵ حوزۀ مختلف؛ بیش از ۱۵۰ نمونه کاربردی»، وب‌سایت دیدبان هوش مصنوعی.]</ref> در پژوهش به خلاصه‌سازی اطلاعات، پیشینه‌پژوهی، ویرایش، ترجمه، تجزیه و تحلیل ‌داده‌ها و تشخیص الگو کمک می‌کند.<ref>بهمن‌آبادی، «هوش مصنوعی و کاربردهای آن در فعالیتهای پژوهشی»، 1402ش، ص37-38.</ref>
 علاوه‌براین، هوش مصنوعی در صنعت سرگرمی، کشاورزی، هوا و فضا، رسانه، بانکداری، مدیریت، معماری، فیلم‌سازی، انیمیشن و مدیریت انرژی کاربرد دارد.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص11؛ [https://didbaan.com/mag/application-of-artificial-intelligence/ همتی، «کاربرد هوش مصنوعی در ۱۵ حوزۀ مختلف؛ بیش از ۱۵۰ نمونه کاربردی»، وب‌سایت دیدبان هوش مصنوعی.]</ref>
@@ خط ۴۵: / خط ۴۹: @@
 ==وضعیت موجود هوش مصنوعی در ایران==
-از دهۀ 1380ش، هوش مصنوعی در ایران مورد توجه بیشتر قرار گرفت و در 1381ش رشتۀ هوش مصنوعی و روباتیک در دانشگاه‌های ایران تدریس می‌شود.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص17.</ref> ایران در حوزه تولید علم در هوش مصنوعی با تولید 3 درصد از دانش هوش مصنوعی رتبه 15،‌ در استفاده از هوش مصنوعی در زندگی رتبه 77 و در پذیرش دانشجو در بسیاری از دانشگاه‌های ایران، رتبه 94 را دارد.<ref> «هوش مصنوعی و دانشگاهیان در ایران»، فصلنامۀ هوش‌نما 1403ش، ص41-51.</ref> پس از پایان همه‌گیری کووید19، شرکت‌‌های هوش مصنوعی در ایران، رشد چشمگیری داشته و اکنون بیش از 150 شرکت در زمینه‌های مانند پردازش زبان طبیعی، بینایی ماشین، یادگیری ماشین و روباتیک فعال هستند.<ref>«معرفی شرکت‌های هوش مصنوعی ایران»، فصلنامۀ هوش‌نما، 1403ش، ص52-72.</ref> در حوزۀ استارتاپ‌ها و روباتیک و پردازش زبان طبیعی، ابزارهای متعددی در ایران منتشر شده است. اما بلد و نشان به‌عنوان ابزار نقشه‌یاب سخنگو و روبات سورنای نسل چهارم با قابلیت صحبت براساس متن از پیش تعریف شده، توانایی ردیابی مسیر، گرفتن بطری، سوراخ دیوار و حفظ تعادل که در 1397ش، رونمایی شد، معروف‌ترین ابزارهای هوش مصنوعی ایرانی هستند.<ref>[https://hamrah.academy/blog/artificial-intelligence-iran/ «وضعیت هوش مصنوعی در ایران»، وبلاگ آکادمی همراه.]</ref> علاوه‌براین، ایران سامانه‌های روباتیک و هوش مصنوعی متعددی مانند سامانۀ تشخیص هویت، جراحی روباتیک، روبات‌های امدادگر، روبات آتش‌نشان و روبات زیردریایی سکوهای نفتی ساخته است.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص18-20. </ref>
+از دهۀ 1380ش، هوش مصنوعی در ایران مورد توجه بیشتر قرار گرفت و در 1381ش رشتۀ هوش مصنوعی و روباتیک در دانشگاه‌های ایران تدریس می‌شود.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص17.</ref> ایران در حوزه تولید علم در هوش مصنوعی با تولید 3 درصد از دانش هوش مصنوعی رتبه 15،‌ در استفاده از هوش مصنوعی در زندگی رتبه 77 و در پذیرش دانشجو در بسیاری از دانشگاه‌های ایران، رتبه 94 را دارد.<ref> «هوش مصنوعی و دانشگاهیان در ایران»، فصلنامۀ هوش‌نما 1403ش، ص41-51.</ref> پس از پایان همه‌گیری کووید19، شرکت‌‌های هوش مصنوعی در ایران، رشد چشمگیری داشته و اکنون بیش از 150 شرکت در زمینه‌های مانند پردازش زبان طبیعی، بینایی ماشین، یادگیری ماشین و روباتیک فعال هستند.<ref>«معرفی شرکت‌های هوش مصنوعی ایران»، فصلنامۀ هوش‌نما، 1403ش، ص52-72.</ref>
+در حوزۀ استارتاپ‌ها و روباتیک و پردازش زبان طبیعی، ابزارهای متعددی در ایران منتشر شده است. اما بلد و نشان به‌عنوان ابزار نقشه‌یاب سخنگو و روبات سورنای نسل چهارم با قابلیت صحبت براساس متن از پیش تعریف شده، توانایی ردیابی مسیر، گرفتن بطری، سوراخ دیوار و حفظ تعادل که در 1397ش، رونمایی شد، معروف‌ترین ابزارهای هوش مصنوعی ایرانی هستند.<ref>[https://hamrah.academy/blog/artificial-intelligence-iran/ «وضعیت هوش مصنوعی در ایران»، وبلاگ آکادمی همراه.]</ref> علاوه‌براین، ایران سامانه‌های روباتیک و هوش مصنوعی متعددی مانند سامانۀ تشخیص هویت، جراحی روباتیک، روبات‌های امدادگر، روبات آتش‌نشان و روبات زیردریایی سکوهای نفتی ساخته است.<ref>«بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان»، 1396ش، ص18-20. </ref>
 برخی از مهم‌ترین اقدامات انجام شده در ایران عبارت‌اند از: