صفحهای تازه حاوی «{{درشت|'''امانالله؛'''}} شاه استقلالطلب و تجددخواه افغانستان. امانالله، بنیانگذار پادشاهی مشروطه و متأثر از جنبشهای فکری منطقهای و نخبگان روشنفکر، با هدف تحول در ساختار سنتی قدرت و سبک زندگی اسلامی افغانستانی، به قدرت رسید. وی پس ا...» ایجاد کرد |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
دوران [[جوانی]] امانالله خان، همزمان با انتقال قدرت و تحولات فکری منطقهای و جهانی بود که بهشدت بر شکلگیری شخصیت و سبک فکری وی اثر گذاشت: | دوران [[جوانی]] امانالله خان، همزمان با انتقال قدرت و تحولات فکری منطقهای و جهانی بود که بهشدت بر شکلگیری شخصیت و سبک فکری وی اثر گذاشت: | ||
*تأثیرپذیری از نخبگان: وی در دوران تحصیل خود، ارتباط نزدیکی با افسران و استادان خود، بهویژه [[محمود طرزی]] بهعنوان پدر زن آینده و روشنفکر زمان خود برقرار کرد و بهطور عمیق تحت تأثیر افکار تجددخواهانهٔ آنان قرار گرفت.<ref>فرخ، کرسی نشینان کابل، ۱۳۷۰ش، ۲۵۹–۲۶۰.</ref> | *تأثیرپذیری از نخبگان: وی در دوران تحصیل خود، ارتباط نزدیکی با افسران و استادان خود، بهویژه [[محمود طرزی]] بهعنوان پدر زن آینده و روشنفکر زمان خود برقرار کرد و بهطور عمیق تحت تأثیر افکار تجددخواهانهٔ آنان قرار گرفت.<ref>فرخ، کرسی نشینان کابل، ۱۳۷۰ش، ۲۵۹–۲۶۰.</ref> | ||
*همزمانی با بیداری منطقهای: جوانی او مصادف با پیدایش جنبشهای [[روشنفکری]] و | *همزمانی با بیداری منطقهای: جوانی او مصادف با پیدایش جنبشهای [[روشنفکری]] و مشروطهخواهی در افغانستان مانند آغاز بهکار سراجالاخبار در ۱۹۱۱م ورود جراید خارجی به کشور و همچنین انقلاب عثمانی و جنبشهای مشروطهخواهی در ایران بود. این بستر، از امانالله یک شخصیت متفاوت ساخت.<ref>غبار، افغانستان در مسیر تاریخ، 1391ش، ص722-723.</ref> | ||
*نفوذ و جایگاه اجتماعی: امانالله به واسطهٔ تفکر جدید خود، مورد توجه حلقهٔ روشنفکری قرار گرفت و همزمان، بهدلیل موقعیت پسرِ شاه افغانستان، نفوذ قابل توجهی در میان مردم و دربار داشت.<ref>غبار، افغانستان در مسیر تاریخ، 1391ش، ص722-723.</ref> | *نفوذ و جایگاه اجتماعی: امانالله به واسطهٔ تفکر جدید خود، مورد توجه حلقهٔ روشنفکری قرار گرفت و همزمان، بهدلیل موقعیت پسرِ شاه افغانستان، نفوذ قابل توجهی در میان مردم و دربار داشت.<ref>غبار، افغانستان در مسیر تاریخ، 1391ش، ص722-723.</ref> | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
پس از ترور پدرش، امانالله بدون درنگ و در سن ۲۷ سالگی، بهرغم اعلان امارت نصرالله خان نایبالسلطنه در جلالآباد، در ۴ اسفند ۱۲۹۷ش در کابل اعلان پادشاهی کرد. بهدلیل موقعیت قدرتمند و محبوبیت او، نصرالله ناچار به بیعت شد. سپس، نصرالله به جرم مظنونبودن در قتل حبیبالله به همراه چند تن از اطرافیانش زندانی شد.<ref>علیآبادی، جامعه و فرهنگ افغانستان، ۱۳۹۵ش، ص568-570.</ref> | پس از ترور پدرش، امانالله بدون درنگ و در سن ۲۷ سالگی، بهرغم اعلان امارت نصرالله خان نایبالسلطنه در جلالآباد، در ۴ اسفند ۱۲۹۷ش در کابل اعلان پادشاهی کرد. بهدلیل موقعیت قدرتمند و محبوبیت او، نصرالله ناچار به بیعت شد. سپس، نصرالله به جرم مظنونبودن در قتل حبیبالله به همراه چند تن از اطرافیانش زندانی شد.<ref>علیآبادی، جامعه و فرهنگ افغانستان، ۱۳۹۵ش، ص568-570.</ref> | ||
امانالله خان، در | امانالله خان، در ۹ اسفند همان سال، مراسم رسمی تاجگذاری خود را با حضور شخصیتهای دولتی و شهروندان در [[مسجد عیدگاه]] برگزار کرد. در این مراسم، وی وعده داد که دولت را بر مبنای «وشاورهم فیالامر»<ref>سورهٔ آل عمران، آیهٔ 159.</ref> اداره خواهد کرد و بر لزوم مشارکت مردم در این امر تأکید کرد. این وعده آغازگر دوران اصلاحات و تغییرات گسترده در ساختار سیاسی و اجتماعی افغانستان بود.<ref>علیآبادی، جامعه و فرهنگ افغانستان، ۱۳۹۵ش، ص568-570.</ref> | ||
==زمینههای فرهنگی و اجتماعی امانالله== | ==زمینههای فرهنگی و اجتماعی امانالله== | ||
| خط ۴۴: | خط ۴۴: | ||
===نفوذ و ظهور جنبش مشروطه و روشنفکری=== | ===نفوذ و ظهور جنبش مشروطه و روشنفکری=== | ||
از مدتها پیش از دوران امانالله خان، تلاشهایی برای سامان بخشیدن به عرصهٔ سیاسی-فرهنگی کشور صورت گرفته بود که با ورود [[سید جمالالدین | از مدتها پیش از دوران امانالله خان، تلاشهایی برای سامان بخشیدن به عرصهٔ سیاسی-فرهنگی کشور صورت گرفته بود که با ورود [[سید جمالالدین اسدآبادی]] در ۱۸۴۲م وارد یک مرحلهٔ جدید شد. سیدجمالالدین که مشکلات جوامع اسلامی را ناشی از جهالت و بیخبری مسلمانان میدانست، با ارائهٔ برنامههای اصلاحی، بر تأسیس نشریه و [[مدرسه]] با سبک مدرن تأکید کرد. این فعالیتها و ایدهها در دوران امیر حبیبالله خان با تأسیس نشریاتی چون شمسالنهار و سراجالاخبار و همچنین ایجاد [[مکتب حبیبیه|لیسه حبیبیه]]، زمینهٔ رشد افکار مترقی، اصلاحطلبی و مشروطهخواهی را فراهم کرد و نهضت مشروطه را پایهریزی ساخت.<ref>ناصری داوود و فهیمی، «اصلاحات فرهنگی - اجتماعی امانالله در افغانستان»، 1390ش، ص۱۰۱–۱۰۲.</ref> | ||
===تقاضای تحول در سبک زندگی=== | ===تقاضای تحول در سبک زندگی=== | ||
| خط ۱۰۶: | خط ۱۰۶: | ||
===شتابزدگی در اجرا و عدم زمینهسازی فرهنگی=== | ===شتابزدگی در اجرا و عدم زمینهسازی فرهنگی=== | ||
شاه امانالله پس از بازگشت از سفر اروپایی (۱۹۲۸م)، با شتابزدگی و بدون فراهمکردن زیرساختهای فکری و اجتماعی لازم، تغییرات عمدهای را به جامعه تحمیل کرد.<ref>ساسانپور و درستی، «ناکامی اصلاحات امانالله خان و شکلگیری حکومت بچه سقا (سقو) در افغانستان»، شمارهٔ ۸، 1390ش، ۱۱۸–۱۲۱.</ref> | شاه امانالله پس از بازگشت از سفر اروپایی (۱۹۲۸م)، با شتابزدگی و بدون فراهمکردن زیرساختهای فکری و اجتماعی لازم، تغییرات عمدهای را به جامعه تحمیل کرد.<ref>ساسانپور و درستی، «ناکامی اصلاحات امانالله خان و شکلگیری حکومت بچه سقا (سقو) در افغانستان»، شمارهٔ ۸، 1390ش، ۱۱۸–۱۲۱.</ref> | ||
* | *تقلید سطحی از غرب: اصلاحات او بیشتر بر «تقلید سطحی از مظاهر فرهنگ و تمدن غرب» مانند مانند تغییر [[لباس]] متمرکز بود تا بر مبانی فکری و توسعهٔ درونی. این رویکرد، در جامعهای سنتی و محصور، به جای تحول، پسزدگی فرهنگی ایجاد کرد.<ref>غبار، افغانستان در مسیر تاریخ،1391ش، ص789.</ref> | ||
*اجرای آمرانه و قهری: اعمال اجباری و آمرانهٔ سیاستهایی چون متحدالشکلکردن لباس مردان و سپردن وظیفهٔ کنترل [[حجاب]] به پلیس، ماهیت اصلاحات را از یک [[جنبش اجتماعی]] به یک فرمان حکومتی تبدیل کرد که مقاومت مردمی را به دنبال داشت.<ref>ساسانپور و درستی، «ناکامی اصلاحات امانالله خان و شکلگیری حکومت بچه سقا (سقو) در افغانستان»، شمارهٔ ۸، 1390ش، ۱۱۸–۱۲۱.</ref> | *اجرای آمرانه و قهری: اعمال اجباری و آمرانهٔ سیاستهایی چون متحدالشکلکردن لباس مردان و سپردن وظیفهٔ کنترل [[حجاب]] به پلیس، ماهیت اصلاحات را از یک [[جنبش اجتماعی]] به یک فرمان حکومتی تبدیل کرد که مقاومت مردمی را به دنبال داشت.<ref>ساسانپور و درستی، «ناکامی اصلاحات امانالله خان و شکلگیری حکومت بچه سقا (سقو) در افغانستان»، شمارهٔ ۸، 1390ش، ۱۱۸–۱۲۱.</ref> | ||
