مشاوره روانشناختی: تفاوت میان نسخه‌ها

مشاوره روانشناختی، فرایندی تخصصی برای تسهیل رشد فردی و حل مسائل است که اهدافی همچون ارتقای سلامت روان و بهبود روابط دارد. [[مشاوره]] با چالش‌هایی همچون تأکید بر فردگرایی و تضاد با ارزش‌های معنوی مواجه است که منجر به ضرورت بومی‌سازی آن شده است. مشاورۀ روانشناختی اسلامی، رویکردی است که با تلفیق آموزه‌های اسلامی و دانش روانشناسی، به دنبال ارائه مشاوره‌ای متناسب با نیازهای جوامع مسلمان و حفظ ارزش‌های معنوی است.

رسمیت یافتن مشاورۀ روان‌شناختی به‌عنوان یک حوزۀ علمی متمایز در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم شکل گرفت. ظهور این حرفه عمدتاً تحت تاثیر جنبش راهنمایی شغلی و در واکنش به انقلاب صنعتی و جنبش‌های اصلاح اجتماعی بود. تحولات اساسی در این حوزه با ابداع روان‌کاوی توسط زیگموند فروید در دهۀ ۱۸۹۰م آغاز شد. فروید با معرفی مفهوم «[[ضمیر ناخودآگاه|ناخودآگاه]]»،  مسیر جدیدی برای رویه‌های درمانی مدرن گشود. با وجود تاثیر عمیق فروید، اصطلاح «[[مشاوره]]» تا دهۀ ۱۹۶۰م به‌طور گسترده رایج نشد، که این امر نشانگر تحول مداوم این رشته است.<ref> [https://counsellingtutor.com/history-of-counselling/ «تاریخچۀ مختصری از مشاوره»،  وب‌سایت Counselling Tutor.]</ref>

انجمن روان‌شناسی آمریکا (APA) در سال ۱۹۴۶م، مشاورۀ روان‌شناختی را به‌عنوان یک تخصص به رسمیت شناخت. این حوزه ابتدا بر مشاورۀ شغلی و سازشی متمرکز بود و بعدها به تمام جنبه‌های روان‌شناسی و روان‌درمانی گسترش یافت. همچنین پس از [[جنگ]] جهانی دوم، تقاضا برای خدمات روان‌شناختی افزایش یافت و نیاز مجروحین به حمایت، رشد مشاورۀ روان‌شناختی را شتاب بخشید.  

با این حال، تفاوت اصلی در نوع نگاه به انسان است؛ مشاورۀ غربی انسان را محور همه چیز دانسته<ref>[https://www.migna.ir/news/43667/%D8%AA%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C تقوی، «تمایز روانشناسی اسلامی با غربی»،  وب‌سایت میگنا.]</ref> و عمدتاً بر نیازهای مادی تمرکز دارد، در حالی که مشاورۀ اسلامی انسان را بنده خدا با نیازهای مادی و معنوی می‌داند. <ref> [http://shabestan.ir/detail/News/649938 «تفاوت روانشناسی اسلامی و غربی در نگاه به خلقت انسان است»،  خبرگزاری شبستان.]</ref> از نظر روش‌شناسی، مشاورۀ غربی فقط از یافته‌های تجربۀ محض استفاده می‌کند، <ref>شجاعی، روانشناسی اسلامی (مبانی، تاریخچه و قلمرو)،  1394ش، ص141.</ref> در حالی‌که مشاورۀ اسلامی علاوه بر تجربه، <ref> [http://shabestan.ir/detail/News/649938 «تفاوت روانشناسی اسلامی و غربی در نگاه به خلقت انسان است»،  خبرگزاری شبستان.]</ref> از آموزه‌های وحیانی، سنت، عقل و عرفان نیز در ارائۀ مشورت استفاده می‌کند. <ref> [https://www.migna.ir/news/59762/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF «بایسته‌های روانشناسی و مشاوره اسلامی»،  وب‌سایت میگنا.]</ref> همچنین، مشاورۀ اسلامی ملزم به رعایت حدود شرعی است، در حالی که مشاورۀ غربی چنین تعهدی ندارد. <ref> [https://mehcom.com/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%AE%D8%B5%D8%B5%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%88/ «بررسی مقایسه‌ای بین مشاوره تخصصی و مشاوره از دیدگاه اسلام»،  وب‌سایت مجله اینترنتی آموزش خانواده سبز ایرانی.]</ref> در نهایت، در مشاورۀ اسلامی، مشورت در مواردی که حکم صریحی از جانب دین وجود دارد، جایز نیست، در حالی که این محدودیت در مشاورۀ غربی وجود ندارد.<ref>[https://www.migna.ir/news/43667/%D8%AA%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C تقوی، «تمایز روانشناسی اسلامی با غربی»،  وب‌سایت میگنا.]</ref>

==جایگاه مشاورۀ روان‌شناختی در ایران==

بر اساس گزارش‌های موجود، حدود ۲۹ درصد از مردم به خدمات مشاوره روان‌شناختی نیاز دارند.<ref>[https://www.migna.ir/news/57218/%DB%B2%DB%B9-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C صفاری‌نیا، «29 درصد از مردم نیاز به خدمات مشاوره روانشناسی دارند.» ، وب‌سایت مجلۀ‌ میگنا.]</ref> با این حال، تنها ۳ تا ۷ درصد از مردم از این خدمات استفاده می‌کنند.<ref>[https://armandaily.ir/%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%88-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/ خالدی، «خدمات روانشناختی تابو نیست!»،  وب‌سایت روزنامۀ آرمان امروز.]</ref> یکی از موانع اصلی در دسترسی به این خدمات، هزینه‌های بالای آن است؛ به‌طوری‌که ۸۰ درصد مردم توانایی مالی استفاده از خدمات روان‌شناختی را ندارند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/760667/%DB%B8%DB%B0-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF حاتمی، «80 درصد مردم توانایی مالی استفاده از خدمات روانشناسی را ندارند.» ، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>