پلیس زن در ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

[[پرونده:پلیس_زن.jpg|بندانگشتی|قرارگاه مرکزی پلیس راهور تهران در خیابان آزادی، سرهنگ رابعه جوانبخت|جایگزین=قرارگاه مرکزی پلیس راهور تهران در خیابان آزادی، سرهنگ رابعه جوانبخت]]

پلیس زن، امروزه در نیروی انتظامی، همسان [[پلیس]] مرد، وظیفهٔ برقراری نظم و امنیت در جامعه و به‌ویژه امور مربوط به زنان را بر عهده دارد. به‌کارگیری زنان در پلیس ایران با هدف رعایت موازین شرعی و اخلاقی هنگام ایفای وظایف محول به [[نیروی انتظامی]] در مواجهه با زنان، رسمیت یافته است و پلیس می‌کوشد که از این طریق، کرامت و حرمت زنان حتی به‌عنوان مجرم یا متهم، حفظ شود.

پیشینهٔ استخدام نیروی پلیس زن، به قرن نوزدهم میلادی در [[آمریکا]] برمی‌گردد که به‌منظور کنترل زنان و کودکانی که در مراکز اصلاح و تربیت بودند، گروهی از زنان به‌عنوان پلیس به کار گرفته شدند. در سال ۱۹۰۸م، اولین بازرس پلیس زن در آمریکا در عرصهٔ پیشگیری از جرایم و امور اجتماعی مشغول به کار شد. در کشور [[انگلستان]]، اولین افسران پلیس زن، فعالیت خود را از سال ۱۹۱۹م آغاز کردند. فعالیت پلیس زن در چند دههٔ اخیر در [[کشورهای اسلامی]] مانند [[بنگلادش]]، [[اردن]]، [[مالزی]]، [[بحرین]]، [[پاکستان]] و [[ایران]] نیز پذیرفته شده است.<ref>[https://www.jahannews.com/analysis/436902/%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 «پلیس زن در ایران؛ قبل و بعد از انقلاب»، وب‌سایت جهان نیوز.]</ref>

فعالیت پلیس زن در ایران از سال ۱۳۴۵ش آغاز شد. قبل از [[انقلاب اسلامی]] تعداد پلیس زن کم بود و آن‌ها فعالیت‌هایی مانند ایستادن سر چهارراه‌ها برای رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی را انجام می‌دادند. در آن دوره استفاده از پلیس زن، بیشتر جنبهٔ نمایشی داشت و برخی از موازین شرعی در نوع پوشش و آموزش این زنان رعایت نمی‌شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نوع پوشش و عرصهٔ فعالیت پلیس زن تغییر کرد و زنان پلیس در مشاغل اداری شروع به فعالیت کردند. در سال ۱۳۷۷ش با تصویب [[مجلس شورای اسلامی]]، نیروی انتظامی اجازه یافت تا زنان را در جایگاه افسران نظامی و انتظامی به کار گیرد.<ref>[https://www.jahannews.com/analysis/436902/پلیس-زن-ایران-قبل-بعد-انقلاب «پلیس زن در ایران؛ قبل و بعد از انقلاب»، وب‌سایت جهان نیوز.]</ref>

== جذب و آموزش در ایران ==

[[پرونده:دانشگاه_افسری_نیروی_انتظامی_یا_همان_دانشگاه_علوم_انتظامی_امین،_تنها_دانشگاه_افسری_نیروی_انتظامی_در_ایران_است._که_به_تعلیم_و_آموزش.jpg|بندانگشتی|تصویر یک پلیس زن در دانشگاه علوم انتظامی امین|alt=دانشگاه افسری نیروی انتظامی-دانشگاه علوم انتظامی امین-تهران- بزرگراه شهید همت غرب]]

در ایران، زنان از طریق [[کنکور سراسری]] وارد [[دانشگاه پلیس]] شده و در مقاطع [[کاردانی]] و [[کارشناسی]] یا با گزینش فارغ‌التحصیلان سایر دانشگاه‌ها در رشته‌های مرتبط با مأموریت پلیس، تحصیل می‌کنند. البته دختران با مدرک [[دیپلم]] هم برای آموزش‌های کوتاه مدت و به‌صورت درجه‌داری می‌توانند در شغل پلیسی جذب شوند. در جذب این دانشجویان علاوه‌بر رتبهٔ عملی به سلامت جسمانی و روانی و ویژگی‌های اخلاقی و اعتقادی نیز توجه می‌شود. دانشجویان دختر در دانشگاه پلیس، در محیطی کاملاً زنانه به کسب دانش و مهارت می‌پردازند.<ref>[https://www.magiran.com/article/2833209 «تاریخچه پلیس زن در جمهوری اسلامی ایران»، روزنامۀ شرق در وب‌سایت مگ‌ایران.]</ref> بر اساس آمارهای منتشر شده در سال ۱۳۹۴ش حدود ۴درصد مأموران نیروی انتظامی را بانوان تشکیل می‌دهند.<ref>[https://www.jahannews.com/analysis/436902/پلیس-زن-ایران-قبل-بعد-انقلاب «پلیس زن در ایران؛ قبل و بعد از انقلاب»، وب‌سایت جهان نیوز.]</ref>

بانوان پلیس با [[حجاب]] کامل اسلامی در جامعه و محل کار خود حاضر می‌شوند. لباس فرم و [[چادر]]، پوشش رسمی پلیس زن در ایران است. لباس فرم بانوان پلیس، متشکل از مانتو و مقنعهٔ سبزرنگ است و درجهٔ آنها بر روی آستین مانتو قرار دارد. برخی بانوان [[یگان ویژه]] از کلاه‌های محافظتی نیز استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1445743/روایتی-از-یک-روز-فعالیت-یگان-ویژه-زنان «روایتی از یک روز فعالیت یگان ویژه زنان»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref>

اعطای درجه به پلیس مرد و زن به یک صورت انجام می‌شود. آنها با گذراندن دوران تحصیل، درجهٔ ستوان سه، برای مدرک کاردانی و درجهٔ ستوان دو، برای کارشناسی دریافت می‌کنند. پس از آن هر چهار سال یک‌بار درجه می‌گیرند و تا درجهٔ سرهنگی پیش می‌روند.<ref>[https://www.jahannews.com/analysis/448371/چند-درصد-پلیس-ایران-زنان-تشکیل-داده-اند «چند درصد پلیس ایران را زنان تشکیل داده‌اند؟»، وب‌سایت جهان‌نیوز.]</ref>

== نقش پلیس زن در امنیت کشور ==

بانوان پلیس همانند مأموران انتظامی مرد، در برقراری [[امنیت]] و ایجاد نظم اجتماعی، نقش‌آفرین هستند. آنها زمینه‌های عملی و روانیِ آرامش اجتماعی را به‌خصوص برای بانوان فراهم می‌آورند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1445767/سهم-زنان-از-امنیت-عمومی-جامعه «سهم زنان از امنیت عمومی جامعه»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref> حضور زن در این شغل مانند بسیاری مشاغل، نوعی تقسیم کار میان زن و مرد است که در عرصهٔ امنیت اجتماعی، سبب بهبود عملکرد نیروی انتظامی در برقراری امنیت اجتماعی می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/187424/fa پسنده و همکاران، «بررسی نگرش شهروندان زن تهرانی دربارۀ نقش پلیس زن در امنیت اجتماعی»، 1388ش، ص76.]</ref> در این راستا، از سال ۱۴۰۱ش، نیروی انتظامی در تمامی استان‌های ایران مجهز به پلیس زن شد. آنها در سه حوزهٔ افسری، کادری و درجه‌ای فعالیت می‌کنند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1445743/روایتی-از-یک-روز-فعالیت-یگان-ویژه-زنان «روایتی از یک روز فعالیت یگان ویژه زنان»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref>

 

[[زن در جمهوری اسلامی ایران]] دارای کرامت و حرمت است. به همین دلیل هنگام مواجههٔ پلیس با آنان، از نیروی پلیس زن استفاده می‌شود.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1445767/سهم-زنان-از-امنیت-عمومی-جامعه «سهم زنان از امنیت عمومی جامعه»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref> آنها با لحن زنانه و با خلق‌وخوی آرامی که دارند، با آرام کردن معترضین و مجرمین به صحبت‌کردن با آنها می‌پردازند تا التهاب‌های اجتماعی را کاهش دهند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1445743/روایتی-از-یک-روز-فعالیت-یگان-ویژه-زنان «روایتی از یک روز فعالیت یگان ویژه زنان»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref> وظایف زنان پلیس عبارت‌اند از:

# کمک به برقراری نظم و امنیت عمومی در جامعه؛

# انگشت‌نگاری زنان؛

== پلیس زن در یگان ویژه ==

یگان ویژه نیروی انتظامی، نقش مهمی در مقابله با شورش‌های خیابانی و بحران‌های اجتماعی دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/507550/fa محمدی، «ضرورت به‌کارگیری پلیس زن در یگان ویژه»، 1395ش، ص200.]</ref> در آشوب‌ها و اغتشاشاتی که زنان نیز حضور داشته باشند، پلیس زن نیز در قالب یگان ویژه، حضور میدانی دارد و ضمن گفتگو با زنان، آنها را متفرق می‌کند و زنانی که سردستهٔ گروه‌های اغتشاشگر باشند، توسط پلیس زن شناسایی و دستگیر می‌شوند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1445743/روایتی-از-یک-روز-فعالیت-یگان-ویژه-زنان «روایتی از یک روز فعالیت یگان ویژه زنان»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref> آنها همچنین با زنان هنجارشکن در حوزهٔ حجاب و پوشش یا [[مواد مخدر]]، مداخله مؤثر دارند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1942087/ببینید-فیلم-برخورد-خبرساز-ماموران-زن-گشت-Ø «فیلم برخورد خبرساز مأموران زن گشت ارشاد با دو دختر جوان»، خبرآنلاین.]</ref>

== استقبال دختران جوان از پلیس‌شدن ==

بر اساس گزارشی که در اوایل دههٔ ۹۰ش منتشر شد، تمایل دختران جوان برای پلیس‌شدن، بیشتر شده است. جدید بودن رشتهٔ پلیسی، بازار کار، شرایط شغلی و تضمین استخدام، از دلایل استقبال دختران جوان از رشته و شغل پلیسی است. تقریباً ۹۴درصد از پذیرفته‌شدگان این رشته، کسانی هستند که در دانشگاه‌های دیگر قبول شده‌اند. سایر پذیرفته‌شدگان نیز انتخاب رشتهٔ پلیسی اولویت اول آنها بوده و از همان ابتدا به این رشته می‌آیند.<ref>[https://www.jahannews.com/analysis/448371/چند-درصد-پلیس-ایران-زنان-تشکیل-داده-اند «چند درصد پلیس ایران را زنان تشکیل داده‌اند؟»، وب‌سایت جهان‌نیوز.]</ref>

== رضایت اجتماعی از پلیس زن ==

بسیاری از پلیس‌های زن با نقش‌آفرینی مؤثر اجتماعی، موجب جلب رضایت عمومی در جامعه شده‌اند. آنها در انجام وظایف، قاطعانه عمل می‌کنند و در این راه، سختی‌های بسیاری را به جان می‌خرند. به‌ویژه در مواجهه با دختران فراری، پلیس زن با دختر فراری صحبت می‌کند تا آنها را متقاعد کند که با میانجی‌گری پلیس به آغوش خانواده برگردند.<ref>[https://www.irna.ir/news/83474578/حکایت-شجاعت-و-مشقت-های-افسر-زن-آگاهی «حکایت شجاعت و مشقت‌های افسر زن آگاهی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی: ایرنا.]</ref> عملکرد مناسب پلیس زن در مقابله با اعمالی که امنیت و حیثیت بانوان را در جامعه به خطر می‌اندازد، سبب افزایش میزان اعتماد شهروندان<ref>[https://www.sid.ir/paper/187424/fa پسنده و همکاران، «بررسی نگرش شهروندان زن تهرانی دربارۀ نقش پلیس زن در امنیت اجتماعی»، 1388ش، ص77.]</ref> به نیروی انتظامی و رضایت‌مندی عمومی آنها از حکومت می‌شود.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/207827 «نقش پلیس زن در کشور»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

== نقش همسری و مادریِ پلیس زن ==

پلیس زن، یک نیاز شغلی در جامعه برای برقراری نظم و امنیت اجتماعی است؛ اما در برخی موارد، سختی‌های شغل پلیسی سبب ایجاد تداخل میان نقش مادری و همسری با نقش پلیسیِ زن می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83474578/حکایت-شجاعت-و-مشقت-های-افسر-زن-آگاهی «حکایت شجاعت و مشقت‌های افسر زن آگاهی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی: ایرنا.]</ref> شیفتی بودن این شغل، یکی از محدودیت‌های شغل پلیسی برای زنان است و گاهی سبب ایجاد اختلال و کاهش عملکرد آنها در نقش‌آفرینی در محیط خانه و [[خانواده]] در جایگاه همسری، مادری، [[فرزندآوری]] و [[نگهداری از فرزند]] و رسیدگی به امور منزل می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1137295/fa شایگان و همکاران، «چالش‌های فردی و خانوادگی به‌کارگیری پلیس زن»، 1402ش، ص3-5.]</ref> از طرفی، حضور آنها در برخی مأموریت‌های حساس مانند صحنه‌های قتل و مواد مخدر علاوه‌بر تحمیل استرس و اضطراب کاری توسط فرد، سبب ایجاد نگرانی برای خانواده‌های آنها می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83474578/حکایت-شجاعت-و-مشقت-های-افسر-زن-آگاهی «حکایت شجاعت و مشقت‌های افسر زن آگاهی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی: ایرنا.]</ref>

برخی بر این باورند که روحیات و زمینه‌های شخصیتی افراد، نقشی تعیین‌کننده در موفقیت همزمان در حرفه پلیسی و ایفای نقش‌های خانوادگی دارد. بر این اساس، ورود زنان به مشاغل انتظامی نیازمند ارزیابی تاب‌آوری روانی و تطابق روحیات فرد با شرایط ویژه این عرصه است. بر اساس این دیدگاه، موفقیت زنان در این شغل مستلزم توانایی تفکیک کامل تنش‌های کاری از محیط خانه است، تا فرد بتواند پس از پایان ساعات کاری، نقش‌های عاطفی و خانوادگی خود را به دور از فشارهای شغلی ایفا کند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4863444/%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%B6%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «پلیس بودن با مادر بودن تناقضی ندارد»، خبرگزاری مهر.]</ref>

== چالش‌ها ==

ارتباط مستقیم پلیس زن با ناهنجاری‌های اجتماعی و حضور در برخی مأموریت‌ها مانند کشف [[مواد مخدر]]، [[قاچاق]] کالا، بررسی صحنهٔ قتل و جسد مقتول و بررسی آمار [[خودکشی زنان]]، ازجمله وظایف این گروه است که در بسیاری موارد با روحیات حساس بانوان سازگار نیست. تداوم این امر، آسیب‌های متعدد روحی و روانی، خستگی، [[استرس]] و فرسودگی شغلی را برای آنها به‌دنبال دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1137295/fa شایگان و همکاران، «چالش‌های فردی و خانوادگی به‌کارگیری پلیس زن»، 1402ش، ص3-5.]</ref> همچنین در برخی موارد آنها هنگام مواجهه با مجرمین مورد حمله و ضرب‌وشتم مجرمان قرار می‌گیرند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1942087/ببینید-فیلم-برخورد-خبرساز-ماموران-زن-گشت-Ø «فیلم برخورد خبرساز مأموران زن گشت ارشاد با دو دختر جوان»، خبرآنلاین.]</ref>