صفویه: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۶: / خط ۱۶: @@
 در زمان صفویه حوزه‌هاى علمیۀ شیعه رشد و گسترش چشم‌گیر پیدا کرد و حوزۀ علمیۀ اصفهان، خراسان، قم، نجف و مناطق دیگر در این دوران آباد شد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=4767 «حوزۀ علمیۀ قم، مستحصل حوزه‌هاى شیعه در طول تاریخ»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>  برای مثال [[مدرسه فیضیه]] قم که در تاریخ تشیع به‌ویژه در دوران انقلاب اسلامی ایران، منشأ تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی زیادی بوده، از بناهای شاه‌طهماسب اول و متعلق به سال ۹۳۴ق است.<ref>ناصرالشریعه، تاریخ قم، ۱۳۸۳ش، ص۲۴۰.</ref>  گسترش [[حوزه‌های علمیه]] زمینۀ ظهور عالمان و فقهای بزرگ ایرانی را نیز فراهم آورد؛ به‌طوری که بعد از صفویه، حدود نود درصد علما و فقهای شیعه را ایرانیان تشکیل داده‌اند. <ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=4767 «حوزۀ علمیۀ قم، مستحصل حوزه‌هاى شیعه در طول تاریخ»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
-===2. ترجمۀ متون دینی به فارسی===
+===۲. ترجمۀ متون دینی به فارسی===
 ادبیات شیعی و میراث دینی آن اعم از متون روایی، فقهی، کلامی، فلسفی و اخلاقی تا پیش از دورۀ صفویه به‌طور عمده به زبان عربی نگارش می‌یافت، اما در زمان صفویه که تشیع در ایران به‌صورت مذهب رسمی درآمد ضرورت فارسی‌کردن متون مذهبی شیعه در اقدامات فرهنگی دولت قرار گرفت و هزاران اثر جدید به فارسی تولید و بسیاری از متون عربی به فارسی ترجمه شد. <ref>جعفریان، صفویه در عرصۀ دین، فرهنگ و سیاست، 1379ش، ج3، ص1097.</ref>
-===3. حفظ و ترویج زبان فارسی===
-فارسی در دوره صفوی، زبـان رسمي ديوانی بوده و مکاتبات داخلي و خارجي دستگاه حكومت، اسناد و قباله‌های رسمی، دیوان‌های شعري، كتـب تاريخ و ساير آثار و منابع عمومي به زبان فارسي نگارش يافته‌اند. همچنین رواج شاهنامه‌خواني، جذب و دعوت شاهنامه‌خوانان و ساختن محل براي اين محافل و ترجمة آثار عربي به زبان فارسي، نشان‌دهندة اهتمام دستگاه حکومتی به زبان فارسی است.<ref>گودرزی، «موقعيت زبان و ادبيات فارسي در ايران عصر صفويه و رابطة آن با زبان رسمي و ملي»،1390ش، ص77.</ref>
+===۳. حفظ و ترویج زبان فارسی===
-===4. شکوفایی شعر و ادبیات فارسی===
+فارسی در دوره صفوی، زبـان رسمي ديوانی بوده و مکاتبات داخلي و خارجي دستگاه حكومت، اسناد و قباله‌های رسمی، دیوان‌های شعري، كتـب تاريخ و ساير آثار و منابع عمومي به زبان فارسي نگارش يافته‌اند. همچنین رواج شاهنامه‌خواني، جذب و دعوت شاهنامه‌خوانان و ساختن محل براي اين محافل و ترجمة آثار عربي به زبان فارسي، نشان‌دهندة اهتمام دستگاه حکومتی به زبان فارسی است.<ref>گودرزی، «موقعيت زبان و ادبيات فارسي در ايران عصر صفويه و رابطة آن با زبان رسمي و ملي»،1390ش، ص77.</ref>
-پژوهشگران دوران صفویه را از دو جهت، اوج شکوفایی شعر فارسی می‌دانند؛ نخست اینکه در این دوره، شعر سبک هندی رایج شده و اوج گرفته است که جزء قطعات درخشان تاریخ شعر فارسی محسوب می‌شود. جهت دیگر کمیت شاعران در این دوره است؛ در این دو قرن در ایران، هند، افغانستان و ماوراءالنهر هزاران شاعر ظهور کردند که در بین آنها شاعران برجسته‌ای مانند صائب تبریزی، کلیم، محمدجان قدسی و نظیری نیشابوری وجود دارند. کارشناسان از لحاظ کمیت فقط دوران بعد از انقلاب اسلامی ایران را با دوران صفویه قابل مقایسه می‌دانند.<ref>«بی‌نظیر بودن دوره دویست ساله رواج سبک هندی در ادوار تاریخ شعری ما از بعضی جهات»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنه‌ای.</ref>  برای مثال نصرآبادى در «تذکره نصرآبادى»، فقط در شهر اصفهان به هزار شاعر اشاره کرده و شرح حال آنها را نوشته است. به نظر کارشناسان بعد از حافظ، هیچ غزل‌سرایى به عظمت صائب تبریزی در دوران صفویه نیامده و بعد از رودکى، هیچ شاعرى به تعداد صائب شعر نگفته است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3917 «دوران صفویه، دوران شکوه و اوجِ ادب و هنر»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
-===5. تدوین و نشر احادیث اهل‌بیت===
+===۴. شکوفایی شعر و ادبیات فارسی===
-بستر شکوفایی، تدوین و نشر احادیث ائمه بعد از 5 قرن رکود، در دورۀ صفویه فراهم شد که به نوشتۀ پژوهشگران، فقط با دورۀ صاحبان کتب اربعه قابل مقایسه است؛ علمای شیعه در این دوره تحت تأثیر شرایط اجتماعی و فرهنگی جدید، به تدوین آثار جامع حدیثی، شرح‌نویسی بر متون کهن روایی،  تألیف تفاسیر و ترجمۀ احادیث روی آوردند. در این دوره، گفتمان حدیثی گسترش یافت و آثار متعددی در حوزه حدیث و علوم مرتبط به آن تولید شد. این گفتمان حدیثی در درازمدت باعث نهضت علمی در عرصه‌های گوناگون، بازخوانی جوانب مختلف میراث حدیثی پیشینیان و تدوین جوامع ثانویه حدیثی شیعه شد. محققان عوامل این انقلاب بزرگ فرهنگی را مقابله با عثمانیان و پاسخگویی به شبهات ضد شیعی و اسلامی، حضور علمای شیعه در حکومت صفوی و تصدی بعضی مقامات دولتی، ظهور اخباریگری و چالش میان گرایشهای گوناگون فکری و احساس نیاز عالمان شیعه به بسط معارف اهل بیت به زبان فارسی می‌دانند.<ref>مهدوی‌راد و فقهی‌زاده «جریان شناسی تدوین و نشر حدیث در روزگار صفویان»، 1385ش، ص127.</ref>
+پژوهشگران دوران صفویه را از دو جهت، اوج شکوفایی شعر فارسی می‌دانند؛ نخست اینکه در این دوره، شعر سبک هندی رایج شده و اوج گرفته است که جزء قطعات درخشان تاریخ شعر فارسی محسوب می‌شود. جهت دیگر کمیت شاعران در این دوره است؛ در این دو قرن در ایران، هند، افغانستان و ماوراءالنهر هزاران شاعر ظهور کردند که در بین آنها شاعران برجسته‌ای مانند صائب تبریزی، کلیم، محمدجان قدسی و نظیری نیشابوری وجود دارند. کارشناسان از لحاظ کمیت فقط دوران بعد از انقلاب اسلامی ایران را با دوران صفویه قابل مقایسه می‌دانند.<ref>«بی‌نظیر بودن دوره دویست ساله رواج سبک هندی در ادوار تاریخ شعری ما از بعضی جهات»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنه‌ای.</ref>  برای مثال نصرآبادى در «تذکره نصرآبادى»، فقط در شهر اصفهان به هزار شاعر اشاره کرده و شرح حال آنها را نوشته است. به نظر کارشناسان بعد از حافظ، هیچ غزل‌سرایى به عظمت صائب تبریزی در دوران صفویه نیامده و بعد از رودکى، هیچ شاعرى به تعداد صائب شعر نگفته است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3917 «دوران صفویه، دوران شکوه و اوجِ ادب و هنر»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
-===6. گسترش علوم عقلی و تجربی===
+===۵. تدوین و نشر احادیث اهل‌بیت===
+بستر شکوفایی، تدوین و نشر احادیث ائمه بعد از 5 قرن رکود، در دورۀ صفویه فراهم شد که به نوشتۀ پژوهشگران، فقط با دورۀ صاحبان کتب اربعه قابل مقایسه است؛ علمای شیعه در این دوره تحت تأثیر شرایط اجتماعی و فرهنگی جدید، به تدوین آثار جامع حدیثی، شرح‌نویسی بر متون کهن روایی،  تألیف تفاسیر و ترجمۀ احادیث روی آوردند. در این دوره، گفتمان حدیثی گسترش یافت و آثار متعددی در حوزه حدیث و علوم مرتبط به آن تولید شد. این گفتمان حدیثی در درازمدت باعث نهضت علمی در عرصه‌های گوناگون، بازخوانی جوانب مختلف میراث حدیثی پیشینیان و تدوین جوامع ثانویه حدیثی شیعه شد. محققان عوامل این انقلاب بزرگ فرهنگی را مقابله با عثمانیان و پاسخگویی به شبهات ضد شیعی و اسلامی، حضور علمای شیعه در حکومت صفوی و تصدی بعضی مقامات دولتی، ظهور اخباریگری و چالش میان گرایشهای گوناگون فکری و احساس نیاز عالمان شیعه به بسط معارف اهل بیت به زبان فارسی می‌دانند.<ref>مهدوی‌راد و فقهی‌زاده «جریان شناسی تدوین و نشر حدیث در روزگار صفویان»، 1385ش، ص127.</ref>
+===۶. گسترش علوم عقلی و تجربی===
 در عصر صفویه، دانش‌ فلسفه و حکمت، رشد چشمگیر پیدا کرد و در حالی که اندیشۀ فلسفی، در جهان اسلام افول کرده بود، فیلسوفانی به‌نام مانند ملاصدرا، میرداماد و میرفندرسکی چراغ حکمت و فلسفه را در ایران بر افروختند و شاگردان بسیاری پروراندند که از جملۀ آنها می‌توان به شمسای گیلانی، شیخ حسین تنکابنی، فیاض لاهیجی، ملارجبعلی تبریزی، رفیعای نایینی، محمدباقر سبزواری، ملامحسن فیض کاشانی و آقاحسین خوانساری نام برد.<ref>مخلصی، «برگی از حکمت و فلسفه در ایران»، ۱۳۷۷ش، ص۱۲۹.</ref>
 همچنین ایران در عصر صفوی به‌دلیل جنگ‌های پی‌‌درپی با عثمانی، در زمینه علوم نظامی، توپخانه و سلاح‌‌های آتشین پیشرفت نسبی داشت. نظامیان صفوی با فن‌‌‌آوری تسلیحاتی آشنا شدند و از کشورهای اروپایی سلاح‌‌های مدرن وارد کردند؛ اما عصر صفوی از نظر علوم تجربی در مقایسه با اروپا بسیار ضعیف بود؛ در این زمان در اروپا میکروسکوپ، دماسنج، دوربین نجومی و ماشین بخار اختراع شد، اما در ایران به دلیل تقابل صفویان با عثمانی، اختراعی صورت نگرفت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/262870/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8% رزاقی، «مطالعه وضعیت علم در عصر صفوی»، وب‌سایت دانشنامۀ بزرگ جهان اسلام.] </ref>
 ==هنر و معماری==
 دوران صفویه، دوران شکوفایی معماری و هنرهای اسلامی ایران بوده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3917 «دوران صفویه، دوران شکوه و اوجِ ادب و هنر»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنه‌ای.]</ref>  بناهایی بزرگ مانند کاخ‌های عالی‌قاپو، چهل‌ستون، هشت‌بهشت و تالار اشرف در سراسر ایران به‌ویژه اصفهان ساخته شد که دیواره آن‌ها از کاشی‌های خوش آب‌ورنگ پوشیده شده و میان مجموع آنها با نقاشی هنرمندان معروف آن دوره پیوند ایجاد شده است. میدان امام (میدان نقش جهان) در اصفهان، نماد شكوه و عظمت تاریخ و معماری دوران صفویه محسوب می‌شود که علاوه ‌بر ثبت ملی، به ثبت جهانی رسیده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83251608/%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%83%D9%88%D9%87-%D9%88-%D8%B9%D8%B8%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%88-%D9%85%D «میدان امام اصفهان نماد شكوه و عظمت تاریخ و معماری»، خبرگزاری ایرنا.] </ref>  مساجد زیاد با اصول معماری اسلامی در این دوره ساخته شده که برای نمونه «مسجد امام»  و «مسجد شیخ لطف‌الله» در کنار میدان امام اصفهان از نظر معماری، کاشی‌کاری، حجاری و عظمت گنبد و مناره‌های بلند آن، از شاهکارهای دوران صفویه است. کاخ چهل‌ستون، با ۲۰ ستون چوبی بلند در ایوان و تالار آیینه با سقف منقوش و زراندود، منبت‌کاری، گچبری و نقاشی‌های عالی، یکی از مشهورترین کاخ‌های این دوره است.