برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''مرجع دینی؛'''}} عهدهدار هدایت دینی و فکری جامعه براساس آموزههای اسلامی. | {{درشت|'''مرجع دینی؛'''}} عهدهدار هدایت دینی و فکری جامعه براساس آموزههای اسلامی. | ||
| خط ۸: | خط ۷: | ||
==سیر تحول نهاد مرجعیت در تاریخ شیعه== | ==سیر تحول نهاد مرجعیت در تاریخ شیعه== | ||
===ریشههای اولیه: از حضور امامان تا عصر غیبت=== | ===ریشههای اولیه: از حضور امامان تا عصر غیبت=== | ||
در تاریخ [[شیعه]]، علمای [[دین]] از آغاز [[اسلام]] و حضور امامان شیعه بهعنوان نمایندگان رسمی آنها در انتقال آموزههای دینی و صدور فتوا نقشهای سیاسی و اجتماعی مهمی ایفا کردهاند. این نقش در عصر غیبت صغری امام | در تاریخ [[شیعه]]، علمای [[دین]] از آغاز [[اسلام]] و حضور امامان شیعه بهعنوان نمایندگان رسمی آنها در انتقال آموزههای دینی و صدور فتوا نقشهای سیاسی و اجتماعی مهمی ایفا کردهاند. این نقش در عصر غیبت صغری [[امام مهدی]]، به چهار تن از شیعیان بهعنوان نواب خاص امام مهدی محدود شد. با آغاز غیبت کبری، ضرورت صدور فتوا و ایفای نقش اجتماعی توسط علما بیش از پیش احساس شد. تلاشهایی که علمای بزرگی مانند شیخ مفید، سید مرتضی و شیخ طوسی در جهت [[درجه اجتهاد|اجتهاد]]، [[تقلید فقهی|تقلید]] و تدوین کتب اصولی و فقهی انجام دادند، ماندگار شد. | ||
===تکوین نظریهٔ اجتهاد و تحولات عصر صفوی=== | ===تکوین نظریهٔ اجتهاد و تحولات عصر صفوی=== | ||
نظریهٔ اجتهاد و تقلید از اعلم توسط محقق حلی پذیرفته و در مکتب حِلّه با حضور فقیهانی چون علامه حلی تثبیت شد. این نظریه در کربلا و نجف توسط وحید بهبهانی بسط یافت. در دوران حکومت [[صفویه|صفویان،]] مرجعیت با حضور محقق کرکی در فقه سیاسی و اجتماعی تحولات بزرگی را تجربه کرد. پس از دوران صفویه و بهدلیل حکومت ضدشیعی نادرشاه، جایگاه و قدرت سیاسی و اجتماعی علما تضعیف شد. | نظریهٔ اجتهاد و تقلید از اعلم توسط محقق حلی پذیرفته و در مکتب حِلّه با حضور فقیهانی چون علامه حلی تثبیت شد. این نظریه در کربلا و نجف توسط وحید بهبهانی بسط یافت. در دوران حکومت [[صفویه|صفویان،]] مرجعیت با حضور محقق کرکی در فقه سیاسی و اجتماعی تحولات بزرگی را تجربه کرد. پس از دوران صفویه و بهدلیل حکومت ضدشیعی نادرشاه، جایگاه و قدرت سیاسی و اجتماعی علما تضعیف شد. | ||
===تمرکز مرجعیت در دوره قاجار=== | ===تمرکز مرجعیت در دوره قاجار=== | ||
در دورهٔ [[قاجاریه|قاجار]]، رشد و توسعه نظریهٔ اجتهاد و تقلید در مقابل اخباریگری، باعث تحولات عمدهای در نهاد دین شد. تکوین نظریهٔ تقلید از اعلم، فتوای پرداخت خمس به مجتهد اعلم و تجمیع اقتدار علمی و دینی در علمای بزرگی مانند کاشفالغطا، صاحب جواهر و شیخ انصاری منجر به شکلگیری نهاد متمرکز مرجعیت تقلید در اواسط دورهٔ قاجار شد. | در دورهٔ [[قاجاریه|قاجار]]، رشد و توسعه نظریهٔ اجتهاد و تقلید در مقابل اخباریگری، باعث تحولات عمدهای در نهاد دین شد. تکوین نظریهٔ تقلید از اعلم، فتوای پرداخت خمس به مجتهد اعلم و تجمیع اقتدار علمی و دینی در علمای بزرگی مانند کاشفالغطا، صاحب جواهر و شیخ انصاری منجر به شکلگیری نهاد متمرکز مرجعیت تقلید در اواسط دورهٔ قاجار شد. | ||
| خط ۳۸: | خط ۳۴: | ||
#'''مرجعیت فقهی مستقل:''' در این مرحله، مرجعیت فقهی بهصورت مستقل و پررنگتر مطرح میشود و مردم به عنوان «مرجع تقلید» به عالمان دینی رجوع میکنند. | #'''مرجعیت فقهی مستقل:''' در این مرحله، مرجعیت فقهی بهصورت مستقل و پررنگتر مطرح میشود و مردم به عنوان «مرجع تقلید» به عالمان دینی رجوع میکنند. | ||
#'''مرجعیت فقهی ـ اجتماعی:''' در این مرحله، مرجعیت از حالت فقهی محض خارج شده و شأن اجتماعی نیز پیدا میکند. مرجع دینی بهعنوان قاضی، آمر به معروف و ناهی از منکر و [[مشاوره|مشاور]] در مسائل اجتماعی نقش ایفا میکند. | #'''مرجعیت فقهی ـ اجتماعی:''' در این مرحله، مرجعیت از حالت فقهی محض خارج شده و شأن اجتماعی نیز پیدا میکند. مرجع دینی بهعنوان قاضی، آمر به معروف و ناهی از منکر و [[مشاوره|مشاور]] در مسائل اجتماعی نقش ایفا میکند. | ||
# | #'''مرجعیت فقهی ـ اجتماعی ـ سیاسی:''' مرجعیت در این مرحله وارد عرصهٔ سیاست میشود. در جریان مشروطه، عالمانی مانند میرزای نائینی و [[آخوند خراسانی]] نقش سیاسی مهمی داشتند. | ||
#'''مرجعیت فقهی ـ اجتماعی ـ سیاسی ـ حکومتی:''' در این مرحله، مرجعیت رسماً مدیریت جامعه و حکومت را بر عهده میگیرد. نمونهٔ بارز آن دوران [[امام خمینی]] و آیتالله خامنهای پس از وی است که مرجعیت در رأس حکومت قرار دارد.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-اخلاق-عرفان-9/1099373-بررسی-جایگاه-نقش-مرجعیت-در-جامعه «بررسی جایگاه و نقش مرجعیت در جامعه»، وبسایت جماران.]</ref> | #'''مرجعیت فقهی ـ اجتماعی ـ سیاسی ـ حکومتی:''' در این مرحله، مرجعیت رسماً مدیریت جامعه و حکومت را بر عهده میگیرد. نمونهٔ بارز آن دوران [[امام خمینی]] و آیتالله خامنهای پس از وی است که مرجعیت در رأس حکومت قرار دارد.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-اخلاق-عرفان-9/1099373-بررسی-جایگاه-نقش-مرجعیت-در-جامعه «بررسی جایگاه و نقش مرجعیت در جامعه»، وبسایت جماران.]</ref> | ||
از این نوع مرجعیت به وراثت پیامبر و امام تعبیر شده است. شخصی که همزمان علم الدراسه و علم الوراثه را دارا است. نظام سیاسی و اجتماعی پیری چنین مرجعی، نظام امامت و امت است. کار که امام خمینی کرد این بود که نه تنها نظام شاهنشاهی را به نظم جمهوری تبدیل کرد بلکه نظام [[امامت]] و امت را پیریزی کرد و حضور امام زمان را در تمام عرصههای جامعه توسعه داد.<ref>[https://manahej.ir/بیانات-آیت-الله-العظمی-جوادی-آملی-در-همایش-تفسیر-تسنیم/ «بیانات آیتالله العظمی جوادی آملی در همایش تفسیر تسنیم»، وبسایت مناهج.]</ref> | از این نوع مرجعیت به وراثت پیامبر و امام تعبیر شده است. شخصی که همزمان علم الدراسه و علم الوراثه را دارا است. نظام سیاسی و اجتماعی پیری چنین مرجعی، نظام امامت و امت است. کار که امام خمینی کرد این بود که نه تنها نظام شاهنشاهی را به نظم جمهوری تبدیل کرد بلکه نظام [[امامت]] و امت را پیریزی کرد و حضور امام زمان را در تمام عرصههای جامعه توسعه داد.<ref>[https://manahej.ir/بیانات-آیت-الله-العظمی-جوادی-آملی-در-همایش-تفسیر-تسنیم/ «بیانات آیتالله العظمی جوادی آملی در همایش تفسیر تسنیم»، وبسایت مناهج.]</ref> | ||
| خط ۵۵: | خط ۵۱: | ||
====تأسیس حوزههای علمیه==== | ====تأسیس حوزههای علمیه==== | ||
یکی از مهمترین خدمات مراجع دینی، تأسیس و حمایت از حوزههای علمیه است که به آموزش دینی و تربیت علمای دینی میپردازند و نقش بسزایی در ترویج معارف اسلامی و هدایت فکری جامعه دارند. [[مدرسه | یکی از مهمترین خدمات مراجع دینی، تأسیس و حمایت از حوزههای علمیه است که به آموزش دینی و تربیت علمای دینی میپردازند و نقش بسزایی در ترویج معارف اسلامی و هدایت فکری جامعه دارند. [[مدرسه فیضیه]] از مدارس عهد [[صفویه]] است که با همت آیتالله حائری بازسازی و مورد بهرهبرداری طلاب علوم دینی قرار گرفت.<ref>- کرجی، قم و مرجعیت، 1384ش، ص55.</ref> | ||
====تأسیس مراکز درمانی و بیمارستانها==== | ====تأسیس مراکز درمانی و بیمارستانها==== | ||
از مهمترین اقدامات مراجع دینی در بهبود امور درمانی احداث بیمارستانها، درمانگاهها و مراکز بهداشتی در نقاط مختلف جهت تسهیل در دسترسی به خدمات بهداشتی است مانند مرکز تخصصی چشمپزشکی جوادالائمه در قم توسط آیتالله سیستانی و بیمارستان آیتالله گلپایگانی در قم که بهدستور وی احداث شد، اشاره کرد.<ref>- کرجی، قم و مرجعیت، 1384ش، ص71.</ref> | از مهمترین اقدامات مراجع دینی در بهبود امور درمانی احداث بیمارستانها، درمانگاهها و مراکز بهداشتی در نقاط مختلف جهت تسهیل در دسترسی به خدمات بهداشتی است مانند مرکز تخصصی چشمپزشکی جوادالائمه در قم توسط آیتالله سیستانی و بیمارستان آیتالله گلپایگانی در قم که بهدستور وی احداث شد، اشاره کرد.<ref>- کرجی، قم و مرجعیت، 1384ش، ص71.</ref> | ||
| خط ۶۶: | خط ۶۰: | ||
====مراکز خدمات اجتماعی==== | ====مراکز خدمات اجتماعی==== | ||
تأسیس مراکز خدمات اجتماعی، مانند مراکز توانبخشی، خانههای سالمندان و مراکز نگهداری از کودکان بیسرپرست، از دیگر خدمات عامالمنفعهای است که توسط مراجع دینی ارائه میشود و به بهبود وضعیت اقشار آسیبپذیر جامعه کمک میکند. احداث مرکز توانبخشی و بهزیستی دارالشفای آل محمد در قم توسط آیتالله مرعشی نجفی و تأسیس مرکز نگهداری ایتام در [[لبنان]] بهدستور آیتالله گلپایگانی نمونهای از این خدمات است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4893790/حوزه-پیشگام-خدمات-اجتماعی-استفاده-از-سهم-امام-در-مهار-کرونا «حوزه پیشگام خدمات اجتماعی/ استفاده از سهم امام در مهار کرونا»، خبرگزاری مهر.]</ref> | تأسیس مراکز خدمات اجتماعی، مانند مراکز توانبخشی، خانههای سالمندان و مراکز نگهداری از کودکان بیسرپرست، از دیگر خدمات عامالمنفعهای است که توسط مراجع دینی ارائه میشود و به بهبود وضعیت اقشار آسیبپذیر جامعه کمک میکند. احداث مرکز توانبخشی و بهزیستی دارالشفای آل محمد در قم توسط آیتالله مرعشی نجفی و تأسیس مرکز نگهداری ایتام در [[لبنان]] بهدستور آیتالله گلپایگانی نمونهای از این خدمات است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4893790/حوزه-پیشگام-خدمات-اجتماعی-استفاده-از-سهم-امام-در-مهار-کرونا «حوزه پیشگام خدمات اجتماعی/ استفاده از سهم امام در مهار کرونا»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
====برگزاری برنامههای فرهنگی و مذهبی==== | ====برگزاری برنامههای فرهنگی و مذهبی==== | ||
از دیگر کارکردهای مهم مرجعیت دینی درراستا تقویت هویت فرهنگی و دینی جامعه، اعزام مبلغان دینی در ایامهای تبلیغی مانند ماه [[رمضان]]، [[ماه محرم|محرم]] و [[صفر]] به نقاط مختلف، برگزاری مراسم سخنرانی در مناسبتها، دورههای آموزشی و همایشهای فرهنگی است که منجر به افزایش آگاهیهای عمومی میشود.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-اخلاق-عرفان-9/1099373-بررسی-جایگاه-نقش-مرجعیت-در-جامعه - «بررسی جایگاه و نقش مرجعیت در جامعه»، وبسایت جماران.]</ref> | از دیگر کارکردهای مهم مرجعیت دینی درراستا تقویت هویت فرهنگی و دینی جامعه، اعزام مبلغان دینی در ایامهای تبلیغی مانند ماه [[رمضان]]، [[ماه محرم|محرم]] و [[صفر]] به نقاط مختلف، برگزاری مراسم سخنرانی در مناسبتها، دورههای آموزشی و همایشهای فرهنگی است که منجر به افزایش آگاهیهای عمومی میشود.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-اخلاق-عرفان-9/1099373-بررسی-جایگاه-نقش-مرجعیت-در-جامعه - «بررسی جایگاه و نقش مرجعیت در جامعه»، وبسایت جماران.]</ref> | ||
| خط ۷۹: | خط ۷۱: | ||
مرجعیت دینی بهعنوان یک نهاد دینی، همواره با اتکا به پایگاه اجتماعی خود و ارتباط پیوسته با مردم، نقش مهمی در پیگیری دغدغهها و مطالبات مردمی در برابر حکومت ایفا کرده است. این نهاد از طریق خطابهها، بیانیهها و فتاوا، مردم را به مشارکت در فعالیتهای سیاسی و اجتماعی تشویق کرده و در شکلگیری جامعهپذیری سیاسی مردم نقش اساسی داشته است.<ref>کریمی و دیگران، «کارکردهای سیاسی نهاد مرجعیت از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی»، 1394ش، ص105-116.</ref> | مرجعیت دینی بهعنوان یک نهاد دینی، همواره با اتکا به پایگاه اجتماعی خود و ارتباط پیوسته با مردم، نقش مهمی در پیگیری دغدغهها و مطالبات مردمی در برابر حکومت ایفا کرده است. این نهاد از طریق خطابهها، بیانیهها و فتاوا، مردم را به مشارکت در فعالیتهای سیاسی و اجتماعی تشویق کرده و در شکلگیری جامعهپذیری سیاسی مردم نقش اساسی داشته است.<ref>کریمی و دیگران، «کارکردهای سیاسی نهاد مرجعیت از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی»، 1394ش، ص105-116.</ref> | ||
این نقش بهویژه از زمان نهضت تحریم تنباکو آغاز شد و در جریان [[انقلاب اسلامی]] | این نقش بهویژه از زمان نهضت تحریم تنباکو آغاز شد و در جریان [[انقلاب اسلامی ایران]] بهرهبری امام خمینی به اوج خود رسید. نهاد مرجعیت همچنین در سیاستگذاری، حضوری فعال داشته است، بهطوری که در مواقع لزوم با سیاستهای حاکمان مخالفت کرده است؛ از جمله میتوان به حضور آیتالله مدرس در مجلس بهعنوان نماینده و منتقد صریح سیاستهای حاکم یا اعتراض آخوندخراسانی بر روند مشروطه اشاره کرد. اعتراضات مرجعیت به تصمیمات حکومتی نیز از دیگر نمونههای بارز کارکرد سیاسی این نهاد بهشمار میرود، نظیر اعتراض [[امام خمینی]] به قانون کاپیتولاسیون که نشاندهندهٔ ایستادگی مرجعیت در برابر استبداد و حفظ استقلال کشور و منافع مردم بوده است.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/365408/کارکردهای-سیاسی-نهاد-مرجعیت-از-انقلاب-مشروطه-تا-انقلاب-اسلامی کریمی و دیگران، «کارکردهای سیاسی نهاد مرجعیت از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی»، 1394ش، ص105-116.]</ref> | ||
==مرجعیت دینی بهمثابهٔ نهاد اجتماعی== | ==مرجعیت دینی بهمثابهٔ نهاد اجتماعی== | ||
