آجیده‌دوزی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{جعبه اطلاعات مفهوم

| زیرنویس تصویر    =نمونه‌ای از کوسن‌های آجیده‌دوزی شده   

| image_alt        =

| زیرنویس عنوان    =   

== آجیده‌دوزی در مناطق مختلف ایران ==

هنر آجیده‌دوزی از دیرباز میان ایرانیان رایج بوده و امروزه نیز این نوع از رودوزی در [[کرمان]]، [[خراسان]]، [[گلستان (استان)|گلستان]]، [[گیلان]] و [[اصفهان]] رواج دارد. درویشان در [[خراسان]]، کلاه خود را از [[پشم]] [[شتر]] به‌صورت [[نمد]] درآورده و روی آن را آجیده‌دوزی می‌کردند.<ref>امیدی، دیده و دل و دوست (پژوهشی در پوشاک و هنرهای سنتی خراسان)، ۱۳۸۲ش، ص۱۵۱.</ref> زنان نیز در این منطقه، مابین دو لایهٔ پارچه لحاف، مقداری [[پنبه]] یا [[پشم]] حلاجی‌شده قرار می‌دهند و روی آن‌ها را نیز آجیده‌دوزی می‌کنند.<ref>امیدی، دیده و دل و دوست (پژوهشی در پوشاک و هنرهای سنتی خراسان)، ۱۳۸۲ش، ص146.</ref> درویشان [[کرمان|کرمانی]] نیز کلاه‌های خود را با خطوط موازی ظریفی می‌آراستند.<ref>علاء فیروز، «سوزن‌دوزی»، سیری در صنایع دستی ایران، ۱۳۵۶ش، ص221، تصویر شماره 2.</ref> مردان، در مناطق کُردنشین، از کت‌های پنبه‌دوزی شده استفاده می‌کنند.<ref>ضیاءپور، پوشاک ایل‌ها، چادرنشینان و روستاییان ایران به روزگار محمدرضا پهلوی، ۱۳۴۶ش، ص72.</ref> [[سرپوش مردان ترکمن|مردان ترکمن]] نیز، عموماً کلاه‌های آستردار، پنبه‌دوزی شده و لفاف‌دار به سر می‌نهند.<ref>ضیاءپور، پوشاک ایل‌ها، چادرنشینان و روستاییان ایران به روزگار محمدرضا پهلوی، ۱۳۴۶ش، ص216.</ref> استفاده از کلاه سفید آجیده‌دوزی، میان قبایل [[قوم بلوچ|بلوچ]] در [[ایران]] نیز رایج است.<ref>سیار، فرهنگ و پوشاک مردم جنوب خراسان، ۱۳۷۰ش، ص۲۶۳.</ref>

=== آجیده‌دوزی با پنبه ===

برای آجیده‌دوزی با پنبه، ابتدا باید چِلواری را به پارچهٔ رویه دوخت و سپس میان پارچه رویه و آستر، یک لایه از [[پنبه]] قرار داد. در این مرحله، طرح مورد نظر را روی کاغذ پیاده کرده و پس از آن، با سنجاق روی آن را سوراخ‌سوراخ می‌کنند. در مرحله بعدی، از پودر گچ یا زغال (با توجه به روشن یا تیره بودن رنگ پارچه)، برای انتقال نقش به پارچه استفاده می‌کنند. امروزه، از وسایلی همچون کاربن، خط‌کش، نقاله و گونیا برای این منظور استفاده می‌شود. در مرحله آخر، دوخت شروع می‌شود.<ref>فرخ‌سرشت و دیگران، سوزن‌دوزی صنایع دستی، ۱۳۶۴ش، ص۵۲.</ref> در مرحله دوخت، هر سه لایه رویه، پنبه و آستر، با سوزن به‌هم دوخته می‌شوند. پس از آن، کار طراحی و دوخت نقش‌ها صورت می‌گیرد.<ref>صبا، نگرشی بر روند سوزن‌دوزی‌های سنتی ایرانی از هشت هزار سال قبل از میلاد تا امروز، ۱۳۷۰ش، ص۱۰۵؛ سیدصدر، دائرةالمعارف هنرهای صنایع دستی و حِرف مربوط به آن، ۱۳۸۶ش، ص69.</ref> برخی، برای ایجاد گرمای بیشتر، پس از اتمام پنبه‌دوزی، لایه میانی را به آن اضافه می‌کنند.<ref>سیدصدر، دائرةالمعارف هنرهای صنایع دستی و حِرف مربوط به آن، ۱۳۸۶ش، ص70، تصویر شماره 2.</ref>  

== نقوش آجیده‌دوزی ==

در هنر آجیده‌دوزی، از نقش‌های کهن و مدرن همچون نقوش هندسی، گل و مرغ، گل و بوته، طره‌ای، نیم‌طره‌ای، ترنجی، محرّماتی راست، محرّماتی کج، محرّماتی جناغی، بازوبندی، بندرومی، طبله، دایره‌ای، بیضی، لوزی، ترنج کاسه و نیم‌کاسه، لچکی، شمسه‌ای، نقوش هلالی، اسلیمی، گوشه‌ای، زیگزاگی، گل گلدانی و نیز تصاویر انسان، پرندگان و سایر انواع جانوران استفاده می‌شود.<ref>صبا، نگرشی بر روند سوزن‌دوزی‌های سنتی ایرانی از هشت هزار سال قبل از میلاد تا امروز، ۱۳۷۰ش، ص۱۰۵؛ سیدصدر، دائرةالمعارف هنرهای صنایع دستی و حِرف مربوط به آن، ۱۳۸۶ش، ص۶۸.</ref>