عفت: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۱۳۵:

ویکی ز

++++++++++

'''<big>عفاف</big>'''؛ خودداری از هر عمل زشت یا حرام به‌ویژه در تمایلات جنسی.

عفاف یکی از ارزش‌های مهم اخلاقی است که موجب کرامت انسان می‌شود. بی‌توجهی به عفت در [[زندگی]]، به روابط فردی و اجتماعی در جامعه لطمه وارد می‌کند. شناخت اهمیت و ضرورت [[عفت]] و رعایت آن در رفتار، کردار و گفتار موجب رشد و بالندگی فردی و اجتماعی است.

==مفهوم‌شناسی==

عفاف را به‌معنای خودداری و امتناع از سخن و عمل حرام و زشت دانسته‌اند<ref>قیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، 1414ق، ص418.</ref> عفت، حالتی را برای نفس ایجاد می‌کند که مانع از غلبۀ [[شهوت]] می‌شود و اصل آن، به‌معنی کفایت کردن به بهره‌مندی کم از چیزی است.<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، 1412ق، ص573.</ref> در اصطلاح عفت، کنترل قوای شهوانی با استفاده از قوای عقلانی است که از دیدگاه شرع و عقل پسندیده و افراط و تفریط در آن ناپسند است.<ref>نراقی، معراج السعادة، 1385ش، ص284.</ref>

==رابطۀ عفاف و حجاب==

عفاف و حجاب در معنای بازدارندگی اشتراک دارند. تفاوت منع و بازداری بین حجاب و عفت مانند فرق بین ظاهر و باطن است. بازداری حجاب در ظاهر فرد اتفاق می‌افتد؛ ولی در عفت، این امر خود را در باطن نشان می‌دهد. بین حجاب و عفت، ارتباط و تأثیرگذاری متقابل وجود دارد؛ یعنی هرچه حجاب و پوشش ظاهری بیشتر باشد، در تقویت و پرورش روحیۀ باطنی و درونی عفت، تأثیر بیشتری دارد و بالعکس، هرچه عفت درونی و باطنی بیش‌تر باشد باعث حجاب و پوشش ظاهری بیشتر و بهتر در مواجهه با نامحرم می‎شود.<ref>غلامی، مسئلة حجاب در جمهوری اسلامی ایران (بررسی حقوقی - جامعه‌شناختی)، 1391ش، ص29.</ref>

==رابطه عفاف با حیا==

با وجود این که عفاف و حیا دو صفت نفسانی بازدارندۀ انسانی‌اند که به‌شدت از نظر معنایی به هم نزدیک هستند و هر دو گسترۀ وسیعی را در بر می‌گیرند؛ عفت به بازدارندگی در برابر قوۀ شهویه و حیا به بازدارندگی در برابر دو قوۀ غضب و شهوت اشاره دارد. بر اساس روایات، حیا تقدم رتبی بر عفاف دارد و حیا منشأ وجودی عفاف است.<ref> [https://www.farsnews.ir/news/13921105001578/%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%81-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1% «مفهوم‌شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها»، خبرگزاری فارس.]</ref>

==عفاف در قرآن و روایات==

واژه تعفّف در قرآن، به‌معنای خودداری از اظهار فقر، به‌عنوان ارزشی اخلاقی مطرح شده است.<ref>سورۀ بقره، آیۀ 273.</ref> همچنین این مفهوم به خودداری از خوردن مال یتیم در صورت توانگری و بی‌نیازی نیز معنا شده است.<ref>سورۀ نساء، آیۀ 6.</ref> واژۀ استعفاف دو بار در قرآن به کار رفته است که بر عفت جنسی دلالت دارد و بیانگر حالتی در نفس است که از غلبه و تسلط شهوت جنسی جلوگیری می‌کند<ref>سورۀ نور، آیۀ 33.</ref> که یکی از نمودهای آن، خودداری از برداشتن پوشش است.<ref>سورۀ نور، آیۀ 60.</ref>

از منظر امام علی، اساس عقل، عفاف بیان شده که نتیجۀ آن دوری از زشتی است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، 1403ق، ج75، ص7 .</ref> غالباً در روایات و کتب اخلاق، منظور از عفت، خویشتن‌داری در خوردن و امور جنسی است که برترین عبادات شمرده شده و بسیار مورد تأکید است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، 1403ق، ج68، ص269.</ref>

==انواع عفاف==

عفاف در حیات انسانی دارای مصادیق گوناگونی است که برخی از آنها عبارت‌اند از:

* عفاف در نوع راه‌رفتن؛

* عفاف در نگاه؛

* عفاف در پوشش؛

* عفاف اقتصادی؛

* عفاف جنسی؛

* عفاف در اظهار زینت؛

* عفاف در معاشرت؛

* عفت‌ورزی در گرفتن برخی از حقوق.<ref>مهدوی‌کنی و ساقی، معناشناسی عفاف در آموزه‌های اسلامی با تأکید بر سیرۀ رضوی، 1391ش، ص33- 47.</ref>

==گسترۀ عفاف==

عفاف را می‌توان در تمامی ساحت‌های درونی و بیرونی انسان جستجو کرد. این شمول در تمامی جوانب زندگی اعم از بینش، گرایش و کنش انسان جاری است.<ref>رنجبر، جایگاه عفاف در سبک زندگی اسلامی، 1393ش، ص44-45.</ref>

==کارکردها==

برخی کارکردهای عفاف در جامعه به قرار زیر است؛ جذب افراد به سمت دین و تقویت اعتقادات مردم، رعایت حقوق افراد، برخورداری از امنیت اجتماعی، ایجاد مودت و استحکام روابط اجتماعی، استحکام بنیان خانواده، فراهم شدن بسترهای رشد و پیشرفت در عرصه‌های گوناگون، هدایت و رشد اخلاقی و دینی افراد در جامعه، مانعی بزرگ در برابر ناهنجاری‌ها، تجاوز به حقوق دیگران، خیانت و بدخلقی.<ref>عظیم‌زاده اردبیلی و خدایی، بررسی نقش عفاف در استحکام روابط اجتماعی با توجه به سیرۀ امام رضا (ع)، 1391ش، ص114-117.</ref>

==راه‌های گسترش==

برخی از راهکارهای ترویج فرهنگ عفاف در جامعه عبارت‌اند از: تقویت باورهای دینی،<ref>ماهینی، مفهوم شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها، 1389ش، ص105-107.</ref> آگاهی‌بخشی نسبت به فلسفه و پیامدهای روانی، اخلاقی، فرهنگی عفاف، احترام به شخصیت زن در جامعۀ اسلامی، توانمندسازی جوانان جهت توسعة طرح‌های خوداشتغالی و مهارت‌آموزی به‌عنوان زمینه‌ساز ازدواج و تشکیل خانواده، کاهش سن ازدواج، زمینه‌سازی اجتماعی جهت کشف توانمندی‌های دختران و پسران به‌جهت جلوگیری از بروز جلوه‌گری‌های نامناسب، ارائه الگوی مطلوب از زیست عفیفانه، تبیین عدم مغایرت پوشیدگی و عفاف با حضور و فعالیت‌های اجتماعی زنان، مناسب‌سازی فیزیکی و فرهنگی محیط کار شاغلین و مراجعین، توسعه و تنوع‌بخشی به الگوهای مناسب پوشش و حجاب، نظارت همه‌جانبه بر رسانه‌های جمعی در راستای رعایت حریم عفاف، امر به معروف ونهی از منکر.<ref>علی‌پورباغبان‌نژاد و رضایی، حجاب، آزادی یا اسارت؟، 1383ش، ص126-127؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101228 «راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>

==روز بزرگداشت عفاف==

در ۲۱ تیر سال ۱۳۱۴ش، گروهی از مردم مشهد در مسجد گوهرشاد، جهت اعتراض به قانون کشف حجاب تحصن کردند که با یورش مأموران رضاخان بیش از دو هزار نفر از مردم به شهادت رسیدند. پس از آن 21 تیر، سالروز حمله به مسجد گوهرشاد و شهیدان راه حجاب، به‌عنوان روز عفاف و حجاب نام‌گذاری شد.<ref>[https://www.jz.ac.ir/post/8855-21-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D8%9B-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%81-%D9%88-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%AF «21 تیر؛ روز عفاف و حجاب گرامی باد»، وب‌سایت جامعه‌الزهرا.]</ref>

==پانویس==

==منابع==

* قرآن

* راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، مصحح صفوان عدنان داوودی، بیروت - لبنان، دار الشامیة، 1412ق.

* «راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: 17 بهمن 1401ش.

* رنجبر، زهره سادات، جایگاه عفاف در سبک زندگی اسلامی، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه معارف اسلامی قم،1393ش.

* علی‌پور باغبان نژاد، یوسف و رضایی، اصغر، حجاب، آزادی یا اسارت؟ تبریز، احرار، 1383ش.

* عظیم‌زاده اردبیلی، فائزه و خدایی، انسیه، بررسی نقش عفاف در استحکام روابط اجتماعی با توجه به سیرۀ امام رضا، مجموعه مقالات جایگاه و تأثیر عفاف در تعاملات و ارتباطات با سیری در سیرۀ رضوی، مشهد، بنیاد فرهنگی و هنری امام رضا، 1391ش.

* غلامی، علی، مسئلۀ حجاب در جمهوری اسلامی ایران (بررسی حقوقی - جامعه‌شناختی)، تهران، دانشگاه امام صادق، 1391ش.

* قیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم، مؤسسه دار الهجره، 1414ق.

* مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی،1403ق.

* ماهینی، انسیه، «مفهوم‌شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها»، پژوهش‌نامۀ اخلاق، سال سوم، شمارۀ 10، 1389ش.

* «مفهوم‌شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 27 بهمن 1392ش.

* مهدوی‌کنی، صدیقه و ساقی، سمانه، معناشناسی عفاف در آموزه‌های اسلامی با تأکید بر سیرۀ رضوی، مجموعه مقالات جایگاه و تأثیر عفاف در تعاملات و ارتباطات با سیری در سیرۀ رضوی، تدوین فائزه عظیم‌زاده اردبیلی، مشهد، بنیاد فرهنگی و هنری امام رضا (ع)، 1391ش.

* نراقی، ملااحمد، معراج السعادة، قم، بوستان کتاب، 1385ش.

* «21 تیر؛ روز عفاف و حجاب گرامی باد»، وب‌سایت جامعه الزهرا، تاریخ درج مطلب: 21 تیر 1400ش.

ویکی رز

[[پرونده:تربیت_جنسی.jpg|جایگزین=امتناع الهه منصوریان ووشوکار ایرانی از دست دادن با مرد کره‌ای در زمان توزیع مدال|بندانگشتی|امتناع الهه منصوریان ووشوکار ایرانی از دست دادن با مرد کره‌ای در زمان توزیع مدال]]

{{درشت|'''عفاف'''}}، خویشتن‌داری در برابر تمایلات افراطی نفس به‌ویژه در امور جنسی

عفاف از «عَفَّ» به معنای خودداری و امتناع از چیزی است.<ref>فیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، 1414ق، ص418.</ref> برخی واژه‌شناسان عفاف را به‌طور کلی به معنای خودداری از حرام معنا کرده‌اند.<ref>فراهیدی، العین، 1409 ق، ج 1، ص 92، طریحی، مجمع البحرین، 1375ش، ج5، ص101.</ref> ابن‌فارس آن را به معنای خودداری از فعل قبیح یا منع از هر آنچه سزاوار نیست معنا کرده است.<ref>ابن فارس‏، معجم مقاییس اللغة، 1404ق، ج4، ص3.</ref> [[عفت]] به معنی مناعت هم بیان می‌شود؛ بدین صورت که باید آدمی را از غلبهٔ [[شهوت]] باز بدارد؛ پس باید عفیف، خودنگه‌دار و با مناعت باشد.<ref>قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ج5، ص18.</ref> عفاف در معنای خاص، حاصل شدن حالتی برای نفس و جان آدمی است که به وسیله آن از غلبه و تسلط شهوت جلوگیری می‌شود.<ref>راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، 1412ق، ص573.</ref>

عفاف و پاک‌دامنی، یک حالت نفسانی است؛ یعنی رام بودن قوه شهوانی تحت حکومت عقل و [[ایمان]]، تحت تأثیر قوه شهوانی نبودن، شَرَه نداشتن.<ref>مطهری، تعلیم و تربیت در اسلام، 1373ش، ص104.</ref> نراقی بیان داشته است که عفت یعنی قوه شهویه در خوردن و نکاح (امور جنسی) از حیث کم و کیف فرمان‌بردار عقل باشد و از آنچه عقل نهی می‌کند بپرهیزد و این همان حد اعتدال مورد پسند عقل و شرع است؛<ref>فاضل نراقی، جامع السعادات، بی‌تا، ص17.</ref>

بنابراین عفت، یک مفهوم عام به معنای [[خویشتن‌داری جنسی|خویشتن‌داری]] در برابر هرگونه تمایل افراطی نفسانی و یک مفهوم خاص به معنای خودداری از تمایلات افراطی جنسی است.<ref>قاضی‌زاده و احمدی سلمانی، «عفاف در قرآن با نگاهی به روایات»، 1386ش، ص92.</ref>

==تمایز مفهومی عفاف و حجاب==

حجب و [[حجاب]] هر دو مصدر و به معنی پنهان کردن و منع از دخول است. حجاب به معنی پرده نیز بیان می‌شود.<ref>قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ج2، ص103.</ref> همچنین به معنی پوشش<ref>ابن منظور‏، لسان العرب، 1414ق، ج۱، ص۲۹۸.</ref> و چیزی است که میان بیننده و آنچه می‌بیند، حائل است.<ref>طریحی، مجمع البحرین‏، 1375ش، ج۲، ص۳۴.</ref> بنابر پیش‌گفته‌ها حجاب امری بیرونی و ظاهری و عفاف ناظر به تمایلات و خواسته‌های درونی است.

==تمایز مفهومی عفاف و حیاء==

حیاء از ریشهٔ «ح‌ی‌ی»<ref>راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، 1412ق، ص268.</ref> یا «ح‌ی‌و» به معنای شرم<ref>قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ج2، ص215.</ref> و گرفتگی نفس از زشتی‌ها و ترک آن به جهت زشتی آن است.<ref>راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، 1412ق، ص270.</ref> از دیگر سو به معنی انقباض (گرفتگی) و انزوا (دوری گزینی) از کار زشت، به جهت [[ترس]] از مذمت مردم نیز بیان می‌شود.<ref>طریحی، مجمع البحرین‏، 1375ش، ج1، ص116.</ref> [[حیا]] و عفت دو صفت نفسانی و از [[فطرت|فطریات]] انسانی‌اند که از حیث معنایی ارتباط تنگاتنگی با هم دارند و حتی در مواردی به جای هم کاربست دارند. در روایتی عفت و حیا قرین و هم‌نشین هم بیان شده‌اند.<ref>تمیمی آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1410ق، ص38.</ref>

علامه طباطبایی نیز در تفسیر آیهٔ «فَجَاءَتْهُ إِحْدَاهُمَا تَمْشِی عَلَی اسْتِحْیَاء…»<ref>سوره قصص، آیه 28.</ref> که مواجههٔ موسی و دختر شعیب را بیان می‌دارد، استحیاء را به معنای عفت و نجابت در طرز راه رفتن بیان کرده است؛<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ق، ج16، ص26.</ref> اما برخی روایات تفاوت‌هایی برای این دو ذکر کرده‌اند. [[امام علی]] میوه و نتیجهٔ حیا را عفت دانسته‌<ref>تمیمی آمدی، غررالحکم و درر الکلم، 1410ق، ص257.</ref> و در روایتی دیگر سبب و علت عفت، حیا ذکر شده است؛<ref>تمیمی آمدی، غررالحکم و درر الکلم، 1410ق، ص257.</ref> بنابراین می‌توان عفت را مقدمهٔ کسب حیا دانست.

در حدیثی دیگر نیز [[امام صادق]] حیا، عفاف و سکوت را از نشانه‌های ایمان برشمرده‌اند<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، 1403ق، ج68، ص329.</ref> و این بدین معناست که تمایزی میان حیا و عفت قائل شده‌اند.کوتاه سخن اینکه عفت و حیا پیوندی نزدیک با یکدیگر دارند؛ گرچه تفاوت‌های اندکی می‌توان میان آن دو یافت ولی در مجموع هر دو به معنای ترک و خودداری از کارهای حرام و ناپسند است.

==پانویس==

==منابع==

* قرآن

* ابن‌فارس، احمد‏، معجم مقاییس اللغة، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، قم، انتشارات مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ق.

* ابن‌منظور، محمد بن مکرم‏، لسان العرب، تحقیق جمال‌الدین میردامادی، بیروت، انتشارات دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع- دار صادر، ۱۴۱۴ق.

* تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم و درر الکلم، محقق: مهدی رجایی، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۱۰ق.

* راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داوودی، بیروت، انتشارات دار الشامیة، چ اول، ۱۴۱۲ق.

* طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.

* طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین‏، تحقیق: احمد حسینی اشکوری، تهران، مرتضوی، چاپ سوم، ۱۳۷۵ش.

* فاضل نراقی، محمدمهدی بن أبی‌ذر، جامع السعادات، تصحیح و تعلیقات سید محمد کلانتر مقدمة شیخ محمدرضا مظفر، انتشارات اعلمی، بیروت، بی‌تا.

* فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، قم، هجرت، ۱۴۰۹ق.

* فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم، مؤسسه دار الهجره، ۱۴۱۴ق.

* قاضی‌زاده، کاظم، و احمدی سلمانی، سید علی، «عفاف در قرآن با نگاهی به روایات»، مطالعات راهبردی زنان (کتاب زنان)، ۱۳۸۶ش، سال نهم، شماره ۳۶.

* قرشی، علی‌اکبر، قاموس قرآن‏، دار الکتب الاسلامیة، تهران، ۱۴۱۲ق.

* مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدُرر أخبار الأئمة الأطهار، تهران، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.

* مطهری، مرتضی، تعلیم و تربیت در اسلام، قم، انتشارات صدرا، ۱۳۷۳ش.

ویکی زندگی

'''<big>عفاف</big>'''؛ خودداری از هر عمل زشت یا حرام به‌ویژه در تمایلات جنسی.

عفاف يکي از ارزش‌های مهم اخلاقی است که موجب کرامت انسان می‌شود. بی‌توجهی به عفت در زندگی، به روابط فردی و اجتماعی در جامعه لطمه وارد می‌کند. شناخت اهمیت و ضرورت عفت و رعایت آن در رفتار، کردار و گفتار موجب رشد و بالندگی فردی و اجتماعی است.

==مفهوم‌شناسی==

عفاف را به‌معنای خودداری و امتناع از سخن و عمل حرام و زشت دانسته‌اند<ref>قیومی، المصباح المنير في غريب الشرح الكبير، 1414ق، ص418.</ref> عفت، حالتی را برای نفس ایجاد می‌کند که مانع از غلبۀ شهوت می‌شود و اصل آن، به‌معنی کفایت کردن به بهره‌مندی کم از چیزی است.<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، 1412ق، ص573.</ref> در اصطلاح عفت، کنترل قوای شهوانی با استفاده از قوای عقلانی است که از دیدگاه شرع و عقل پسندیده و افراط و تفریط در آن ناپسند است.<ref>نراقی، معراج السعادة، 1385ش، ص284.</ref>

==رابطۀ عفاف و حجاب==

عفاف و حجاب در معنای بازدارندگی اشتراک دارند. تفاوت منع و بازداری بین حجاب و عفت مانند فرق بین ظاهر و باطن است. بازداری حجاب در ظاهر فرد اتفاق می‌افتد؛ ولی در عفت، این امر خود را در باطن نشان می‌دهد. بین حجاب و عفت، ارتباط و تأثیرگذاری متقابل وجود دارد؛ یعنی هرچه حجاب و پوشش ظاهری بیشتر باشد، در تقویت و پرورش روحیۀ باطنی و درونی عفت، تأثیر بیشتری دارد و بالعکس، هرچه عفت درونی و باطنی بیش‌تر باشد باعث حجاب و پوشش ظاهری بیشتر و بهتر در مواجهه با نامحرم می‌‎شود.<ref>غلامی، مسئلة حجاب در جمهوری اسلامی ایران (بررسی حقوقی - جامعه‌شناختی)، 1391ش، ص29.</ref>

==رابطه عفاف با حیا==

با وجود این که عفاف و حیا دو صفت نفسانی بازدارندۀ انسانی‌اند که به‌شدت از نظر معنایی به هم نزدیک هستند و هر دو گسترۀ وسیعی را در بر می‌گیرند؛ عفت به بازدارندگی در برابر قوۀ شهویه و حیا به بازدارندگی در برابر دو قوۀ غضب و شهوت اشاره دارد. بر اساس روایات، حیا تقدم رتبی بر عفاف دارد و حیا منشأ وجودی عفاف است.<ref> [https://www.farsnews.ir/news/13921105001578/%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%81-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1% «مفهوم‌شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها»، خبرگزاری فارس.]</ref>

==عفاف در قرآن و روایات==

واژه تعفّف در قرآن، به‌معنای خودداری از اظهار فقر، به‌عنوان ارزشی اخلاقی مطرح شده است.<ref>سورۀ بقره، آیۀ 273.</ref> همچنین این مفهوم به‌ خودداری از خوردن مال یتیم در صورت توانگری و بی‌نیازی نیز معنا شده است.<ref>سورۀ نساء، آیۀ 6.</ref> واژۀ استعفاف دو بار در قرآن به کار رفته است که بر عفت جنسی دلالت دارد و بیانگر حالتی در نفس است که از غلبه و تسلط شهوت جنسی جلوگیری می‌کند<ref>سورۀ نور، آیۀ 33.</ref> که یکی از نمودهای آن، خودداری از برداشتن پوشش است.<ref>سورۀ نور، آیۀ 60.</ref>

از منظر امام علی، اساس عقل، عفاف بیان شده که نتیجۀ آن دوری از زشتی است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، 1403ق، ج75، ص7 .</ref> غالباً در روایات و کتب اخلاق، منظور از عفت، خویشتن‌داری در خوردن و امور جنسی است که برترین عبادات شمرده شده و بسیار مورد تأکید است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، 1403ق، ج68، ص269.</ref>

==انواع عفاف==

عفاف در حیات انسانی دارای مصادیق گوناگونی است که برخی از آنها عبارت‌اند از:

* عفاف در نوع راه‌رفتن؛

* عفاف در نگاه؛

* عفاف در پوشش؛

* عفاف اقتصادی؛

* عفاف جنسی؛

* عفاف در اظهار زینت؛

* عفاف در معاشرت؛

* عفت‌ورزی در گرفتن برخی از حقوق.<ref>مهدوی‌کنی و ساقی، معناشناسی عفاف در آموزه‌های اسلامی با تأکید بر سیرۀ رضوی، 1391ش، ص33- 47.</ref>

==گسترۀ عفاف==

عفاف را می‌توان در تمامی ساحت‌های درونی و بیرونی انسان جستجو کرد. این شمول در تمامی جوانب زندگی اعم از بینش‌، گرایش و کنش انسان جاری است.<ref>رنجبر، جايگاه عفاف در سبک زندگي اسلامي، 1393ش، ص44-45.</ref>

==کارکردها==

برخی کارکردهای عفاف در جامعه به قرار زیر است؛ جذب افراد به سمت دین و تقویت اعتقادات مردم، رعایت حقوق افراد، برخورداری از امنیت اجتماعی، ایجاد مودت و استحکام روابط اجتماعی، استحکام بنیان خانواده، فراهم شدن بسترهای رشد و پیشرفت در عرصه‌های گوناگون، هدایت و رشد اخلاقی و دینی افراد در جامعه، مانعی بزرگ در برابر ناهنجاری‌ها، تجاوز به حقوق دیگران، خیانت و بدخلقی.<ref>عظیم‌زاده اردبیلی و خدایی، بررسی نقش عفاف در استحکام روابط اجتماعی با توجه به سیرۀ امام رضا (ع)، 1391ش، ص114-117.</ref>

==راه‌های گسترش==

برخی از راهکارهای ترویج فرهنگ عفاف در جامعه عبارت‌اند از: تقویت باورهای دینی،<ref>ماهینی، مفهوم شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها، 1389ش، ص105-107.</ref> آگاهی‌بخشی نسبت به فلسفه و پیامدهای روانی، اخلاقی، فرهنگی عفاف، احترام به شخصیت زن در جامعۀ اسلامی، توانمندسازی جوانان جهت توسعة طرح‌های خوداشتغالی و مهارت‌آموزی به‌عنوان زمینه‌ساز ازدواج و تشکیل خانواده، کاهش سن ازدواج، زمینه‌سازی اجتماعی جهت کشف توانمندی‌های دختران و پسران به‌جهت جلوگیری از بروز جلوه‌گری‌های نامناسب، ارائه الگوی مطلوب از زیست عفیفانه، تبیین عدم مغایرت پوشیدگی و عفاف با حضور و فعالیت‌های اجتماعی زنان، مناسب‌سازی فیزیکی و فرهنگی محیط کار شاغلین و مراجعین، توسعه و تنوع‌بخشی به الگو‌های مناسب پوشش و حجاب، نظارت همه‌جانبه بر رسانه‌های جمعی در راستای رعایت حریم عفاف، امر به معروف ونهی از منکر.<ref>علی‌پورباغبان‌نژاد و رضایی، حجاب، آزادی یا اسارت؟، 1383ش، ص126-127؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101228 «راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>

==روز بزرگداشت عفاف==

در ۲۱ تیر سال ۱۳۱۴ش، گروهی از مردم مشهد در مسجد گوهرشاد، جهت اعتراض به قانون کشف حجاب تحصن کردند که با یورش مأموران رضاخان بیش از دو هزار نفر از مردم به شهادت رسیدند. پس از آن 21 تیر، سالروز حمله به مسجد گوهرشاد و شهیدان راه حجاب، به‌عنوان روز عفاف و حجاب نام‌گذاری شد.<ref>[https://www.jz.ac.ir/post/8855-21-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D8%9B-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%81-%D9%88-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%AF «21 تیر؛ روز عفاف و حجاب گرامی باد»، وب‌سایت جامعه‌الزهرا.]</ref>

==پانویس==

==منابع==

* قرآن

* راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، مصحح صفوان عدنان داوودی، بیروت - لبنان، دار الشامیة، 1412ق.

* «راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: 17 بهمن 1401ش.

* رنجبر، زهره سادات، جایگاه عفاف در سبک زندگی اسلامی، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه معارف اسلامی قم،1393ش.

* علی‌پور باغبان نژاد، یوسف و رضایی، اصغر، حجاب، آزادی یا اسارت؟ تبریز، احرار، 1383ش.

* عظیم‌زاده اردبیلی، فائزه و خدایی، انسیه، بررسی نقش عفاف در استحکام روابط اجتماعی با توجه به سیرۀ امام رضا، مجموعه مقالات جایگاه و تأثیر عفاف در تعاملات و ارتباطات با سیری در سیرۀ رضوی، مشهد، بنیاد فرهنگی و هنری امام رضا، 1391ش.

* غلامی، علی، مسئلۀ حجاب در جمهوری اسلامی ایران (بررسی حقوقی - جامعه‌شناختی)، تهران، دانشگاه امام صادق، 1391ش.

* قیومی، المصباح المنير في غريب الشرح الكبير، قم، مؤسسه دار الهجره، 1414ق.

* مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربي،1403ق.

* ماهینی، انسیه، «مفهوم‌شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها»، پژوهش‌نامۀ اخلاق، سال سوم، شمارۀ 10، 1389ش.

* «مفهوم‌شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 27 بهمن 1392ش.

* مهدوی‌کنی، صدیقه و ساقی، سمانه، معناشناسی عفاف در آموزه‌های اسلامی با تأکید بر سیرۀ رضوی، مجموعه مقالات جایگاه و تأثیر عفاف در تعاملات و ارتباطات با سیری در سیرۀ رضوی، تدوین فائزه عظیم‌زاده اردبیلی، مشهد، بنیاد فرهنگی و هنری امام رضا (ع)، 1391ش.

* نراقی، ملااحمد، معراج السعادة، قم، بوستان کتاب، 1385ش.

* «21 تیر؛ روز عفاف و حجاب گرامی باد»، وب‌سایت جامعه الزهرا، تاریخ درج مطلب: 21 تیر 1400ش.

@@ خط ۱۳۵: / خط ۱۳۵: @@
 {{زندگی}}
 ویکی ز
+++++++++++
+'''<big>عفاف</big>'''؛ خودداری از هر عمل زشت یا حرام به‌ویژه در تمایلات جنسی.
+عفاف یکی از ارزش‌های مهم اخلاقی است که موجب کرامت انسان می‌شود. بی‌توجهی به عفت در [[زندگی]]، به روابط فردی و اجتماعی در جامعه لطمه وارد می‌کند. شناخت اهمیت و ضرورت [[عفت]] و رعایت آن در رفتار، کردار و گفتار موجب رشد و بالندگی فردی و اجتماعی است.
+==مفهوم‌شناسی==
+عفاف را به‌معنای خودداری و امتناع از سخن و عمل حرام و زشت دانسته‌اند<ref>قیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، 1414ق، ص418.</ref>  عفت، حالتی را برای نفس ایجاد می‌کند که مانع از غلبۀ [[شهوت]] می‌شود و اصل آن، به‌معنی کفایت کردن به بهره‌مندی کم از چیزی است.<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، 1412ق، ص573.</ref>  در اصطلاح عفت، کنترل قوای شهوانی با استفاده از قوای عقلانی است که از دیدگاه شرع و عقل پسندیده و افراط و تفریط در آن ناپسند است.<ref>نراقی، معراج السعادة، 1385ش، ص284.</ref>
+==رابطۀ عفاف و حجاب==
+عفاف و حجاب در معنای بازدارندگی اشتراک دارند. تفاوت منع و بازداری بین حجاب و عفت مانند فرق بین ظاهر و باطن است. بازداری حجاب در ظاهر فرد اتفاق می‌افتد؛ ولی در عفت، این امر خود را در باطن نشان می‌دهد. بین حجاب و عفت، ارتباط و تأثیرگذاری متقابل وجود دارد؛ یعنی هرچه حجاب و پوشش ظاهری بیشتر باشد، در تقویت و پرورش روحیۀ باطنی و درونی عفت، تأثیر بیشتری دارد و بالعکس، هرچه عفت درونی و باطنی بیش‌تر باشد باعث حجاب و پوشش ظاهری بیشتر و بهتر در مواجهه با نامحرم می‎شود.<ref>غلامی، مسئلة حجاب در جمهوری اسلامی ایران (بررسی حقوقی - جامعه‌شناختی)، 1391ش، ص29.</ref>
+==رابطه عفاف با حیا==
+با وجود این که عفاف و حیا دو صفت نفسانی بازدارندۀ انسانی‌اند که به‌شدت از نظر معنایی به هم نزدیک هستند و هر دو گسترۀ وسیعی را در بر می‌گیرند؛ عفت به بازدارندگی در برابر قوۀ شهویه و حیا به بازدارندگی در برابر دو قوۀ غضب و شهوت اشاره دارد. بر اساس روایات، حیا تقدم رتبی بر عفاف دارد و حیا منشأ وجودی عفاف است.<ref> [https://www.farsnews.ir/news/13921105001578/%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%81-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1% «مفهوم‌شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها»، خبرگزاری فارس.]</ref>
+==عفاف در قرآن و روایات==
+واژه تعفّف در قرآن، به‌معنای خودداری از اظهار فقر، به‌عنوان ارزشی اخلاقی مطرح شده است.<ref>سورۀ بقره، آیۀ 273.</ref>  همچنین این مفهوم به خودداری از خوردن مال یتیم در صورت توانگری و بی‌نیازی نیز معنا شده است.<ref>سورۀ نساء، آیۀ 6.</ref>  واژۀ استعفاف دو بار در قرآن به کار رفته است که بر عفت جنسی دلالت دارد و بیانگر حالتی در نفس است که از غلبه و تسلط شهوت جنسی جلوگیری می‌کند<ref>سورۀ نور، آیۀ 33.</ref>  که یکی از نمودهای آن، خودداری از برداشتن پوشش است.<ref>سورۀ نور، آیۀ 60.</ref>
+از منظر امام علی، اساس عقل، عفاف بیان شده که نتیجۀ آن دوری از زشتی است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، 1403ق، ج75، ص7 .</ref>  غالباً در روایات و کتب اخلاق، منظور از عفت، خویشتن‌داری در خوردن و امور جنسی است که برترین عبادات شمرده شده و بسیار مورد تأکید است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، 1403ق، ج68، ص269.</ref>
+==انواع عفاف==
+عفاف در حیات انسانی دارای مصادیق گوناگونی است که برخی از آنها عبارت‌اند از:
+* عفاف در نوع راه‌رفتن؛
+* عفاف در نگاه؛
+* عفاف در پوشش؛
+* عفاف اقتصادی؛
+* عفاف جنسی؛
+* عفاف در اظهار زینت؛
+* عفاف در معاشرت؛
+* عفت‌ورزی در گرفتن برخی از حقوق.<ref>مهدوی‌کنی و ساقی، معناشناسی عفاف در آموزه‌های اسلامی با تأکید بر سیرۀ رضوی، 1391ش، ص33- 47.</ref>
+==گسترۀ عفاف==
+عفاف را می‌توان در تمامی ساحت‌های درونی و بیرونی انسان جستجو کرد. این شمول در تمامی جوانب زندگی اعم از بینش، گرایش و کنش انسان جاری است.<ref>رنجبر، جایگاه عفاف در سبک زندگی اسلامی، 1393ش، ص44-45.</ref>
+==کارکردها==
+برخی کارکردهای عفاف در جامعه به قرار زیر است؛ جذب افراد به سمت دین و تقویت اعتقادات مردم، رعایت حقوق افراد، برخورداری از امنیت اجتماعی، ایجاد مودت و استحکام روابط اجتماعی، استحکام بنیان خانواده، فراهم شدن بسترهای رشد و پیشرفت در عرصه‌های گوناگون، هدایت و رشد اخلاقی و دینی افراد در جامعه، مانعی بزرگ در برابر ناهنجاری‌ها، تجاوز به حقوق دیگران، خیانت و بدخلقی.<ref>عظیم‌زاده اردبیلی و خدایی، بررسی نقش عفاف در استحکام روابط اجتماعی با توجه به سیرۀ امام رضا (ع)، 1391ش، ص114-117.</ref>
+==راه‌های گسترش==
+برخی از راهکارهای ترویج فرهنگ عفاف در جامعه عبارت‌اند از: تقویت باورهای دینی،<ref>ماهینی، مفهوم شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها، 1389ش، ص105-107.</ref>  آگاهی‌بخشی نسبت به فلسفه و پیامدهای روانی، اخلاقی، فرهنگی عفاف، احترام به شخصیت زن در جامعۀ اسلامی، توانمندسازی جوانان جهت توسعة طرح‌های خوداشتغالی و مهارت‌آموزی به‌عنوان زمینه‌ساز ازدواج و تشکیل خانواده، کاهش سن ازدواج، زمینه‌سازی اجتماعی جهت کشف توانمندی‌های دختران و پسران به‌جهت جلوگیری از بروز جلوه‌گری‌های نامناسب، ارائه الگوی مطلوب از زیست عفیفانه، تبیین عدم مغایرت پوشیدگی و عفاف با حضور و فعالیت‌های اجتماعی زنان، مناسب‌سازی فیزیکی و فرهنگی محیط کار شاغلین و مراجعین، توسعه و تنوع‌بخشی به الگوهای مناسب پوشش و حجاب، نظارت همه‌جانبه بر رسانه‌های جمعی در راستای رعایت حریم عفاف، امر به معروف ونهی از منکر.<ref>علی‌پورباغبان‌نژاد و رضایی، حجاب، آزادی یا اسارت؟، 1383ش، ص126-127؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101228 «راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
+==روز بزرگداشت عفاف==
+در ۲۱ تیر سال ۱۳۱۴ش، گروهی از مردم مشهد در مسجد گوهرشاد، جهت اعتراض به قانون کشف حجاب تحصن کردند که با یورش مأموران رضاخان بیش از دو هزار نفر از مردم به شهادت رسیدند. پس از آن 21 تیر، سالروز حمله به مسجد گوهرشاد و شهیدان راه حجاب، به‌عنوان روز عفاف و حجاب نام‌گذاری شد.<ref>[https://www.jz.ac.ir/post/8855-21-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D8%9B-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%81-%D9%88-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%AF «21 تیر؛ روز عفاف و حجاب گرامی باد»، وب‌سایت جامعه‌الزهرا.]</ref>
+==پانویس==
+{{پانویس}}
+==منابع==
+{{آغاز منابع}}
+* قرآن
+* راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، مصحح صفوان عدنان داوودی، بیروت - لبنان، دار الشامیة، 1412ق.
+* «راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: 17 بهمن 1401ش.
+* رنجبر، زهره سادات، جایگاه عفاف در سبک زندگی اسلامی، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه معارف اسلامی قم،1393ش.
+* علی‌پور باغبان نژاد، یوسف و رضایی، اصغر، حجاب، آزادی یا اسارت؟ تبریز، احرار، 1383ش.
+* عظیم‌زاده اردبیلی، فائزه و خدایی، انسیه، بررسی نقش عفاف در استحکام روابط اجتماعی با توجه به سیرۀ امام رضا، مجموعه مقالات جایگاه و تأثیر عفاف در تعاملات و ارتباطات با سیری در سیرۀ رضوی، مشهد، بنیاد فرهنگی و هنری امام رضا، 1391ش.
+* غلامی، علی، مسئلۀ حجاب در جمهوری اسلامی ایران (بررسی حقوقی - جامعه‌شناختی)، تهران، دانشگاه امام صادق، 1391ش.
+* قیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم، مؤسسه دار الهجره، 1414ق.
+* مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی،1403ق.
+* ماهینی، انسیه، «مفهوم‌شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها»، پژوهش‌نامۀ اخلاق، سال سوم، شمارۀ 10، 1389ش.
+* «مفهوم‌شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 27 بهمن 1392ش.
+* مهدوی‌کنی، صدیقه و ساقی، سمانه، معناشناسی عفاف در آموزه‌های اسلامی با تأکید بر سیرۀ رضوی، مجموعه مقالات جایگاه و تأثیر عفاف در تعاملات و ارتباطات با سیری در سیرۀ رضوی، تدوین فائزه عظیم‌زاده اردبیلی، مشهد، بنیاد فرهنگی و هنری امام رضا (ع)، 1391ش.
+* نراقی، ملااحمد، معراج السعادة، قم، بوستان کتاب، 1385ش.
+* «21 تیر؛ روز عفاف و حجاب گرامی باد»، وب‌سایت جامعه الزهرا، تاریخ درج مطلب: 21 تیر 1400ش.
+{{پایان منابع}}
+ویکی رز
+[[پرونده:تربیت_جنسی.jpg|جایگزین=امتناع الهه منصوریان ووشوکار ایرانی از دست دادن با مرد کره‌ای در زمان توزیع مدال|بندانگشتی|امتناع الهه منصوریان ووشوکار ایرانی از دست دادن با مرد کره‌ای در زمان توزیع مدال]]
+{{درشت|'''عفاف'''}}، خویشتن‌داری در برابر تمایلات افراطی نفس به‌ویژه در امور جنسی
+عفاف از «عَفَّ» به معنای خودداری و امتناع از چیزی است.<ref>فیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، 1414ق، ص418.</ref> برخی واژه‌شناسان عفاف را به‌طور کلی به معنای خودداری از حرام معنا کرده‌اند.<ref>فراهیدی، العین، 1409 ق، ج 1، ص 92، طریحی، مجمع البحرین، 1375ش، ج5، ص101.</ref> ابن‌فارس آن را به معنای خودداری از فعل قبیح یا منع از هر آنچه سزاوار نیست معنا کرده است.<ref>ابن فارس‏، معجم مقاییس اللغة، 1404ق، ج4، ص3.</ref> [[عفت]] به معنی مناعت هم بیان می‌شود؛ بدین صورت که باید آدمی را از غلبهٔ [[شهوت]] باز بدارد؛ پس باید عفیف، خودنگه‌دار و با مناعت باشد.<ref>قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ج5، ص18.</ref> عفاف در معنای خاص، حاصل شدن حالتی برای نفس و جان آدمی است که به وسیله آن از غلبه و تسلط شهوت جلوگیری می‌شود.<ref>راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، 1412ق، ص573.</ref>
+عفاف و پاک‌دامنی، یک حالت نفسانی است؛ یعنی رام بودن قوه شهوانی تحت حکومت عقل و [[ایمان]]، تحت تأثیر قوه شهوانی نبودن، شَرَه نداشتن.<ref>مطهری، تعلیم و تربیت در اسلام، 1373ش، ص104.</ref> نراقی بیان داشته است که عفت یعنی قوه شهویه در خوردن و نکاح (امور جنسی) از حیث کم و کیف فرمان‌بردار عقل باشد و از آنچه عقل نهی می‌کند بپرهیزد و این همان حد اعتدال مورد پسند عقل و شرع است؛<ref>فاضل نراقی، جامع السعادات، بی‌تا، ص17.</ref>
+بنابراین عفت، یک مفهوم عام به معنای [[خویشتن‌داری جنسی|خویشتن‌داری]] در برابر هرگونه تمایل افراطی نفسانی و یک مفهوم خاص به معنای خودداری از تمایلات افراطی جنسی است.<ref>قاضی‌زاده و احمدی سلمانی، «عفاف در قرآن با نگاهی به روایات»، 1386ش، ص92.</ref>
+==تمایز مفهومی عفاف و حجاب==
+حجب و [[حجاب]] هر دو مصدر و به معنی پنهان کردن و منع از دخول است. حجاب به معنی پرده نیز بیان می‌شود.<ref>قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ج2، ص103.</ref> همچنین به معنی پوشش<ref>ابن منظور‏، لسان العرب، 1414ق، ج۱، ص۲۹۸.</ref> و چیزی است که میان بیننده و آنچه می‌بیند، حائل است.<ref>طریحی، مجمع البحرین‏، 1375ش، ج۲، ص۳۴.</ref> بنابر پیش‌گفته‌ها حجاب امری بیرونی و ظاهری و عفاف ناظر به تمایلات و خواسته‌های درونی است.
+==تمایز مفهومی عفاف و حیاء==
+حیاء از ریشهٔ «ح‌ی‌ی»<ref>راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، 1412ق، ص268.</ref> یا «ح‌ی‌و» به معنای شرم<ref>قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ج2، ص215.</ref> و گرفتگی نفس از زشتی‌ها و ترک آن به جهت زشتی آن است.<ref>راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، 1412ق، ص270.</ref> از دیگر سو به معنی انقباض (گرفتگی) و انزوا (دوری گزینی) از کار زشت، به جهت [[ترس]] از مذمت مردم نیز بیان می‌شود.<ref>طریحی، مجمع البحرین‏، 1375ش، ج1، ص116.</ref> [[حیا]] و عفت دو صفت نفسانی و از [[فطرت|فطریات]] انسانی‌اند که از حیث معنایی ارتباط تنگاتنگی با هم دارند و حتی در مواردی به جای هم کاربست دارند. در روایتی عفت و حیا قرین و هم‌نشین هم بیان شده‌اند.<ref>تمیمی آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1410ق، ص38.</ref>
+علامه طباطبایی نیز در تفسیر آیهٔ «فَجَاءَتْهُ إِحْدَاهُمَا تَمْشِی عَلَی اسْتِحْیَاء…»<ref>سوره قصص، آیه 28.</ref> که مواجههٔ موسی و دختر شعیب را بیان می‌دارد، استحیاء را به معنای عفت و نجابت در طرز راه رفتن بیان کرده است؛<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ق، ج16، ص26.</ref> اما برخی روایات تفاوت‌هایی برای این دو ذکر کرده‌اند. [[امام علی]] میوه و نتیجهٔ حیا را عفت دانسته‌<ref>تمیمی آمدی، غررالحکم و درر الکلم، 1410ق، ص257.</ref> و در روایتی دیگر سبب و علت عفت، حیا ذکر شده است؛<ref>تمیمی آمدی، غررالحکم و درر الکلم، 1410ق، ص257.</ref> بنابراین می‌توان عفت را مقدمهٔ کسب حیا دانست.
+در حدیثی دیگر نیز [[امام صادق]] حیا، عفاف و سکوت را از نشانه‌های ایمان برشمرده‌اند<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، 1403ق، ج68، ص329.</ref> و این بدین معناست که تمایزی میان حیا و عفت قائل شده‌اند.کوتاه سخن اینکه عفت و حیا پیوندی نزدیک با یکدیگر دارند؛ گرچه تفاوت‌های اندکی می‌توان میان آن دو یافت ولی در مجموع هر دو به معنای ترک و خودداری از کارهای حرام و ناپسند است.
+==پانویس==
+{{پانویس}}
+==منابع==
+{{آغاز منابع}}
+* قرآن
+* ابن‌فارس، احمد‏، معجم مقاییس اللغة، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، قم، انتشارات مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ق.
+* ابن‌منظور، محمد بن مکرم‏، لسان العرب، تحقیق جمال‌الدین میردامادی، بیروت، انتشارات دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع- دار صادر، ۱۴۱۴ق.
+* تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم و درر الکلم، محقق: مهدی رجایی، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۱۰ق.
+* راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داوودی، بیروت، انتشارات دار الشامیة، چ اول، ۱۴۱۲ق.
+* طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
+* طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین‏، تحقیق: احمد حسینی اشکوری، تهران، مرتضوی، چاپ سوم، ۱۳۷۵ش.
+* فاضل نراقی، محمدمهدی بن أبی‌ذر، جامع السعادات، تصحیح و تعلیقات سید محمد کلانتر مقدمة شیخ محمدرضا مظفر، انتشارات اعلمی، بیروت، بی‌تا.
+* فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، قم، هجرت، ۱۴۰۹ق.
+* فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم، مؤسسه دار الهجره، ۱۴۱۴ق.
+* قاضی‌زاده، کاظم، و احمدی سلمانی، سید علی، «عفاف در قرآن با نگاهی به روایات»، مطالعات راهبردی زنان (کتاب زنان)، ۱۳۸۶ش، سال نهم، شماره ۳۶.
+* قرشی، علی‌اکبر، قاموس قرآن‏، دار الکتب الاسلامیة، تهران، ۱۴۱۲ق.
+* مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدُرر أخبار الأئمة الأطهار، تهران، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
+* مطهری، مرتضی، تعلیم و تربیت در اسلام، قم، انتشارات صدرا، ۱۳۷۳ش.
+{{پایان منابع}}
+ویکی زندگی
+'''<big>عفاف</big>'''؛ خودداری از هر عمل زشت یا حرام به‌ویژه در تمایلات جنسی.
+عفاف يکي از ارزش‌های مهم اخلاقی است که موجب کرامت انسان می‌شود. بی‌توجهی به عفت در زندگی، به روابط فردی و اجتماعی در جامعه لطمه وارد می‌کند. شناخت اهمیت و ضرورت عفت و رعایت آن در رفتار، کردار و گفتار موجب رشد و بالندگی فردی و اجتماعی است.
+==مفهوم‌شناسی==
+عفاف را به‌معنای خودداری و امتناع از سخن و عمل حرام و زشت دانسته‌اند<ref>قیومی، المصباح المنير في غريب الشرح الكبير، 1414ق، ص418.</ref>  عفت، حالتی را برای نفس ایجاد می‌کند که مانع از غلبۀ شهوت می‌شود و اصل آن، به‌معنی کفایت کردن به بهره‌مندی کم از چیزی است.<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، 1412ق، ص573.</ref>  در اصطلاح عفت، کنترل قوای شهوانی با استفاده از قوای عقلانی است که از دیدگاه شرع و عقل پسندیده و افراط و تفریط در آن ناپسند است.<ref>نراقی، معراج السعادة، 1385ش، ص284.</ref>
+==رابطۀ عفاف و حجاب==
+عفاف و حجاب در معنای بازدارندگی اشتراک دارند. تفاوت منع و بازداری بین حجاب و عفت مانند فرق بین ظاهر و باطن است. بازداری حجاب در ظاهر فرد اتفاق می‌افتد؛ ولی در عفت، این امر خود را در باطن نشان می‌دهد. بین حجاب و عفت، ارتباط و تأثیرگذاری متقابل وجود دارد؛ یعنی هرچه حجاب و پوشش ظاهری بیشتر باشد، در تقویت و پرورش روحیۀ باطنی و درونی عفت، تأثیر بیشتری دارد و بالعکس، هرچه عفت درونی و باطنی بیش‌تر باشد باعث حجاب و پوشش ظاهری بیشتر و بهتر در مواجهه با نامحرم می‌‎شود.<ref>غلامی، مسئلة حجاب در جمهوری اسلامی ایران (بررسی حقوقی - جامعه‌شناختی)، 1391ش، ص29.</ref>
+==رابطه عفاف با حیا==
+با وجود این که عفاف و حیا دو صفت نفسانی بازدارندۀ انسانی‌اند که به‌شدت از نظر معنایی به هم نزدیک هستند و هر دو گسترۀ وسیعی را در بر می‌گیرند؛ عفت به بازدارندگی در برابر قوۀ شهویه و حیا به بازدارندگی در برابر دو قوۀ غضب و شهوت اشاره دارد. بر اساس روایات، حیا تقدم رتبی بر عفاف دارد و حیا منشأ وجودی عفاف است.<ref> [https://www.farsnews.ir/news/13921105001578/%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%81-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1% «مفهوم‌شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها»، خبرگزاری فارس.]</ref>
+==عفاف در قرآن و روایات==
+واژه تعفّف در قرآن، به‌معنای خودداری از اظهار فقر، به‌عنوان ارزشی اخلاقی مطرح شده است.<ref>سورۀ بقره، آیۀ 273.</ref>  همچنین این مفهوم به‌ خودداری از خوردن مال یتیم در صورت توانگری و بی‌نیازی نیز معنا شده است.<ref>سورۀ نساء، آیۀ 6.</ref>  واژۀ استعفاف دو بار در قرآن به کار رفته است که بر عفت جنسی دلالت دارد و بیانگر حالتی در نفس است که از غلبه و تسلط شهوت جنسی جلوگیری می‌کند<ref>سورۀ نور، آیۀ 33.</ref>  که یکی از نمودهای آن، خودداری از برداشتن پوشش است.<ref>سورۀ نور، آیۀ 60.</ref>
+از منظر امام علی، اساس عقل، عفاف بیان شده که نتیجۀ آن دوری از زشتی است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، 1403ق، ج75، ص7 .</ref>  غالباً در روایات و کتب اخلاق، منظور از عفت، خویشتن‌داری در خوردن و امور جنسی است که برترین عبادات شمرده شده و بسیار مورد تأکید است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، 1403ق، ج68، ص269.</ref>
+==انواع عفاف==
+عفاف در حیات انسانی دارای مصادیق گوناگونی است که برخی از آنها عبارت‌اند از:
+* عفاف در نوع راه‌رفتن؛
+* عفاف در نگاه؛
+* عفاف در پوشش؛
+* عفاف اقتصادی؛
+* عفاف جنسی؛
+* عفاف در اظهار زینت؛
+* عفاف در معاشرت؛
+* عفت‌ورزی در گرفتن برخی از حقوق.<ref>مهدوی‌کنی و ساقی، معناشناسی عفاف در آموزه‌های اسلامی با تأکید بر سیرۀ رضوی، 1391ش، ص33- 47.</ref>
+==گسترۀ عفاف==
+عفاف را می‌توان در تمامی ساحت‌های درونی و بیرونی انسان جستجو کرد. این شمول در تمامی جوانب زندگی اعم از بینش‌، گرایش و کنش انسان جاری است.<ref>رنجبر، جايگاه عفاف در سبک زندگي اسلامي، 1393ش، ص44-45.</ref>
+==کارکردها==
+برخی کارکردهای عفاف در جامعه به قرار زیر است؛ جذب افراد به سمت دین و تقویت اعتقادات مردم، رعایت حقوق افراد، برخورداری از امنیت اجتماعی، ایجاد مودت و استحکام روابط اجتماعی، استحکام بنیان خانواده، فراهم شدن بسترهای رشد و پیشرفت در عرصه‌های گوناگون، هدایت و رشد اخلاقی و دینی افراد در جامعه، مانعی بزرگ در برابر ناهنجاری‌ها، تجاوز به حقوق دیگران، خیانت و بدخلقی.<ref>عظیم‌زاده اردبیلی و خدایی، بررسی نقش عفاف در استحکام روابط اجتماعی با توجه به سیرۀ امام رضا (ع)، 1391ش، ص114-117.</ref>
+==راه‌های گسترش==
+برخی از راهکارهای ترویج فرهنگ عفاف در جامعه عبارت‌اند از: تقویت باورهای دینی،<ref>ماهینی، مفهوم شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها، 1389ش، ص105-107.</ref>  آگاهی‌بخشی نسبت به فلسفه و پیامدهای روانی، اخلاقی، فرهنگی عفاف، احترام به شخصیت زن در جامعۀ اسلامی، توانمندسازی جوانان جهت توسعة طرح‌های خوداشتغالی و مهارت‌آموزی به‌عنوان زمینه‌ساز ازدواج و تشکیل خانواده، کاهش سن ازدواج، زمینه‌سازی اجتماعی جهت کشف توانمندی‌های دختران و پسران به‌جهت جلوگیری از بروز جلوه‌گری‌های نامناسب، ارائه الگوی مطلوب از زیست عفیفانه، تبیین عدم مغایرت پوشیدگی و عفاف با حضور و فعالیت‌های اجتماعی زنان، مناسب‌سازی فیزیکی و فرهنگی محیط کار شاغلین و مراجعین، توسعه و تنوع‌بخشی به الگو‌های مناسب پوشش و حجاب، نظارت همه‌جانبه بر رسانه‌های جمعی در راستای رعایت حریم عفاف، امر به معروف ونهی از منکر.<ref>علی‌پورباغبان‌نژاد و رضایی، حجاب، آزادی یا اسارت؟، 1383ش، ص126-127؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101228 «راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
+==روز بزرگداشت عفاف==
+در ۲۱ تیر سال ۱۳۱۴ش، گروهی از مردم مشهد در مسجد گوهرشاد، جهت اعتراض به قانون کشف حجاب تحصن کردند که با یورش مأموران رضاخان بیش از دو هزار نفر از مردم به شهادت رسیدند. پس از آن 21 تیر، سالروز حمله به مسجد گوهرشاد و شهیدان راه حجاب، به‌عنوان روز عفاف و حجاب نام‌گذاری شد.<ref>[https://www.jz.ac.ir/post/8855-21-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D8%9B-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%81-%D9%88-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%AF «21 تیر؛ روز عفاف و حجاب گرامی باد»، وب‌سایت جامعه‌الزهرا.]</ref>
+==پانویس==
+{{پانویس}}
+==منابع==
+* قرآن
+* راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، مصحح صفوان عدنان داوودی، بیروت - لبنان، دار الشامیة، 1412ق.
+* «راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: 17 بهمن 1401ش.
+* رنجبر، زهره سادات، جایگاه عفاف در سبک زندگی اسلامی، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه معارف اسلامی قم،1393ش.
+* علی‌پور باغبان نژاد، یوسف و رضایی، اصغر، حجاب، آزادی یا اسارت؟ تبریز، احرار، 1383ش.
+* عظیم‌زاده اردبیلی، فائزه و خدایی، انسیه، بررسی نقش عفاف در استحکام روابط اجتماعی با توجه به سیرۀ امام رضا، مجموعه مقالات جایگاه و تأثیر عفاف در تعاملات و ارتباطات با سیری در سیرۀ رضوی، مشهد، بنیاد فرهنگی و هنری امام رضا، 1391ش.
+* غلامی، علی، مسئلۀ حجاب در جمهوری اسلامی ایران (بررسی حقوقی - جامعه‌شناختی)، تهران، دانشگاه امام صادق، 1391ش.
+* قیومی، المصباح المنير في غريب الشرح الكبير، قم، مؤسسه دار الهجره، 1414ق.
+* مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربي،1403ق.
+* ماهینی، انسیه، «مفهوم‌شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها»، پژوهش‌نامۀ اخلاق، سال سوم، شمارۀ 10، 1389ش.
+* «مفهوم‌شناسی حیا و عفاف؛ آسیب‌ها و راهکارها»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 27 بهمن 1392ش.
+* مهدوی‌کنی، صدیقه و ساقی، سمانه، معناشناسی عفاف در آموزه‌های اسلامی با تأکید بر سیرۀ رضوی، مجموعه مقالات جایگاه و تأثیر عفاف در تعاملات و ارتباطات با سیری در سیرۀ رضوی، تدوین فائزه عظیم‌زاده اردبیلی، مشهد، بنیاد فرهنگی و هنری امام رضا (ع)، 1391ش.
+* نراقی، ملااحمد، معراج السعادة، قم، بوستان کتاب، 1385ش.
+*  «21 تیر؛ روز عفاف و حجاب گرامی باد»، وب‌سایت جامعه الزهرا، تاریخ درج مطلب: 21 تیر 1400ش.
+{{زن}}