حضرت فاطمه: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''<big>حضرت فاطمه</big>'''، فرزند آخرین فرستاده خدا حضرت محمد بن عبدالله.<br>
+'''<big>حضرت فاطمه</big>'''، فرزند آخرین فرستاده خدا حضرت محمد بن عبدالله.
-فاطمه (علیها سلام) دختر [[حضرت محمد]] (صلی الله علیه و آله) در روز [[جمعه]] 20 جمادی‌الثانی سال پنجم<ref>کلینی، الکافی، 1363ش، ج1، ص458؛ طوسی، مصباح المتهجد، 1411ق، ص793؛ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص247.</ref>  یا دوم<ref>مفید، مسار الشیعه، 1414ق، ص54؛ کفعمی، المصباح، 1403ق، ص512.</ref>  پس از [[بعثت]] و بنابر قول اکثر علمای اهل سنت پنج سال پیش از بعثت<ref>ابن‌سعد، طبقات الکبری، 1410ق، ج1، ص33 و ج8، ص19؛ بلاذری، أنساب الأشراف، 1417ق، ج1، ص403؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص66.</ref> به دنیا آمد. با توجه به اختلاف در سال تولد فاطمه، درباره عمر او نیز اختلاف است و از 18 سال<ref>کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۴۵۸؛ طبری امامی، دلائل الامامة، ۱۴۱۳ق، ص۱۳۶؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۹۰. </ref>  تا 21 سال<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص144.</ref>  و 29 سال<ref>ابن‌اثیر، اسدالغابه، ۱۴۰۹، ج۶، ص۲۲۶.</ref> برشمرده‌اند. در روایتی از [[امام باقر]]، سن فاطمه، 23 سال گفته شده است.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۹۰.</ref>  <br>
-برای فاطمه هشت لقب ثبت شده است: صدیقه، مبارکه، طاهره، زکیه، راضیه، مرضیه، محدثه و زهرا.<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص252؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص68؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص55.</ref> [[ام‌ابیها]]، [[ام‌الائمه]]، ام‌الحسن و الحسین، از کنیه‌های مشهور او است.<ref>مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص۱۶؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۳، ص132.</ref>  <br>
+== زندگینامه ==
-فاطمه دارای چهار فرزند به نام [[امام حسن|حسن]]، [[امام حسین|حسین]]، زینب و ام کلثوم است که همگی از [[علی بن ابی‌طالب]] هستند.<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص268؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص89-90.</ref>
+فاطمه (علیها سلام) دختر [[حضرت محمد]] (صلی الله علیه و آله) در [[جمعه]] [[۲۰ جمادی‌الثانی]] سال پنجم<ref>کلینی، الکافی، 1363ش، ج1، ص458؛ طوسی، مصباح المتهجد، 1411ق، ص793؛ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص247.</ref>  یا دوم<ref>مفید، مسار الشیعه، 1414ق، ص54؛ کفعمی، المصباح، 1403ق، ص512.</ref> پس از [[بعثت]] و بنابر قول اکثر علمای [[اهل سنت]] پنج سال پیش از بعثت<ref>ابن‌سعد، طبقات الکبری، 1410ق، ج1، ص33 و ج8، ص19؛ بلاذری، أنساب الأشراف، 1417ق، ج1، ص403؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص66.</ref> به دنیا آمد. با توجه به اختلاف در سال تولد فاطمه، درباره عمر او نیز اختلاف است و از ۱۸ سال<ref>کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۴۵۸؛ طبری امامی، دلائل الامامة، ۱۴۱۳ق، ص۱۳۶؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۹۰. </ref>  تا ۲۱ سال<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص144.</ref>  و ۲۹ سال<ref>ابن‌اثیر، اسدالغابه، ۱۴۰۹، ج۶، ص۲۲۶.</ref> برشمرده‌اند. در روایتی از [[امام باقر]]، سن فاطمه، ۲۳ سال گفته شده است.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۹۰.</ref>
-==فاطمه در قرآن و روایات==
-سوره کوثر<ref>سوره کوثر، آیات 1-3.</ref>  مشخصاً راجع به [[دختر پیامبر]] است و آیات مودت<ref>سوره شوری، آیه 23.</ref>  ، تطهیر<ref>سوره أحزاب، آیه 33.</ref>  ، [[مباهله]]<ref>سوره آل‌عمران، آیه 61.</ref>  و آیات ابتدایی سوره دهر (انسان)<ref>سوره دهر (إنسان)، آیات 5-12.</ref>   مربوط به اهل‌بیت است که فاطمه هم از آنان است. <br>
-پیامبر، فاطمه را بریده شده از بدی‌ها <ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص252.</ref> معرفی کرده و او را پاره تن خود و عزیزترین کس<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص253؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص68.</ref>   دانسته که هر کس او را شاد نماید، پیامبر را شاد کرده و هر کس او را بیازارد، پیامبر را آزرده<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص253؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص66، 72 و 143.</ref>  و خدا و پیامبرش از خوشنودی‌اش، خوشنود و از خشمش، خشمگین می‌شوند.<ref>حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج3، ص۱۵۴.</ref>
 ==فاطمه و پیامبر==
 فاطمه در سختی‌های دوران [[تبلیغ دینی|تبلیغ]] دین، همراه پیامبر بود.<ref>ابن‌سعد، طبقات الکبری، 1410ق، ج1، ص163.</ref> [[شفقت]] و مهربانی فاطمه و مراقبت از پدر، موجب دلگرمی پیامبر بود؛ به همین دلیل، پیامبر او را «ام أبیها» نامید.<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص91-92.</ref> همچنین در حوادثی چون محاصره اقتصادی [[مسلمان|مسلمانان]] در شعب أبی‌طالب<ref>ابن‌سعد، طبقات الکبری، 1410ق، ج1، ص163.</ref>، [[هجرت]] به مدینه<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۹۶؛ داودی، بانوی بهشتی  در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص152.</ref> و نیز در برخی جنگ‌ها<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۹۶.</ref> پدر را همراهی کرد.
+بر مبنای گزارش منابع تاریخی؛ فاطمه بعد از وفات مادرش خدیجه، نه‌تنها نقش دختری که نقش مادری را نیز برای پیامبر ایفا کرده و از سوی پدرش مفتخر به لقب «[[ام ابیها|ام‌ابیها]]» شد. این لقب زمانى به او داده شد که با نزول آیه ۶ سوره احزاب، همسران پیامبر ملقب به «ام‌المؤمنین» شدند و پیامبر لقب ام‌ابیها را به فاطمه داد. هر گاه مشرکان خاکستر بر سرش می‌ریختند، فاطمه آن را پاک می‌کرد و در جنگ‌ها جراحات پیامبر را می‌بست. فاطمه برای پیامبر چنان عزیز بود که دست او را می‌بوسید، در هنگام سفر از او خداحافظى می‌کرد و در هنگام بازگشت از سفر ابتدا با فاطمه دیدار می‌کرد و هرگاه زهرا نزدش می‌آمد، به احترام او بر می‌خاست. پیامبر خود را درخت طهارت و فاطمه را ریشه آن می‌دانست.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/58945/%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1-%D8%B5-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%B3- ناصری، «رفتار پیامبر با دخترش فاطمه»، 1389ش، بی‌ص.]</ref>
 ==فاطمه و علی==
-فاطمه در سال دوم هجرت با [[امام علی]] ازدواج کرد. وی همسرش را در همه حال و به شیوه‌های گوناگون تکریم می‌کرد و او را بهترین همسر می‌دانست<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۱۳۱.</ref> و چیزی را که در توانش نبود، از او مطالبه نمی‌کرد<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص70؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص113 و 115.</ref> و در شرایط سخت اقتصادی، بر همسرش خرده نمی‌گرفت<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، 1410ق، ج۸، ص۲۵.</ref> بلکه از طریق [[پشم‌ریسی]]، کمک‌کار [[خانواده]] بود.<ref>خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۲۶۸.</ref> در [[خانه]] با کلمات محبت‌آمیز<ref>خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۲۶۸-۲۷۱.</ref> و در بیرون، با کنیه او را صدا می‌زد.<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۴ق، ج۴۳، ص۱۹۲ و ۱۹۹.</ref> او [[امام علی|علی]] را بهترین یاور برای اطاعت خداوند می‌دانست.<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص116.</ref> به توصیه [[پیامبر اکرم|پیامبر]]<ref>مجلسی ، بحار الانوار،۱۴۰۴ق، ج۴۳، ص ۳۷۹.</ref> فاطمه کارهای خانه، نظیر آرد کردن گندم، [[خمیر]] درست کردن، پختن [[نان]] و [[نظافت]] را بر عهده گرفته بود و علی کارهای بیرون از منزل، مانند جمع‌آوری هیزم و آبیاری را انجام می‌داد.<ref>کلینی، الکافی، 1363ش، ج5، ص86، ح1؛ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1404ق، ج1، ص320؛ حمیری قمی، قرب الإسناد، ۱۴۱۳ق، ص۵۲؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص109.</ref>
+فاطمه، در سال دوم هجرت با [[امام علی]]، [[ازدواج]] کرد. وی همسرش را در همه حال و به شیوه‌های گوناگون تکریم می‌کرد و او را بهترین همسر می‌دانست<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۱۳۱.</ref> و چیزی را که در توانش نبود، از او مطالبه نمی‌کرد<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص70؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص113 و 115.</ref> و در شرایط سخت اقتصادی، بر همسرش خرده نمی‌گرفت<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، 1410ق، ج۸، ص۲۵.</ref> بلکه از طریق [[پشم‌ریسی]]، کمک‌کار [[خانواده]] بود.<ref>خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۲۶۸.</ref> در [[خانه]] با کلمات محبت‌آمیز<ref>خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۲۶۸-۲۷۱.</ref> و در بیرون، با کنیه او را صدا می‌زد.<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۴ق، ج۴۳، ص۱۹۲ و ۱۹۹.</ref> او [[امام علی|علی]] را بهترین یاور برای اطاعت خداوند می‌دانست.<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص116.</ref> به توصیه [[پیامبر اکرم]]<ref>مجلسی ، بحار الانوار،۱۴۰۴ق، ج۴۳، ص ۳۷۹.</ref> فاطمه کارهای خانه، نظیر آرد کردن گندم، [[خمیر]] درست کردن، پختن [[نان]] و [[نظافت]] را بر عهده گرفته بود و علی کارهای بیرون از منزل، مانند جمع‌آوری هیزم و آبیاری را انجام می‌داد.<ref>کلینی، الکافی، 1363ش، ج5، ص86، ح1؛ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1404ق، ج1، ص320؛ حمیری قمی، قرب الإسناد، ۱۴۱۳ق، ص۵۲؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص109.</ref>
+در منابع روایی از پیامبر نقل شده است که ازدواج علی و فاطمه امر الهی بوده و اگر علی نبود همتایی برای فاطمه نبود.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏40، ص77.</ref> بر مبنای گزارش‌های موثق تاریخی علی و فاطمه همسران نیکو برای همدیگر بودند؛ هرگز همدیگر را ناراحت نکرده و علی با دیدن فاطمه غصه‌هایش را فراموش می‌کرد.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص134.</ref> آنها امورات خانواده را منطبق با نقش‌های جنسیتی انجام می‌دادند.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص151.</ref>
+از منظر علی، فاطمه یاور او در اطاعت خدا بود و فاطمه نیز علی را بهترین همسر می‌دانست. علی پیوسته به همسری با فاطمه افتخار می‌کرد. اشعاری از او در وصف فاطمه گزارش شده که حاکی از دلبستگی او به فاطمه است. فاطمه تنها محبوبی بود که در قلب علی جای داشت. علی فراتر از تمایل عاطفی، شایستگی همسری با فاطمه را از نشانه‌های حقانیت خود در امر ولایت می‌دانست.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/18079/%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87_%D8%B3__%D8%A8%D9%87_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85_%D8%B9 عسکری اسلامپور، «فاطمه به روایت معصوم»، در پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> فاطمه در بستر بیماری برای تنهایی علی می‌گریست<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص218.</ref> و علی با شنیدن شهادت فاطمه به زمین افتاد.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص187.</ref>
+== نام و القاب ==
+برای فاطمه هشت لقب ثبت شده است: صدیقه، مبارکه، طاهره، زکیه، راضیه، مرضیه، محدثه و زهرا.<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص252؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص68؛ داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص55.</ref> [[ام‌ابیها]]، [[ام‌الائمه]]، ام‌الحسن و الحسین، از کنیه‌های مشهور او است.<ref>مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص۱۶؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۳، ص132.</ref>
+=== جایگاه سروری زنان ===
+قرآن در آيه ۴۲ سوره آل‌عمران، [[حضرت مریم|مریم]] را برگزیده خدا و برترین زنان عالم می‌داند. در این چارچوب، برخى روايات شيعه و بعضی عالمان اهل‌سنت، مريم را برترين زن جهان در روزگار خودش دانسته و فاطمه زهرا را برترين زن جهان در همه زمان‌ها معرفى كرده‌اند. مفسر تفسیر المیزان معتقد است؛ برگزيده بودن مريم به‌معناى تولّد عيسى به‌گونه غير متعارف و بدون شوهر است و به‌معناى برتر بودن وی از بقيه زنان نيست. هرچند مراد از «عالَمين» در آيه، مطلق هر دو جهان است ولى در آيه از واژه «اصطفاء» استفاده شده كه با حرف «على» متعدى شده و به‌معناى تقدّم است. با توجه به آيه بعد كه تولد عيسى را به مريم بشارت مى‌دهد و همچنين آيه ۹۱ سوره انبياء و آيه ۱۲ سوره تحريم كه بر دميده‌شدن روح الهى در رحم وى تصريح كرده‌اند، برگزيدگى مريم بر همه زنان به سبب ولادت اعجازآميز عيسى است و زنى در اين ويژگى، هم‌تراز مريم نيست. برخى مفسران اهل‌سنت نيز مشابه اين استدلال را مطرح كرده‌اند. از سوی دیگر، مصادر حديثى شيعه و اهل‌سنت، فاطمه زهرا را با وصف «سيدة نساء العالمين» معرفى كرده‌اند. بيش از پنجاه روايت در مصادر حديثى شيعه با اين مضمون گزارش شده‌اند. منابع حديثى اهل‌سنت نيز اين وصف را به گونه‌هاى متفاوت از پيامبر گزارش كرده‌اند، ازجمله: «سيدة نساء المؤمنين»، «سيدة نساء اهل‌الجنّه» و «سيدة نساء العالمين». به‌سبب گزارشِ اين لقب با اسناد معتبر در مصادر حديثى اهل‌سنت، محدثان و مورخان آنها نيز اين ويژگى را پذيرفته‌اند.<ref>[https://hadith.net/post/55779/%d9%84%d9%82%d8%a8-%d8%b3%d8%b1%d9%88%d8%b1-%d8%a8%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d9%86-%d8%ac%d9%87%d8%a7%d9%86%d9%8a%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%ad%d8%b6%d8%b1%d8%aa-%d9%81%d8%a7%d8%b7%d9%85%d9%87-%d8%b3/ محمدی ری‌شهری، «لقب سرور بانوان جهانيان برای حضرت فاطمه»، در پایگاه اطلاع رسانی حدیث شیعه.]</ref>
+بر اساس متون دینی؛ برترین زن عالم بودن یکی از القاب فاطمه زهرا است و ایشان از منظر علمای شیعه نه‌تنها نسبت به زنان دیگر افضل است بلکه از مردان عالم بعد از پیامبر اکرم که اشرف کائنات و امیرالمؤمنین که قرین رسول اکرم بود، نیز افضل‌ است.<ref>[https://www.qudsonline.ir/news/738551/%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B9-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9% قائنی، «حضرت زهرا سرور همه زنان جهان در تمام دوران‌ها است»، در وب‌سایت قدس آنلاین.]</ref>
+== فرزندان ==
+فاطمه دارای چهار فرزند به نام [[امام حسن|حسن]]، [[امام حسین|حسین]]، زینب و ام کلثوم است که همگی از [[علی بن ابی‌طالب]] هستند.<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص268؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص89-90.</ref> به گزارش سیره‌نویسان؛ فاطمه فرزندانش را با تعبیرات نور چشم و میوه دل صدا می‌کرد و رسیدگی به بچه‌ها را بر هر کار دیگری مقدم داشته و مادر را در این امر سزاوارتر می‌دانست.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/71769/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87 نوری، «الگوهای رفتاری حضرت زهرا در خانواده»، 1388ش، بی‌ص.]</ref> حسن در موارد متعددی از فضیلت‌های مادرش گزارش داده، از جمله به این نکته تربیتی اشاره می‌کند که مادرش شبی پیوسته در حال عبادت بود و هنگام صبح برای مردان و زنان مؤمن دعا کرد، اما برای خود چیزی از خدا نخواست و به او نیز سفارش می‌کند که اول همسایه سپس اهل خانه. حسین نیز مدام از مادرش به عظمت یاد کرده و از جمله در حادثه عاشورا به مادرش فاطمه مباهات می‌کند و آن را یکی از امتیازات خود نسبت به دیگران می‌داند. حسین پیش از شهادت، دعایی را که از مادر آموخته بود به فرزندش زین‌العابدین می‌آموزد و او را به خواندن مداوم آن سفارش می‌کند.<ref>ع[https://hawzah.net/fa/Article/View/18079/%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87_%D8%B3__%D8%A8%D9%87_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85_%D8%B9 سکری اسلامپور، «فاطمه به روایت معصوم»، در پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref>
+==فاطمه در قرآن و روایات==
+=== در قرآن ===
+سوره کوثر<ref>سوره کوثر، آیات 1-3.</ref>  مشخصاً راجع به [[دختر پیامبر]] است و آیات مودت<ref>سوره شوری، آیه 23.</ref>  ، تطهیر<ref>سوره أحزاب، آیه 33.</ref>  ، [[مباهله]]<ref>سوره آل‌عمران، آیه 61.</ref>  و آیات ابتدایی سوره دهر (انسان) مربوط به اهل‌بیت است که فاطمه هم از آنان است.<ref>سوره دهر (إنسان)، آیات 5-12.</ref>
+علامه طباطبایی، با بررسی اقوال و روایات، شأن نزول سوره کوثر را مرتبط با تولد فاطمه زهرا دانسته و خیر کثیر را در ذریه او تطبیق می‌کند.<ref>طباطبایی، المیزان، 1374ش، ج20، ص639-638.</ref> همچنین با گزارش روایات موجود در کتاب‌های اهل‌سنّت و شیعه، شأن نزول سوره انسان را مرتبط با علی و فاطمه و داستان بیماری فرزند یا فرزندان‌شان دانسته، چنین نقل می‌کند؛ آنها برای بهبودی بچه‌ها سه روز روزه نذر کرده بودند و در هر سه روز غذای‌شان را به مستحق داده و با آب، افطارکردند، جبرئيل نازل شد و این سوره را به پیامبر عرضه داشت و تهنیت خدا را به‌خاطر داشتن چنین خاندانی برایش ابلاغ کرد.<ref>طباطبایی، المیزان، 1374ش، ج20، ص213-212.</ref> المیزان در بحث روایی از آیات نور<ref>سوره نور، آیه 38-35.</ref> نیز معتقد است؛ مصداق این آیات اهل‌بیت پیامبر بوده و مراد از «مشکاة» در آیه فاطمه زهرا است.<ref>طباطبایی، المیزان، 1374ش، ج15، ص196-195.</ref>
+بر مبنای آیه مباهله، فاطمه شریک در رسالت بوده و در کنار پیامبر برای حقانیت رسالت پدرش در مباهله شرکت کرد و این بالاترین مناقبی بود که خدا به فاطمه داد.<ref>طباطبایی، المیزان، 1374ش، ج3، ص354.</ref>  آیه ۳۳ سوره احزاب دلیل بر عصمت فاطمه بوده<ref>مکارم شیرازی، نمونه، 1374ش، ج17، ص293.</ref> و آیات؛ لیلة‌القدر، مودت،<ref>سوره شوری، آیه 23.</ref> التقاء‌ بحرین،‌<ref>سوره الرحمن، آیه 19.</ref> همه حاکی از شخصیت بالای او است.<ref>[https://markazi.iqna.ir/fa/news/3785828/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%AD%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87-%D علایی رحمانی، «شخصیت حضرت فاطمه زهرا در کلام وحی/ از سوره کوثر تا آیه التقاء بحرین»، در خبرگزاری بین المللی قرآن.]</ref>
+بر مبنای برخی روایات مراد از صادقین در آیه ۱۱۹ سوره توبه نیز پیامبر و اهل‌بیتش است که فاطمه یکی از آنها است و از القاب فاطمه، صدیقه است و معنای صدق عملی، همان عصمت است.<ref>[https://www.qudsonline.ir/news/738551/%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B9-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9% قائنی، «حضرت زهرا سرور همه زنان جهان در تمام دوران‌ها است»، در وب‌سایت قدس آنلاین.]</ref>
+=== در روایات ===
+روایات بسیاری راجع به فضایل فاطمه در کتب معتبر شیعه و سنی وارد شده است؛<ref>[https://www.qudsonline.ir/news/738551/%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B9-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9% قائنی، «حضرت زهرا سرور همه زنان جهان در تمام دوران‌ها است»، در وب‌سایت قدس آنلاین.]</ref> روایاتی از این قبیل که فاطمه اختر تابناک در میان زنان دنیا بوده،<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏4، ص19.</ref> شناخت دقیق فاطمه، درک شب قدر<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص65.</ref> و داشتن الگوی حسنه است،<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏53، ص180.</ref> پیامبر در موارد مختلف و با تعابیر متفاوت مقام و عظمت فاطمه را ستوده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/18079/%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87_%D8%B3__%D8%A8%D9%87_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85_%D8%B9 عسکری اسلامپور، «فاطمه به روایت معصوم»، در پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> احادیث زیادی از پیامبر خدا با این مضامین وارد شده است که او را پارۀ تن خود دانسته،<ref>عاملى، وسائل الشيعه، 1409ق، ج‏20، ص67.</ref> دستورهای او را دستور خدا،<ref>ابن‌طاووس، طرف من الأنباء و المناقب، 1420ق، ص169.</ref> خشم و خشنودی او را خشم و خشنودی خود و خدا می‌داند.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏43، ص19.</ref> لذا در منابع حدیثی، بهشت نتیجه دوستی و محبت به فاطمه زهرا و جهنم پیامد بغض و دشمنی با او دانسته می‌شود.<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403ق، ج‏27، ص116.</ref>
+پیامبر، فاطمه را بریده شده از بدی‌ها <ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص252.</ref> معرفی کرده و او را پاره تن خود و عزیزترین کس<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص253؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص68.</ref>   دانسته که هر کس او را شاد نماید، پیامبر را شاد کرده و هر کس او را بیازارد، پیامبر را آزرده<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص253؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص66، 72 و 143.</ref>  و خدا و پیامبرش از خوشنودی‌اش، خوشنود و از خشمش، خشمگین می‌شوند.<ref>حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج3، ص۱۵۴.</ref>
-==اخلاق فاطمه==
+==ویژگی‌های اخلاقی و عملی==
+=== اخلاق فاطمه ===
 فاطمه با دیدن [[پدر]] برمی‌خاست و بر دستش بوسه می‌زد.<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص254.</ref>   او در راز و نیازهای خود، همواره برای دیگران دعا می‌کرد<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص255.</ref> و این‌گونه [[خیرخواهی]] و مهرورزی خود را نسبت به هم‌نوعان، جلوه‌گر می‌ساخت.<ref>داودی، بانوی بهشتی  در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص84.</ref> از کثرت [[عبادت]]، پاهایش ورم می‌کرد.<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص 255.</ref> دست‌هایش به خاطر دستاس و آسیا کردن [[آرد]]، پینه بسته و آبله‌گون شده بود.<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص256.</ref> در مواجهه با اغیار، حریم [[عفاف]] را رعایت می‌کرد.<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج1، ص256.</ref> سخاوتمند و بخشنده بود.<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص88-89.</ref> در قبال مشکلات و مصیبت‌ها شکیبا بود.<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص88 و 138.</ref> به ظواهر دنیا وابسته و دلبسته نبود.<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص88 و 134.</ref> پس از پیامبر، راستگوتر از فاطمه یافت نمی‌شد.<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص87.</ref> او همچنین در [[تربیت]] فرزندان، بسیار کوشا بود، با آنان بازی می‌کرد، شعر می‌خواند و به قرائت قرآن آنها گوش می‌کرد.<ref>طبسی، چند تابلو برای نصب، تصاویری از زندگی حضرت فاطمه زهرا، 1391ش، ص23.</ref>
-==فاطمه در اجتماع==
+=== عبادت فاطمه ===
+به روایت حسن بصری، فاطمه به‌حدى براى عبادت می‌ایستاد که پاهایش ورم مى‌کرد. چیزی نزد او لذت‌بخش‌تر از عبادت خدا نبود و معتقد بود هرکس خدا را خالصانه عبادت کند، خداوند بزرگترین مصالح او را تأمین می‌کند. هنگام نماز از خشیت الهی نفس‌نفس زده و گریه در گلویش می‌شکست.<ref>[https://www.masjed.ir/fa/newsagency/27769/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3 «هنر عبودیت و بندگی حضرت زهرا»، در پایگاه تخصصی مسجد.]</ref> از پیامبر نقل شده است که هرگاه فاطمه در محراب عبادت می‌ایستد، با تمام وجود خدا را عبادت می‌کند، نور عبادتش برای ملائکه درخشیده و خدا خضوع فاطمه را برای فرشته‌ها نشان می‌دهد.<ref>ديلمى، إرشاد القلوب، 1412ق، ج‏2، ص295.</ref> فاطمه دعاهاى زیادى مى‌‏خواند و برخى از آن‌ها را به یاران مخصوص پیامبر نیز تعلیم می‌داد.<ref>[https://www.masjed.ir/fa/newsagency/27769/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3 «هنر عبودیت و بندگی حضرت زهرا»، در پایگاه تخصصی مسجد.]</ref>
+=== فاطمه در اجتماع ===
 آموزش پرسشگران و تعلیم و تربیت تشنگان معارف دینی،<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص128-129.</ref> رسیدگی به مستمندان<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص133.</ref>  به‌عنوان مسئولیتی اجتماعی،<ref>سوره حدید، آیه 18؛ سوره أحزاب، آیه 35.</ref> مقدم داشتن گرسنگان بر خویش<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص134، 135-136.</ref> و [[ایثار]] در حق آنان،<ref>سوره حشر، آیه 9؛ سوره دهر (إنسان)، آیه 5-9.</ref> هدایت‌گری نسبت به طالبان هدایت<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص145-148.</ref> و مبارزه در راه [[دین]] و دفاع از حریم [[ولایت‌پذیری در سبک زندگی|ولایت]]<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج1، ص113.</ref> از جمله اقدامات و فعالیت‌های اجتماعی فاطمه بود.
-==فاطمه در عرصه سیاسی==
+منابع متعدد تاریخی، دفاع فاطمه از ولایت علی بن ابی‌طالب را گزارش کرده‌اند؛ با رحلت رسول خدا که حق خلافت از علی و فدک از فاطمه گرفته می‌شود، فاطمه همراه زنان بنی‌هاشم به مسجد آمده و با ایراد خطبه‌ای، از بدعت‌ها، ستم‌ها، فراموش‌ شدن وصیّت پیامبر و احیای سنت‌های جاهلی انتقاد می‌کند. او دفاع از ولایت علی و مقابله با انحراف در رهبری امت اسلامی را تکلیف خود دانسته و به شیوه‌های مختلف بدان اهتمام می‌ورزید.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/18079/%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87_%D8%B3__%D8%A8%D9%87_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85_%D8%B9 عسکری اسلامپور، «فاطمه به روایت معصوم»، در پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref>
+=== فاطمه در عرصه سیاسی ===
 هجرت به [[مدینه]]،<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۹۶.</ref> حضور در جبهه‌ها و مداوای مجروحان،<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۹۶.</ref>  تدارک و پشتیبانی رزمندگان،<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۴ق، ج۲۰، ص۲۴۵.</ref>  همراهی سپاه اسلام در فتح مکه،<ref>واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۶۳۵.</ref>  شرکت در آیین [[مباهله]]،<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، ص156.</ref> مخالفت با غائله سقیفه و انتخاب ابوبکر به عنوان خلیفه مسلمین،<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی،‌ بی‌تا، ج۲، ص۱۲۴.</ref> محاجّه با صحابه جهت اثبات شایستگی [[امام علی]] برای جانشینی [[پیامبر اکرم|پیامبر]]،<ref>ابن‌قتیبه دینوری، الامامة و السیاسة، ۱۳۸۰ش، ص۲۹ و ۳۰.</ref> دفاع از [[امام علی]] در ماجرای هجوم به خانه‌اش،<ref>ابن‌قتیبه، الامامة والسیاسه، ۱۴۱۳ق، ج۱ ص۳۰؛ فرهمندپور، «سیره سیاسی فاطمه»، ص۳۰۹-۳۱۶.</ref> ناخوشنودی از مسببان وقایع پس از پیامبر،<ref>بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۰۱ق، ج۵، ص۸۲؛ ابن‌قتیبه دینوری، الامامة والسیاسة، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۳۱.</ref>  ایراد [[خطبه فدکیه]]<ref>طبری امامی، دلائل الامامة، ۱۴۱۳ق، ص۱۱۰-۱۲۱؛ جوهری بصری، السقیفة و فدک، ۱۴۱۳ق، ص۱۰۹.</ref> و خطبه در جمع زنان انصار<ref>داودی، بانوی بهشتی در عرصه‌های حضور، 1398ش، صص260-265.</ref>  از مهم‌ترین فعالیت‌های سیاسی فاطمه بوده است.
@@ خط ۵۵: / خط ۹۰: @@
 *مفید، محمد بن محمد، مسار الشریعه فی مختصر تواریخ الشریعة، تحقیق مهدی نجف، بیروت، دارالمفید، ۱۴۱۴ق.
 *یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، ‌بی‌تا.
+* ابن‌طاووس، على بن موسى، طرف من الأنباء و المناقب، مشهد، تاسوعا، 1420ق.
+* ديلمى، حسن بن محمد، إرشاد القلوب إلى الصواب، قم، الشريف الرضي‏، 1412ق.
+* «زندگینامه حضرت فاطمه زهرا از تولد تا شهادت»، وب‌سایت دانشگاه علوم پژشکی کاشان، تاریخ درج: 25 آذر 1402ش.
+* طبا‌طبایي، سيد محمدحسين، الميزان، ترجمه سيد محمدباقر موسوي‌‌ همداني، قم، جامعه ‌مدرسين، 1374ش.
+* عاملى، محمد، وسائل الشيعه، قم، مؤسسة آل‌البيت‏، 1409ق.
+* عسکری اسلامپور، «فاطمه به روایت معصوم»، در پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج: 17 تیر 1386ش.
+* علایی رحمانی، فاطمه، «شخصیت حضرت فاطمه زهرا در کلام وحی/ از سوره کوثر تا آیه التقاء بحرین»، خبرگزاری بین المللی قرآن، تاریخ درج: 11 بهمن 1397ش.
+* قائنی، محمد، «حضرت زهرا سرور همه زنان جهان در تمام دوران‌ها است»، در وب‌سایت قدس آنلاین، تاریخ درج: 15 بهمن 1399ش.
+* مجلسى، محمدباقر، بحار الأنوار، بيروت، دار إحياء التراث العربي،‏ 1403ق.
+* محمدی ری‌شهری، محمد، «لقب سرور بانوان جهانيان برای حضرت فاطمه»، در پایگاه اطلاع‌رسانی حدیث شیعه، تاریخ بازدید: 11 آذر 1403ش.
+* مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلاميه، 1374ش.
+* ناصری، محمد، «رفتار پیامبر با دخترش فاطمه»، در فرهنگ کوثر شماره 81، سال 1389ش.
+* نوری، اعظم، «الگوهای رفتاری حضرت زهرا در خانواده»، در نامه جامعه، شماره 57، سال 1388ش.
+* «هنر عبودیت و بندگی حضرت زهرا»، در پایگاه تخصصی مسجد، تاریخ درج: 1 اسفند 1395ش.