برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۴ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''جمعه'''</big>؛ روز پایانی هفته در تقویم مسلمانان.<br> | <big>'''جمعه'''</big>؛ روز پایانی هفته در تقویم مسلمانان.<br> | ||
جمعه، آخرین روز هفتۀ [[مسلمانان]] است و کارکردهای مهم عبادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در سبکزندگی اسلامی دارد. این روز در سبکزندگی مؤمنانه، مقدس محسوب میشود و در بسیاری از کشورهای اسلامی، از جمله [[ایران]] و [[افغانستان]]، تعطیل رسمی است. جمعه، علاوه بر زمینهسازی برای انجام اعمال عبادی مانند [[نماز]]، [[دعا]] و نیایش، بستر فرهنگی انجام آدابورسوم اجتماعی مثل برگزاری جشنها، دیدوبازدید از اقوام، عیادت بیماران، ملاقات زندانیان، مسابقات ورزشی، تفریح در طبیعت و رفتن به زیارت اهل قبور را بیشر از زمانهای دیگر، فراهم میکند. | جمعه، آخرین روز هفتۀ [[مسلمان|مسلمانان]] است و کارکردهای مهم عبادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در سبکزندگی اسلامی دارد. این روز در سبکزندگی مؤمنانه، مقدس محسوب میشود و در بسیاری از کشورهای اسلامی، از جمله [[ایران]] و [[افغانستان]]، تعطیل رسمی است. جمعه، علاوه بر زمینهسازی برای انجام اعمال عبادی مانند [[نماز]]، [[دعا]] و نیایش، بستر فرهنگی انجام آدابورسوم اجتماعی مثل برگزاری جشنها، دیدوبازدید از اقوام، عیادت بیماران، ملاقات زندانیان، مسابقات ورزشی، تفریح در طبیعت و رفتن به زیارت اهل قبور را بیشر از زمانهای دیگر، فراهم میکند. | ||
==مفهومشناسی== | ==مفهومشناسی== | ||
واژۀ جمعه، هویتی عربی داشته و بهمعنای گردآوردن و پیوستن، است.<ref>محمدی ریشهری و خوشنصب، فرهنگنامۀ جمعه، 1395ش، ص11.</ref> معادلِ فارسی روز جمعه، «آدینه» است.<ref>[https://www.parsi.wiki/fa/wiki/206305/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ جمعه، وبسایت ویکی پارسی.]</ref> اعراب دوران جاهلیت نیز به آن «يَوْمُ العَروبة» میگفتند.<ref>ابنمنظور، لسان العرب، 1414ق، ج8، ص58.</ref> روز جمعه در احادیث اسلامی به سید ایام، افضل ایام، روز عید، روز اَزْهر، روز شاهد، روز عتیق (رهایی از آتش دوزخ)، روز خدا، روز حجّت ([[امام زمان]])، روز مولود (بهسبب ولادت [[پیامبر اکرم]]) و روز [[عبادت]] نیز خوانده شده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمانستایش و موسیپور، «جمعه»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | واژۀ جمعه، هویتی عربی داشته و بهمعنای گردآوردن و پیوستن، است.<ref>محمدی ریشهری و خوشنصب، فرهنگنامۀ جمعه، 1395ش، ص11.</ref> معادلِ فارسی روز جمعه، «آدینه» است.<ref>[https://www.parsi.wiki/fa/wiki/206305/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ جمعه، وبسایت ویکی پارسی.]</ref> اعراب دوران جاهلیت نیز به آن «يَوْمُ العَروبة» میگفتند.<ref>ابنمنظور، لسان العرب، 1414ق، ج8، ص58.</ref> روز جمعه در احادیث اسلامی به سید ایام، افضل ایام، روز عید، روز اَزْهر، روز شاهد، روز عتیق (رهایی از آتش دوزخ)، روز خدا، روز حجّت ([[امام زمان]])، روز مولود (بهسبب ولادت [[پیامبر اکرم]]) و روز [[عبادت]] نیز خوانده شده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمانستایش و موسیپور، «جمعه»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | ||
| خط ۷: | خط ۸: | ||
# چندین وجه مختلف برای نامگذاری این روز در احادیث آمده که در همۀ آنها معنای جمع شدن و گردهم آمدن وجود دارد: | # چندین وجه مختلف برای نامگذاری این روز در احادیث آمده که در همۀ آنها معنای جمع شدن و گردهم آمدن وجود دارد: | ||
# در این روز، مراحل خلقت آدم کامل شده است؛ | # در این روز، مراحل خلقت آدم کامل شده است؛ | ||
# خداوند در این روز، کار [[پیامبر | # خداوند در این روز، کار [[پیامبر اکرم]] را به سامان رسانده است؛ | ||
# خداوند در چنین روزی در عالم میثاق، همۀ آفریدهها را جمع کرد و از آنها برای ربوبیت خود و نبوت [[پیامبر | # خداوند در چنین روزی در عالم میثاق، همۀ آفریدهها را جمع کرد و از آنها برای ربوبیت خود و نبوت [[پیامبر اکرم]] پیمان گرفت.<ref>محمدی ریشهری و خوشنصب، فرهنگنامۀ جمعه، 1395ش، ص13-14.</ref> | ||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
در صدر [[اسلام]]، بهمنظور هویتیابی جامعۀ نوپای اسلامی در [[مدینه]]، روز جمعه بهعنوان روز گردهمایی جمعی و انجام عبادات انتخاب شد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمانستایش و موسیپور، «جمعه»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> در آن زمان در شهر مدینه، یهود و نصارا (مسیحیان) در روزهای خاص از هفته گردهمایی عمومی داشتند. [[مسلمانان]] مهاجر و ساکن در مدینه که انصار خوانده میشدند نیز تصمیم گرفتند تا همانند یهود و نصارا یکی از روزهای هفته را به این امر اختصاص دهند. آنها، روزی را که تا آن زمان «يَوْمُ العَروبة» نامیده میشد، انتخاب کرده و جمعه نامیدند،<ref>محمدی ریشهری و خوشنصب، فرهنگنامۀ جمعه، 1395ش، ص10-12.</ref> اما جمعه، برخلاف شنبۀ یهودیان، هرگز تعطیل مطلق نبود؛ بلکه در اصل بهمنظور زمینهسازی برای برگزاری شعائر عبادی و تثبیت و تحکیم هویت مسلمانان بود.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمانستایش و موسیپور، «جمعه»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | در صدر [[اسلام]]، بهمنظور هویتیابی جامعۀ نوپای اسلامی در [[مدینه]]، روز جمعه بهعنوان روز گردهمایی جمعی و انجام عبادات انتخاب شد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمانستایش و موسیپور، «جمعه»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> در آن زمان در شهر مدینه، یهود و نصارا (مسیحیان) در روزهای خاص از هفته گردهمایی عمومی داشتند. [[مسلمان|مسلمانان]] مهاجر و ساکن در مدینه که انصار خوانده میشدند نیز تصمیم گرفتند تا همانند یهود و نصارا یکی از روزهای هفته را به این امر اختصاص دهند. آنها، روزی را که تا آن زمان «يَوْمُ العَروبة» نامیده میشد، انتخاب کرده و جمعه نامیدند،<ref>محمدی ریشهری و خوشنصب، فرهنگنامۀ جمعه، 1395ش، ص10-12.</ref> اما جمعه، برخلاف شنبۀ یهودیان، هرگز تعطیل مطلق نبود؛ بلکه در اصل بهمنظور زمینهسازی برای برگزاری شعائر عبادی و تثبیت و تحکیم هویت مسلمانان بود.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمانستایش و موسیپور، «جمعه»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | ||
==ویژگیها== | ==ویژگیها== | ||
# در روایات اسلامی چند ویژگی برای جمعه ذکر شده است: | # در روایات اسلامی چند ویژگی برای جمعه ذکر شده است: | ||
| خط ۲۵: | خط ۲۷: | ||
الاختصاص، منسوب به مفید، ۱۴۱۳ق، ص۱۲۹.</ref> روز جمعه، بیشتر با روزهای عید مشابهت دارد<ref>الصحیفة السجادیة الکاملة، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۴ق، دعای ۴۸؛ <br> | الاختصاص، منسوب به مفید، ۱۴۱۳ق، ص۱۲۹.</ref> روز جمعه، بیشتر با روزهای عید مشابهت دارد<ref>الصحیفة السجادیة الکاملة، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۴ق، دعای ۴۸؛ <br> | ||
کلینی، الکافی، ۱۳۹۱ق، ج4، ص149؛ <br> | کلینی، الکافی، ۱۳۹۱ق، ج4، ص149؛ <br> | ||
طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص736.</ref> و غسل و نماز ويژه برای آن تعیین شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223438/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 «جمعه»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث.]</ref> برخی روایات، به برتر بودن جمعه نسبت به دو عید بزرگ [[مسلمانان]] یعنی قربان و فطر اشاره دارند.<ref>احمد بن حنبل، مسند، ۱۳۱۳ق، ج3، ص430؛ <br> | طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص736.</ref> و غسل و نماز ويژه برای آن تعیین شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223438/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 «جمعه»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث.]</ref> برخی روایات، به برتر بودن جمعه نسبت به دو عید بزرگ [[مسلمانان]] یعنی [[عید قربان]] و [[عید فطر]] اشاره دارند.<ref>احمد بن حنبل، مسند، ۱۳۱۳ق، ج3، ص430؛ <br> | ||
ابنماجه، سنن بهتحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، ۱۹۵۲-۱۹۵۳م، ج1، ص344؛ <br> | ابنماجه، سنن بهتحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، ۱۹۵۲-۱۹۵۳م، ج1، ص344؛ <br> | ||
طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص736.</ref> روز جمعه در روایات، سرور روزهای هفته<ref>ابن ابیشیبه، المصنف، ۱۴۰۹ق، ج1، ص476-477؛ <br> | طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص736.</ref> روز جمعه در روایات، سرور روزهای هفته<ref>ابن ابیشیبه، المصنف، ۱۴۰۹ق، ج1، ص476-477؛ <br> | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۶: | ||
نعمانی، الغیبة، ۱۴۴۲ق، ص۲۸۴.</ref> امکان استجابت دعا در شب و روز جمعه افزایش مییابد و پاداش اعمال نیک، دو برابر میشود.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص261.</ref> برای کسانی که در این شب و روز، وفات میکنند نیز گشایش و رحمتی ویژه در نظر گرفته میشود.<ref>الاختصاص، منسوب به مفید، ، ۱۴۱۳ق، ص130.</ref> برخی از مردم، بر این باورند که در بین ساعات روز جمعه، ساعتی ویژه وجود دارد که در آن لحظه،هر دعایی مستجاب خواهد شد.<ref>مالک بن انس، الموطأ، ۱۳۷۰ق، ج1، ص103؛ <br> | نعمانی، الغیبة، ۱۴۴۲ق، ص۲۸۴.</ref> امکان استجابت دعا در شب و روز جمعه افزایش مییابد و پاداش اعمال نیک، دو برابر میشود.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص261.</ref> برای کسانی که در این شب و روز، وفات میکنند نیز گشایش و رحمتی ویژه در نظر گرفته میشود.<ref>الاختصاص، منسوب به مفید، ، ۱۴۱۳ق، ص130.</ref> برخی از مردم، بر این باورند که در بین ساعات روز جمعه، ساعتی ویژه وجود دارد که در آن لحظه،هر دعایی مستجاب خواهد شد.<ref>مالک بن انس، الموطأ، ۱۳۷۰ق، ج1، ص103؛ <br> | ||
مسلم بن حجاج، صحیح، ۱۹۵۵-۱۹۵۶م، ج2، ص583-584؛ <br> | مسلم بن حجاج، صحیح، ۱۹۵۵-۱۹۵۶م، ج2، ص583-584؛ <br> | ||
طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص363.</ref> | طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص363.</ref> | ||
==جنبههای عبادی جمعه== | ==جنبههای عبادی جمعه== | ||
===1.اعمال روز جمعه=== | ===1.اعمال روز جمعه=== | ||
| خط ۶۴: | خط ۶۷: | ||
==نماز جمعه== | ==نماز جمعه== | ||
روز جمعه، نمازی مخصوصی دارد. این نماز، دو رکعت و دو خطبه دارد. نماز جمعه، بهعنوان جایگزینی برای نماز ظهر بهحساب میآید.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص93.</ref> این نماز، تمام شرایط عمومی نمازهای یومیه را دارد<ref>ابـنرشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص157.</ref> و به نماز صبح بسیار شبیه است؛ با این تفاوت که نماز جمعه حتما باید به جماعت خوانده شود.<ref>ابنقدامه، المغنی، بیتا، ج1، ص408؛ <br> | روز جمعه، نمازی مخصوصی دارد. این نماز، دو رکعت و دو خطبه دارد. نماز جمعه، بهعنوان جایگزینی برای نماز ظهر بهحساب میآید.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص93.</ref> این نماز، تمام شرایط عمومی نمازهای یومیه را دارد<ref>ابـنرشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص157.</ref> و به نماز صبح بسیار شبیه است؛ با این تفاوت که نماز جمعه حتما باید به جماعت خوانده شود.<ref>ابنقدامه، المغنی، بیتا، ج1، ص408؛ <br> | ||
ابننجیم، البحر الرائق، ۱۴۱۸ق، ج1، ص492.</ref> نماز جمعه، در میان مردم [[شیعه]]، دارای دو قنوت است: | ابننجیم، البحر الرائق، ۱۴۱۸ق، ج1، ص492.</ref> نماز جمعه، در میان مردم [[شیعه]]، دارای دو قنوت است: ۱. قبل از رکوع (در رکعت اول)؛ ۲. بعد از رکوع (در رکعت دوم). این سنت، در میان اهل تسنن وجود ندارد.<ref>طوسی، الخلاف، ۱۴۱۷ق، ج1، ص631؛ <br> | ||
علامۀحلی، مختلف الشیعه، ۱۴۱۲ق، ج2، ص223.</ref> زمان خواندن نماز جمعه، همزمان با آغاز وقت نماز ظهر و زمان اتمام وقت آن، هنگامی است که آفتاب در نقطهای قرار بگیرد که سایۀ هر شیء به اندازه خود آن باشد.<ref>ابـنرشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص157-158؛ <br> | علامۀحلی، مختلف الشیعه، ۱۴۱۲ق، ج2، ص223.</ref> زمان خواندن نماز جمعه، همزمان با آغاز وقت نماز ظهر و زمان اتمام وقت آن، هنگامی است که آفتاب در نقطهای قرار بگیرد که سایۀ هر شیء به اندازه خود آن باشد.<ref>ابـنرشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص157-158؛ <br> | ||
رافعی قزوینی، فتح العزیز، بیتا، ج4، ص487-488؛ <br> | رافعی قزوینی، فتح العزیز، بیتا، ج4، ص487-488؛ <br> | ||
محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص93.</ref><br> | محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص93.</ref><br> | ||
دو خطبۀ نماز جمعه، از جمله واجبات این نماز است. مضامینی همچون حمد خدا، [[صلوات]] بر [[پیامبر اکرم | دو خطبۀ نماز جمعه، از جمله واجبات این نماز است. مضامینی همچون حمد خدا، [[صلوات]] بر [[پیامبر اکرم]]، اندرز، امر به [[تقوا]] و قرائت سورهای کوتاه از قرآن، از الزامات این نماز است.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص95.</ref> تکیه زدن امام جمعه بر عصا،<ref>ابنقاسم، المدونة الکبرى، ۱۳۲۴-۱۳۲۵ق، ج1، ص151.</ref> کمان یا شمشیر نیز از جمله سنتهای ایراد خطبه، توسط امام است.<ref>نووی، المجموع، ۱۴۱۷ق، ج4، ص526؛ <br> | ||
ابنقدامه، المغنی، بیتا، ج2، ص155؛ <br> | ابنقدامه، المغنی، بیتا، ج2، ص155؛ <br> | ||
صاحب جواهر، جواهر الکلام، ۱۳۹۴ق، ج11، ص171.</ref> این سنت، امروزه با تکیه کردن بر سلاح متعارف، انجام میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223438/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 «جمعه»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث.]</ref> | صاحب جواهر، جواهر الکلام، ۱۳۹۴ق، ج11، ص171.</ref> این سنت، امروزه با تکیه کردن بر سلاح متعارف، انجام میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223438/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 «جمعه»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث.]</ref> | ||
==غسل جمعه== | ==غسل جمعه== | ||
از دیگر آیینهای مذهبی روز جمعه، غسل کردن است. این غسل، در تمامی مذاهب اسلامی مورد تأکید است.<ref>ابنقاسم، المدونة الکبرى، ۱۳۲۴-۱۳۲۵ق، ج1، ص145-146؛ <br> | از دیگر آیینهای مذهبی روز جمعه، غسل کردن است. این غسل، در تمامی مذاهب اسلامی مورد تأکید است.<ref>ابنقاسم، المدونة الکبرى، ۱۳۲۴-۱۳۲۵ق، ج1، ص145-146؛ <br> | ||
