برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۴۴: | خط ۴۴: | ||
===مشهد در عصر قاجاریان=== | ===مشهد در عصر قاجاریان=== | ||
[[پرونده:مشهد۱.jpg|جایگزین=عکس قدیمی مشهد و حرم امام رضا|بندانگشتی|نمایی از شهر مشهد و حرم امام رضا (ع)؛ سال ۱۲۷۵ قمری]] | [[پرونده:مشهد۱.jpg|جایگزین=عکس قدیمی مشهد و حرم امام رضا|بندانگشتی|نمایی از شهر مشهد و حرم امام رضا(ع)؛ سال ۱۲۷۵ قمری]] | ||
در دوران حکومت شاهرخ، آخرین پادشاه افشاریان، که حدود ۵۰ سال طول کشید، قلمرو حاکمیتی افشاریان، به بخشی از خراسان محدود شد و در این زمان، [[خراسان]] از [[ایران]] جدا و تحت حاکمیتی جداگانه قرار گرفته بود.<ref>رمضانی مشهدی، تحولات سیاسی خراسان در دوره افشاریه (۱۲۱۸–۱۱۴۸ ه.ق)، 1383ش.</ref> این وضعیت، تا زمان آقامحمد خان، مؤسس | در دوران حکومت شاهرخ، آخرین پادشاه افشاریان، که حدود ۵۰ سال طول کشید، قلمرو حاکمیتی افشاریان، به بخشی از خراسان محدود شد و در این زمان، [[خراسان]] از [[ایران]] جدا و تحت حاکمیتی جداگانه قرار گرفته بود.<ref>رمضانی مشهدی، تحولات سیاسی خراسان در دوره افشاریه (۱۲۱۸–۱۱۴۸ ه.ق)، 1383ش.</ref> این وضعیت، تا زمان آقامحمد خان، مؤسس [[قاجاریه]]، در ۱۲۱۰ش ادامه یافت. پس از آن، آقامحمدخان، توانست قلمرو حکومتی شاهرخ را تصاحب کرده و بر جدایی خراسان از ایران پایان دهد. در این دوره، مشهد دارای یک حصار و قلعهٔ نظامی بهمنظور حفاظت از شهر، ۶ محله بزرگ و ۱۰ محلهٔ کوچکتر بود. خیابان اصلی شهر که نهری در میان آن جاری بود و آب شهر را تأمین میکرد، مشهد را به دو نیمه تقسیم کرده بود. منبع اصلی درآمد این شهر، از حرم رضوی و زائران آن بود.<ref>Patai, Jadīd Al-Islām: The Jewish "new Muslims" of Meshhed, 1997, p20-21.</ref> | ||
خیزش مردم مشهد در اعتراض به واگذاری امتیاز تنباکو، در دوره حکومت آصفالدوله، حاکم خراسان، از مهمترین رخدادهای شهر مشهد در دوران قاجار است. پس از ضرب و جرح بسیاری از معترضان توسط مأموران، مردم مشهد در صحن [[مسجد گوهرشاد]] تحصن کردند. در پی این اعتراضات، ناصرالدین شاه قاجار مجبور به عقبنشینی شد و اجرای این قرارداد را ۶ ماه به تعویق انداخت و پس از آن نیز، اجرای آن در مشهد الزامی نبود.<ref>[http://khorasannews.com/Newspaper/MobileBlock?NewspaperBlockID=38181 رودسری، «پیشگامی مردم مشهد در انقلاب مشروطه»، روزنامه خراسان.]</ref> | خیزش مردم مشهد در اعتراض به واگذاری امتیاز تنباکو، در دوره حکومت آصفالدوله، حاکم خراسان، از مهمترین رخدادهای شهر مشهد در دوران قاجار است. پس از ضرب و جرح بسیاری از معترضان توسط مأموران، مردم مشهد در صحن [[مسجد گوهرشاد]] تحصن کردند. در پی این اعتراضات، ناصرالدین شاه قاجار مجبور به عقبنشینی شد و اجرای این قرارداد را ۶ ماه به تعویق انداخت و پس از آن نیز، اجرای آن در مشهد الزامی نبود.<ref>[http://khorasannews.com/Newspaper/MobileBlock?NewspaperBlockID=38181 رودسری، «پیشگامی مردم مشهد در انقلاب مشروطه»، روزنامه خراسان.]</ref> | ||
| خط ۶۲: | خط ۶۲: | ||
===مشهد در عصر جمهوری اسلامی=== | ===مشهد در عصر جمهوری اسلامی=== | ||
[[پرونده:مشهد۳۱.jpg|جایگزین=شهر مشهد و حرم امام رضا سال ۱۴۰۰|بندانگشتی|تصویری از شهر مشهد و حرم امام رضا سال ۱۴۰۰ش]] | [[پرونده:مشهد۳۱.jpg|جایگزین=شهر مشهد و حرم امام رضا سال ۱۴۰۰|بندانگشتی|تصویری از شهر مشهد و حرم امام رضا سال ۱۴۰۰ش]] | ||
پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی]] | پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]]، توسعهٔ مشهد طبق طرح جامع پیشین و با اندکی تغییرات ادامه یافت. در همین دوره، شهرستان بینالود بهعنوان بخش [[گردشگری]] مشهد انتخاب و معرفی شد.<ref>[https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=144698 مرصوصی، «تحلیل جغرافیایی تأثیر اکولوژی اجتماعی بر توسعه کالبدی شهر»، 1388ش، ص73-93.]</ref> | ||
در سالهای اخیر، روند توسعه و ساختوسازها در این شهر، شتاب بیشتری یافته است. چشمانداز ۱۴۰۰ مشهد حاوی طرحهایی است که بنابر آن، مشهد بهعنوان یکی از مدرنترین شهرهای اسلامی به جهان معرفی خواهد شد. در همین راستا، ۴۸ پروژهٔ بزرگ معماری به تصویب رسیده است.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/169643/48-پروژه-ای-که-سیمای-معنوی-مشهد-را-نابود-می-کنند-تصاویر ارجمندی، « شبیخون لیبرال معماری به پایتخت معنوی ایران؛ ۴۸ پروژهای که سیمای معنوی مشهد را نابود میکنند»، روزنامه مشرق.]</ref> هرچند، برخی معقتدند که این پروژهها، جلوهٔ اسلامی شهر مشهد را مخدوش میکند.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/4921482/بازنگری-معماری-و-شهرسازی-کلانشهر-مشهد-لزوم-تبدیل-به-پایتخت-فرهنگی-جهان-اسلام «بازنگری معماری و شهرسازی کلانشهر مشهد؛ لزوم تبدیل به پایتخت فرهنگی جهان اسلام»، پایگاه اینترنتی باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ بارگذاری: 1 مرداد 1393ش.]</ref> | در سالهای اخیر، روند توسعه و ساختوسازها در این شهر، شتاب بیشتری یافته است. چشمانداز ۱۴۰۰ مشهد حاوی طرحهایی است که بنابر آن، مشهد بهعنوان یکی از مدرنترین شهرهای اسلامی به جهان معرفی خواهد شد. در همین راستا، ۴۸ پروژهٔ بزرگ معماری به تصویب رسیده است.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/169643/48-پروژه-ای-که-سیمای-معنوی-مشهد-را-نابود-می-کنند-تصاویر ارجمندی، « شبیخون لیبرال معماری به پایتخت معنوی ایران؛ ۴۸ پروژهای که سیمای معنوی مشهد را نابود میکنند»، روزنامه مشرق.]</ref> هرچند، برخی معقتدند که این پروژهها، جلوهٔ اسلامی شهر مشهد را مخدوش میکند.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/4921482/بازنگری-معماری-و-شهرسازی-کلانشهر-مشهد-لزوم-تبدیل-به-پایتخت-فرهنگی-جهان-اسلام «بازنگری معماری و شهرسازی کلانشهر مشهد؛ لزوم تبدیل به پایتخت فرهنگی جهان اسلام»، پایگاه اینترنتی باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ بارگذاری: 1 مرداد 1393ش.]</ref> | ||
| خط ۶۸: | خط ۶۸: | ||
==نقش مشهد در انقلاب اسلامی== | ==نقش مشهد در انقلاب اسلامی== | ||
[[پرونده:مشهد۴.jpg|جایگزین=راهپیمایی مردم مشهد اطراف حرم امام رضا بهمن ۱۳۵۷|بندانگشتی|راهپیمایی مردم مشهد اطراف حرم امام رضا بهمن ۱۳۵۷ش]] | [[پرونده:مشهد۴.jpg|جایگزین=راهپیمایی مردم مشهد اطراف حرم امام رضا بهمن ۱۳۵۷|بندانگشتی|راهپیمایی مردم مشهد اطراف حرم امام رضا بهمن ۱۳۵۷ش]] | ||
مشهد، بهدلیل حضور مردمی دینمدار و انقلابی، حضور بارگاه امام رضا، وجه اشتراکهای گوناگون و نیز ارتباطات بینالمللی و جغرافیایی با کشورهای منطقه، نقشی مؤثر در وقوع انقلاب اسلامی | مشهد، بهدلیل حضور مردمی دینمدار و انقلابی، حضور بارگاه امام رضا، وجه اشتراکهای گوناگون و نیز ارتباطات بینالمللی و جغرافیایی با کشورهای منطقه، نقشی مؤثر در وقوع [[انقلاب اسلامی ایران]] و صدور آن در منطقه داشته است. فعالیتهای انقلابی گستردهای توسط مردم مشهد در تاریخ معاصر ایران به وقوع پیوسته که از آن جمله میتوان به [[واقعه مسجد گوهرشاد]]، به توپ بستهشدن حرم رضوی و واقعهٔ ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ش اشاره کرد. بسیاری از پژوهشگران بر این باورند که راهپیمایی زنان در دی ماه ۱۳۵۶ش، یکی از شاخصترین نقاط درک انقلاب در میان مردم مشهد بوده است.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/98287/نقش-مشهد-در-پیروزی-انقلاب-اسلامی-و-تأثیر-آن-بر-کشورهای-جهان-اسلام «نقش مشهد در پیروزی انقلاب اسلامی و تأثیر آن بر کشورهای جهان اسلام»، وبسیات شهرآرا نیوز.]</ref> | ||
همچنین، حضور هستهٔ مرکزی روحانیت مبارز و در رأس آنها [[سید علی خامنهای]] | همچنین، حضور هستهٔ مرکزی روحانیت مبارز و در رأس آنها [[سید علی خامنهای]] در [[مسجد]] کرامت، بهعنوان یکی از عوامل پیوند مذهبیون و ملیگرایان و نیز عامل سازماندهی فعالیتهای انقلابی در این شهر بوده است. از دیگر عوامل انقلابیشدن این مردم میتوان به وجود کانونهای فکری در این شهر همچون کانون نشر حقایق، انجمن پیروان [[قرآن]]، جلسات پرسش و پاسخ شهید هاشمینژاد و مساجد کرامت و امام حسن اشاره کرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/83194446/مشهد-1357-در-آینه-تاریخ-انقلاب-اسلامی «مشهد 1357ش در آینۀ تاریخ انقلاب اسلامی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | ||
==جمعیتشناسی مشهد== | ==جمعیتشناسی مشهد== | ||
| خط ۸۲: | خط ۸۲: | ||
===دین و مذهب=== | ===دین و مذهب=== | ||
اکثریت مردم مشهد، [[مسلمان]] و [[شیعه|شیعهی]] دوازده امامی هستند. اقلیتهای مذهبی بهصورت پراکنده و اندک در این شهر سکونت دارند. برای مثال، محلهای بهنام «محله جدید» در مشهد هست که در گذشته محل سکونت یهودیان در این شهر بوده است. ارمنیان نیز در دوران | اکثریت مردم مشهد، [[مسلمان]] و [[شیعه|شیعهی]] دوازده امامی هستند. اقلیتهای مذهبی بهصورت پراکنده و اندک در این شهر سکونت دارند. برای مثال، محلهای بهنام «محله جدید» در مشهد هست که در گذشته محل سکونت یهودیان در این شهر بوده است. ارمنیان نیز در دوران [[قاجاریه]] از طریق [[تجارت]] وارد [[خراسان]] و سپس در مشهد ساکن شدند. گروهی دیگر از آنها، از سمت آذربایجان و [[اصفهان]] به این شهر نقل مکان کردند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/18321/مروری-بر-پیشینه-لهجه-مشهدی «مروری بر پیشینه لهجه مشهدی»، وبسایت شهرآرا نیوز.]</ref> | ||
==جغرافیای مشهد== | ==جغرافیای مشهد== | ||
| خط ۱۰۵: | خط ۱۰۵: | ||
===جاذبههای طبیعی=== | ===جاذبههای طبیعی=== | ||
[[پرونده:مشهد۵.jpg|جایگزین=پارک کوهسنگی مشهد|بندانگشتی|پارک کوهسنگی در شهر مشهد]] | [[پرونده:مشهد۵.jpg|جایگزین=پارک کوهسنگی مشهد|بندانگشتی|پارک کوهسنگی در شهر مشهد]] | ||
[[شاندیز]]، طرقبه، زُشک، پارک ملت، [[روستای کنگ|روستای کَنگ]]، [[روستای نغندر|نُغُندَر]]، جاغَرق، [[چالیدره|چالیدَره]]، پارک جنگلی وکیلآباد، باغ وحش وکیلآباد، آبشار اُرتُکند، پارک جنگلی نهدره، پارک کوهسنگی، آبشار | [[شاندیز]]، طرقبه، زُشک، پارک ملت، [[روستای کنگ|روستای کَنگ]]، [[روستای نغندر|نُغُندَر]]، جاغَرق، [[چالیدره|چالیدَره]]، پارک جنگلی وکیلآباد، باغ وحش وکیلآباد، آبشار اُرتُکند، پارک جنگلی نهدره، پارک کوهسنگی، [[آبشار قرهسو]]، دره اَخلَمَد، فِریزی، [[سد ارداک|سد اَرداک]]، هفتحوض، چشمه گیلاس و چشمه گلاب نیز از جمله اماکن طبیعی و جذاب برای گردشگران در شهر مشهد هستند.<ref>[https://visit.mashhad.ir/web_directory/100690-تفریحی-طبیعت-گردی.html «گردشگری تفریحی و طبیعت گردی»، پورتال گردشگری و زیارت شهر مشهد.]</ref> | ||
==آموزش و پژوهش در مشهد== | ==آموزش و پژوهش در مشهد== | ||
| خط ۱۱۵: | خط ۱۱۵: | ||
===حوزههای علمیه=== | ===حوزههای علمیه=== | ||
[[حوزه علمیه مشهد]] در شمار بهترین مدارس علمی در جهان [[شیعه|تشیع]] محسوب میشود. این مدرسه علمیه، در قرون اول ظهور اسلام تأسیس و با گذر زمان تکمیل شده و بر رونق آن افزوده شد. پس از [[انقلاب اسلامی | [[حوزه علمیه مشهد]] در شمار بهترین مدارس علمی در جهان [[شیعه|تشیع]] محسوب میشود. این مدرسه علمیه، در قرون اول ظهور اسلام تأسیس و با گذر زمان تکمیل شده و بر رونق آن افزوده شد. پس از [[انقلاب اسلامی ایران]]، این مدرسه و سایر مدارس دینی این شهر، بازسازی شدند.<ref>پسندیده، حوزه علمیه خراسان، ۱۳۸۵ش، ص358-367.</ref> از دیگر مدارس علمی و کهن در این شهر میتوان به مدارس عباسقلی خان، پریزاد (منسوب به پریزاد، ندیمه گوهرشاد)،<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/شهر_مشهد «شهر مشهد»، ویکی فقه.]</ref> رضوان، دودر، نواب، پیر مراد، آیتالله صدوقی، میرزا جعفر و مدرسه بزرگ آیتالله میلانی<ref>شریف رازی، گنجینه دانشمندان، 1352ش، ج7، ص89.</ref> اشاره کرد. | ||
===مراکز تحقیقاتی=== | ===مراکز تحقیقاتی=== | ||
| خط ۱۲۲: | خط ۱۲۲: | ||
==موقوفات مشهد== | ==موقوفات مشهد== | ||
سابقه و گسترهٔ موقوفات در شهر مشهد، بهدلیل حضور حرم امام رضا در این شهر، نشان از توجه شیعیان و واقفان به مشهد دارد. زنان و مردان بسیاری، در طول تاریخ، ضمن ارادت به [[امام رضا|امام هشتم]] شیعیان، موقوفاتی را در اختیار آستان قدس رضوی قرار دادهاند؛ | سابقه و گسترهٔ موقوفات در شهر مشهد، بهدلیل حضور حرم امام رضا در این شهر، نشان از توجه شیعیان و واقفان به مشهد دارد. زنان و مردان بسیاری، در طول تاریخ، ضمن ارادت به [[امام رضا|امام هشتم]] شیعیان، موقوفاتی را در اختیار آستان قدس رضوی قرار دادهاند؛ | ||
#'''موقوفات زنان''': [[گوهرشاد بیگم|گوهرشادبانو]] (در [[ | #'''موقوفات زنان''': [[گوهرشاد بیگم|گوهرشادبانو]] (در [[تیموریان]])، از جمله زنان مؤثر و مهم در تاریخ ایران است که منشأ خدمات و خیرات بسیاری بوده است. او، ضمن ساخت [[مسجد گوهرشاد]] در جوار حرم امام رضا، برخی موقوفات دیگر از جمله ۶۱ دکان، مزرعه سعدآباد، مزرعه سرده و امثال آن را نیز [[وقف]] مصارف مربوط به این [[مسجد]] کرد. در دورهٔ صفویان نیز بانوانی خَیّر بودند که بخشی از املاک و مزارع خود را وقفِ مصارف حرم مطهر در مشهد کردند که از آن جمله میتوان به آهو خانم، قمرنساخانم و فاطمه خانم اشاره کرد. در [[قاجاریه]] نیز بانوانی واقف بودند که بخشی از اموال خود را وقف اموری همچون روشنایی حرم، دارالشفا، تعزیهداری و کمک به فقرای مشهد کردند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/106086/موقوفات-زنان-از-صفویه-تا-قاجار-در-مشهد «موقوفات زنان از صفویه تا قاجار در مشهد»، خبرگزاری شهرآرا نیوز.]</ref> | ||
#'''سایر موقوفات''': هرچند، بیشتر وقفنامههای آستان قدس رضوی، مساجد و مدارس مشهد، در طول تاریخ، بر اثر [[جنگ]]، غارت و مخالفت از بین رفته است، اما هنوز هم بخشی از منابع که به موقوفات مشهد اشاره داشتهاند، باقی مانده که از آن جمله میتوان به [[تاریخ بیهقی]] (دورهٔ غزنویان)، تاریخ عالمآرای عباسی (دورهٔ صفویان)، طومار علیشاه افشار (دورهٔ افشاریان)، طومار عضدالملک (دورهٔ | #'''سایر موقوفات''': هرچند، بیشتر وقفنامههای آستان قدس رضوی، مساجد و مدارس مشهد، در طول تاریخ، بر اثر [[جنگ]]، غارت و مخالفت از بین رفته است، اما هنوز هم بخشی از منابع که به موقوفات مشهد اشاره داشتهاند، باقی مانده که از آن جمله میتوان به [[تاریخ بیهقی]] (دورهٔ غزنویان)، تاریخ عالمآرای عباسی (دورهٔ [[صفویان]])، طومار علیشاه افشار (دورهٔ افشاریان)، طومار عضدالملک (دورهٔ [[قاجاریه]])، فهرست نوروزعلی بسطامی، مطلعالشمس (دورهٔ قاجاریان)، کتابچهٔ صدیقالدوله (آثارالرضویه)، جزوهٔ خطی عهد ناصری، جزوهٔ محمد ولی خان اسدی، وقفنامههای آستان قدس، کتابچهٔ مختاربک و مجموعهٔ اوقاف خراسان اشاره کرد که در آنها به موقوفات افراد در دورههای مختلف اشاره شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/121489/منابع-موقوفات-آستان-قدس-رضوي-و-فهرست-واقفان-مشهد-مقدس «منابع موقوفات آستان قدس رضوی و فهرست واقفان مشهد»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
==فرهنگ و هنر مشهد== | ==فرهنگ و هنر مشهد== | ||
===آداب و رسوم=== | ===آداب و رسوم=== | ||
مشهد، از دورهٔ صفویان (بهعنوان اولین پایتخت انتخابی توسط حکومت صفوی)، همواره فرهنگ [[عزاداری]]های آیینی، [[پردهخوانی]] و [[روضهخوانی|روضه]] را در خود حفظ کرده و به نقاط دیگری از ایران نیز انتقال داده است. از جمله آیینهای این شهر میتوان به فرهنگ «شلهخوران» و «مراسم بارانخواهی» اشاره کرد.<ref>[https://chamedoon.com/mag/آشنایی-با-فرهنگ-بومی-مشهد#گویش-و-لهجه-مشهدی «فرهنگ بومی مشهد»، وبسایت چمدون.]</ref> | مشهد، از دورهٔ [[صفویان]] (بهعنوان اولین پایتخت انتخابی توسط حکومت صفوی)، همواره فرهنگ [[عزاداری]]های آیینی، [[پردهخوانی]] و [[روضهخوانی|روضه]] را در خود حفظ کرده و به نقاط دیگری از ایران نیز انتقال داده است. از جمله آیینهای این شهر میتوان به فرهنگ «شلهخوران» و «مراسم بارانخواهی» اشاره کرد.<ref>[https://chamedoon.com/mag/آشنایی-با-فرهنگ-بومی-مشهد#گویش-و-لهجه-مشهدی «فرهنگ بومی مشهد»، وبسایت چمدون.]</ref> | ||
===موسیقی=== | ===موسیقی=== | ||
