بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
جز تمیزکاری |
||
| (۱۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|اهلبیت}}'''؛ خاندان [[پیامبر اکرم]] و مصداق | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر = | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست =اهلبیت.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =11/5 | |||
| تاریخ پادکست =31-3-1405 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''{{درشت|اهلبیت}}'''؛ خاندان [[پیامبر اکرم]] و مصداق آیه تطهیر در قرآن. | |||
اهل بیت، به باور شیعیان و بر اساس آیه تطهیر در قرآن، از هرگونه گناه و پلیدی پیراسته بوده و بعد از پیامبر اکرم، مرجعیت فهم قرآن و رهبری جامعه اسلامی را بر عهده دارند. شیعیان جهان، خاندان پیامبر را الگوی زندگی خود میدانند و در ایام شادی آنها شاد و در اندوه آنها، اندوهگین میشوند. | اهل بیت، به باور شیعیان و بر اساس آیه تطهیر در قرآن، از هرگونه گناه و پلیدی پیراسته بوده و بعد از پیامبر اکرم، مرجعیت فهم قرآن و رهبری جامعه اسلامی را بر عهده دارند. شیعیان جهان، خاندان پیامبر را الگوی زندگی خود میدانند و در ایام شادی آنها شاد و در اندوه آنها، اندوهگین میشوند. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
«اهل» بر نوعی رابطه و پیوند میان یک انسان با انسان یا اشیا و امورات دیگر دلالت میکند، بهعنوان مثال همسر و نزدیکترین کسان یک مرد، اهل او هستند؛ ساکنان یک خانه، شهر یا آبادی، اهل آن خانه، شهر یا آبادی شمرده میشوند؛ پیروان هر دین و آیینی اهل آن دین هستند و افرادی که دانش و هنر و حرفهای دارند، اهل آن دانش و هنر و حرفه محسوب میشوند.<ref>. سبحانی تبریزی، دانشنامهٔ کلام اسلامی، 1387ش، ص553.</ref> بَیْت بهمعنای خانه<ref>. آذرنوش، فرهنگ معاصر عربی فارسی، 1381ش، ذیل کلمهٔ بیت.</ref> و ترکیب اهلبیت بهمعنای ساکنان یک خانه است.<ref>. فراهیدی، کتاب العین، 1409ق، ذیل کلمهٔ اهل.</ref> اهلبیت در اصطلاح مسلمانان هرگاه بدون قید ذکر شود، بهمعنای خاندان [[حضرت محمد]] | «اهل» بر نوعی رابطه و پیوند میان یک انسان با انسان یا اشیا و امورات دیگر دلالت میکند، بهعنوان مثال همسر و نزدیکترین کسان یک مرد، اهل او هستند؛ ساکنان یک خانه، شهر یا آبادی، اهل آن خانه، شهر یا آبادی شمرده میشوند؛ پیروان هر دین و آیینی اهل آن دین هستند و افرادی که دانش و هنر و حرفهای دارند، اهل آن دانش و هنر و حرفه محسوب میشوند.<ref>. سبحانی تبریزی، دانشنامهٔ کلام اسلامی، 1387ش، ص553.</ref> بَیْت بهمعنای خانه<ref>. آذرنوش، فرهنگ معاصر عربی فارسی، 1381ش، ذیل کلمهٔ بیت.</ref> و ترکیب اهلبیت بهمعنای ساکنان یک خانه است.<ref>. فراهیدی، کتاب العین، 1409ق، ذیل کلمهٔ اهل.</ref> اهلبیت در اصطلاح مسلمانان هرگاه بدون قید ذکر شود، بهمعنای خاندان [[حضرت محمد]] است<ref>. راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، 1402ق، ص96.</ref> که در فرهنگ مسلمانان از منزلت ویژهای برخوردار بوده و گفتار و رفتار آنان به باور [[شیعه|شیعیان]]، ملاک حق و راهنمای حقیقت است.<ref>. سبحانی، دانشنامه کلام اسلامی، 1387ش، ص555.</ref> | ||
== اهلبیت در قرآن == | == اهلبیت در قرآن == | ||
قرآن، اصطلاح اهلبیت را در آیه ۳۳ سورهٔ احزاب به کار برده و ارادهٔ خدا برای زدودن هر گونه آلایش و ناپاکی از آنها را اعلام کرده است. همهٔ مفسران متقدم شیعه مانند علی بن ابراهیم قمی،<ref>. قمی، تفسیر القمی، 1363ش، ج2، ص67، 156 و 193.</ref> حبری،<ref>. حبری، تفسیر الحبری، 1408ق، ص298-313.</ref> کوفی،<ref>. کوفی، تفسیر فرات الکوفی، 1410ق، ص110 و 331-340.</ref> عیاشی،<ref>. عیاشی، التفسیر، 1380ق، ج1، ص250-251.</ref> طوسی،<ref>. شیخ طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بیتا، ج8، ص340.</ref> علمالهدی<ref>. علمالهدی، تفسیر الشریف المرتضی المسمی بنفائس التاویل، 1431ق، ج3، ص225.</ref> و طبرسی<ref>. طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، 1372ش، ج8، ص560.</ref> و متاخرین مانند ثلایی،<ref>. ثلایی، تفسیر الثمرات الیانعه و الاحکام الواضحه القاطعه، 1423ق، ج4، ص22-23.</ref> فیض کاشانی،<ref>. فیض کاشانی، تفسیر الصافی، 1415ق، ج1، ص464. ج3، ص328. ج4، ص188.</ref> فتحالله کاشانی،<ref>. کاشانی، زبدة التفاسیر، 1423ق، ج4، ص293.</ref> طریحی،<ref>. طریحی، مجمع البحرین، 1365ش، ج2، ص193.</ref> حویزی<ref>. حویزی، تفسیر نور الثقلین، 1315ق، ج3، ص410.</ref> و بحرانی<ref>. بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، 1415ق، ج3، ص790. ج4، ص449-464.</ref> و معاصرین مانند علامه طباطبایی،<ref>. طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، 1374ش، ج14، ص242. ج16، ص309-319.</ref> خسروانی،<ref>. خسروانی، تفسیر خسروی، 1390ش، ج7، ص30.</ref> محمدجواد مغنیه<ref>. مغنیه، التفسیر المبین، 1425ق، ص554.</ref> و مکارم شیرازی،<ref>. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ج17، ص297-305.</ref> معتقدند که مراد از اهلبیت در این آیه، پنج تن شامل پیامبر اکرم، [[امام علی|علی]]، [[حضرت فاطمه|فاطمه]]، [[امام حسن|حسن]] و [[امام حسین|حسین]]، است. | قرآن، اصطلاح اهلبیت را در آیه ۳۳ سورهٔ احزاب به کار برده و ارادهٔ خدا برای زدودن هر گونه آلایش و ناپاکی از آنها را اعلام کرده است. همهٔ مفسران متقدم شیعه مانند علی بن ابراهیم قمی،<ref>. قمی، تفسیر القمی، 1363ش، ج2، ص67، 156 و 193.</ref> حبری،<ref>. حبری، تفسیر الحبری، 1408ق، ص298-313.</ref> کوفی،<ref>. کوفی، تفسیر فرات الکوفی، 1410ق، ص110 و 331-340.</ref> عیاشی،<ref>. عیاشی، التفسیر، 1380ق، ج1، ص250-251.</ref> طوسی،<ref>. شیخ طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، بیتا، ج8، ص340.</ref> علمالهدی<ref>. علمالهدی، تفسیر الشریف المرتضی المسمی بنفائس التاویل، 1431ق، ج3، ص225.</ref> و طبرسی<ref>. طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، 1372ش، ج8، ص560.</ref> و متاخرین مانند ثلایی،<ref>. ثلایی، تفسیر الثمرات الیانعه و الاحکام الواضحه القاطعه، 1423ق، ج4، ص22-23.</ref> فیض کاشانی،<ref>. فیض کاشانی، تفسیر الصافی، 1415ق، ج1، ص464. ج3، ص328. ج4، ص188.</ref> فتحالله کاشانی،<ref>. کاشانی، زبدة التفاسیر، 1423ق، ج4، ص293.</ref> طریحی،<ref>. طریحی، مجمع البحرین، 1365ش، ج2، ص193.</ref> حویزی<ref>. حویزی، تفسیر نور الثقلین، 1315ق، ج3، ص410.</ref> و بحرانی<ref>. بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، 1415ق، ج3، ص790. ج4، ص449-464.</ref> و معاصرین مانند علامه طباطبایی،<ref>. طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، 1374ش، ج14، ص242. ج16، ص309-319.</ref> خسروانی،<ref>. خسروانی، تفسیر خسروی، 1390ش، ج7، ص30.</ref> محمدجواد مغنیه<ref>. مغنیه، التفسیر المبین، 1425ق، ص554.</ref> و مکارم شیرازی،<ref>. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ج17، ص297-305.</ref> معتقدند که مراد از اهلبیت در این آیه، پنج تن شامل پیامبر اکرم، [[امام علی|علی]]، [[حضرت فاطمه|فاطمه]]، [[امام حسن|حسن]] و [[امام حسین|حسین]]، است. | ||
علمای شیعه بر اساس روایات پرشمار<ref>. فیض کاشانی، تفسیر الصافی، 1415ق، ج4، ص189.</ref> باور دارند که عنوان اهلبیت شامل سایر امامان شیعه از امام چهارم شیعیان ([[امام | علمای شیعه بر اساس روایات پرشمار<ref>. فیض کاشانی، تفسیر الصافی، 1415ق، ج4، ص189.</ref> باور دارند که عنوان اهلبیت شامل سایر امامان شیعه از امام چهارم شیعیان ([[امام سجاد|علی بن الحسین]])، تا امام دوازدهم (امام مهدی) نیز میشود.<ref>. ابنبابویه، کمال الدین و تمام النعمة، 1395ق، ج1، 278-279، صادقی تهرانی، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، 1406ق، ج5، ص303.</ref> محققین برای اثبات این مدعا به احادیثی مانند حدیث ثقلین و حدیث سفینه استناد کردهاند.<ref>. سبحانی تبریزی، دانشنامه کلام اسلامی، 1387ش، ص554.</ref> در چارچوب این باور، در هر زمانی دستکم یکتن از اهلبیت میان مردم حضور دارد، تا مردم بتوانند به او تمسک جویند.<ref>. صادقی تهرانی، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، 1406ق، ج1، ص42.</ref> | ||
== ویژگیهای اهلبیت == | == ویژگیهای اهلبیت == | ||
| خط ۲۱: | خط ۵۱: | ||
=== ۲. مرجعیت علمی === | === ۲. مرجعیت علمی === | ||
به باور شیعیان، پیامبر شهر علم و علی دروازه این شهر است.<ref>. امام رضا، صحیفة الامام الرضا، 1406ق، ص58.</ref> علامه طباطبایی معتقد است که به بیان قرآن؛ رفتار، گفتار و حتی سکوت پیامبر | به باور شیعیان، پیامبر شهر علم و [[امام علی|علی]] دروازه این شهر است.<ref>. امام رضا، صحیفة الامام الرضا، 1406ق، ص58.</ref> علامه طباطبایی معتقد است که به بیان قرآن؛ رفتار، گفتار و حتی سکوت [[پیامبر اکرم]] برای همه مسلمانان حجت است و بر اساس روایت، بیان اهلبیت نیز مانند بیان خود پیامبر، حجت است. وی از این دو مقدمه نتیجه میگیرد که بعد از پیامبر، اهلبیت مرجعیت علمی مسلمانان را در بیان احکام الهی برعهده دارند.<ref>. طباطبایی، شیعه در اسلام، بیتا، ص84.</ref> | ||
=== ۳. هدایت مردم === | === ۳. هدایت مردم === | ||
| خط ۴۰: | خط ۷۰: | ||
=== ۳. شادی و سوگواری برای اهلبیت === | === ۳. شادی و سوگواری برای اهلبیت === | ||
شیعیان با اثرپذیری از روایاتی که آنها را به شادمانی در خوشیهای اهلبیت و غمگینی در اندوه آنها سفارش کرده است،<ref>. ابنشعبه حرانی، تحف العقول عن آلالرسول، 1404ق، ص123.</ref> به مناسبت اینکه پیامبر | شیعیان با اثرپذیری از روایاتی که آنها را به شادمانی در خوشیهای اهلبیت و غمگینی در اندوه آنها سفارش کرده است،<ref>. ابنشعبه حرانی، تحف العقول عن آلالرسول، 1404ق، ص123.</ref> به مناسبت اینکه [[پیامبر اکرم]]، [[امام علی]] را در روز هجدهم [[ذیالحجة]] به جانشینی خود انتخاب کرد، در سراسر جهان این روز را با نام [[عید غدیر]]، [[جشن]] میگیرند، تا یاد آن فراموش نشود.<ref>. موسوی زنجانی، عقاید الامامیة الاثنیعشریة، 1413ق، ج3، ص227.</ref> آنها همچنین شب و روز [[نیمه شعبان|نیمهٔ شعبان]] را بهمناسبت میلاد امام زمان، جشن میگیرند و خیابانها و خانههای خود را را [[زینت]] و چراغانی میکنند.<ref>. صافی گلپایگانی، سلسله مباحث امامت و مهدویت، 1391ش، ج3، ص12.</ref> [[جشن نیمه شعبان]] از مهمترین مراسمی است که مورد توجه شیعیان قرار دارد و هرساله در سراسر جهان مراسم مختلفی به این مناسبت برگزار میشود.<ref>[https://vista.ir/w/a/34/53fb4 . «جشن نیمه شعبان را چگونه برگزار کنیم؟»، وبسایت ویستا نیوز.]</ref> | ||
در ایران، بیش از نیمی از تعطیلات رسمی سالانه به مناسبت ایام شادی و ولادت یا شهادت یکی از اهلبیت است؛ کل تعطیلات رسمی سالانه جمهوری اسلامی ایران غیر از | در ایران، بیش از نیمی از تعطیلات رسمی سالانه به مناسبت ایام شادی و ولادت یا شهادت یکی از اهلبیت است؛ کل تعطیلات رسمی سالانه جمهوری اسلامی ایران غیر از [[جمعه]] ها ۲۷ روز است که پنج روز آن ([[۱۷ ربیعالاول]]، [[۱۳ رجب]]، [[۲۷ رجب]]، [[۱۵ شعبان]] و [[۱۸ ذیحجه]])، اختصاص به ایام خوشحالی یا ولادت اهلبیت دارد و نه روز آن [[۹ محرم]]، [[۱۰ محرم]]، [[۲۰ صفر]]، [[۲۸ صفر]]، آخر صفر، [[۸ ربیعالاول]]، [[۳ جمادیالثانی]]، [[۲۱ رمضان]] و [[۲۵ شوال]]، اختصاص به ایام رحلت یا [[شهادت]] اهلبیت دارد.<ref>. [https://partchap.com/ «روزهای تعطیل رسمی ایران»، وبسایت پارت چاپ.]</ref> | ||
از مناسک مهم شیعیان در سراسر جهان، گرامیداشت ایام شهادت اهلبیت است؛ در این میان، رحلت پیامبر در ۲۸ | از مناسک مهم شیعیان در سراسر جهان، گرامیداشت ایام شهادت اهلبیت است؛ در این میان، رحلت پیامبر در [[۲۸ صفر]]، شهادت [[امام علی]] در [[۲۱ رمضان]]، [[تاسوعا]]، [[عاشورا]] و شهادت امام رضا در آخر [[ماه صفر]]، بیش از همه گرامی داشته میشود. بر اساس یک سنت کهن میلیونها عراقی و غیر عراقی در سالروز رحلت پیامبر از سراسر عراق و جهان راهی نجف میشوند تا به امام علی، تسلیت گویند.<ref>. [https://www.irna.ir/news/82734221/گزارش-ایرنا-از-28-صفر-در-نجف-سنت-زیارت-میلیونی غفاری، «سنت زیارت میلیونی در ایام رحلت پیامبر اکرم»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> با فرا رسیدن [[ماه محرم]] و سالروز شهادت [[امام حسین]]، شیعیان جهان با برپایی مراسم [[عزاداری امام حسین]] یاد رشادتهای امام حسین و یاران او را گرامی میدارند. در ماه محرم بهخصوص در دههٔ اول، مردم [[لباس مشکی در فرهنگ شیعیان|لباس ماتم]] میپوشند و مجالس [[عزاداری]] تشکیل میدهند.<ref>. هانری رنه د، سفرنامه از خراسان تا بختیاری، 1335ش، ص190.</ref> میشل فوکو، دانشمند فرانسوی، دو عنصر «عاشورا» و «[[انتظار]]»، را از مؤلفههای مهم زندگی شیعیان بهشمار آورده است.<ref>. [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5793/7754/97800/فوکو-با-انقلاب مجله انتظار نوجوان، «فوکو با انقلاب»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> [[امام خمینی]]، بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، معتقد است آنچه اسلام را زنده نگه داشته، محرّم و صفر است.<ref>. [http://www.imam-khomeini.ir/fa/C207_43595/_%d8%ad%d9%81%d8%b8_%d9%86%d8%b8%d8%a7%d9%85_%d8%ac%d9%85%d9%87%d9%88%d8%b1%db%8c_%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%db%8c_%d9%80_%d8%a8%db%8c%d8%a7%d9%86_%d9%88%d8%b8%d8%a7%db%8c%d9%81_%d8%b1%d9%88%d8%ad%d8%a7%d9%86% امام خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج15، ص330.]</ref> | ||
=== ۴. زیارت قبور ائمه === | === ۴. زیارت قبور ائمه === | ||
در فرهنگ شیعیان، [[ | در فرهنگ شیعیان، [[زیارت]] مراقد ائمه، از امور مهم معنوی شمرده شده است. در روایات، پاداشهای اخروی برای زیارت بیان شده<ref>. کلینی، الکافی، 1407ق، ج4، ص548.</ref> و زیارت [[امام حسین]]<ref>. ابنقولویه، کامل الزیارات، 1356ش، ص141.</ref> و [[امام رضا]]<ref>. کلینی، الکافی، 1407ق، ج4، ص585.</ref> بیش از همه، سفارش شده است.<ref>. ابنقولویه، کامل الزیارات، 1356ش، ص141.</ref> به گفتهٔ مسئولان حرم، در شب و روز میلاد امام رضا حدود ۳ میلیون زائر به زیارت او میروند و این تعداد در دههٔ کرامت، به حدود ۱۲ میلیون نفر رسیده و سالانه حدود ۲۵ میلیون نفر، مرقد امام رضا را زیارت میکنند.<ref>. [https://www.mehrnews.com/news/2403635/آمارهایی-از-حرم-امام-رضا-ع-که-نمی-دانستید «آمارهایی از حرم امام رضا که نمیدانستید»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
=== ۵. [[پیادهروی اربعین]] === | === ۵. [[پیادهروی اربعین]] === | ||
